Krzywda, przebaczenie i zadośćuczynienie. Perspektywa prawna i etyczna

Magdalena WILEJCZYK

Abstrakt

Krzywda, przebaczenie i zadośćuczynienie należą do fundamentalnych kategorii prawnych i moralnych. Znaczenie tych pojęć na gruncie etyki jest z reguły bardziej obszerne aniżeli to, którymi posługują się nauki prawne. Ustawodawca, starając się respektować fundamentalne zalecenia etyki i podstawowe przekonania moralne społeczeństwa, nie jest w stanie dokonać pełnej implementacji tych pojęć na gruncie prawnym. Jest tak po części ze względu na trudności dowodowe w wykazaniu pewnych kategorii krzywd, po części z uwagi na brak adekwatnych instrumentów prawnych umożliwiających kompensację, a po części także dlatego, że wiele zdarzeń i sytuacji życiowych może mieć kwalifikację moralną jedynie nieostrą, wynikającą z braku w pełni jednoznacznej oceny moralnej niektórych zjawisk. W rezultacie prawne ograniczenia kategorii krzywdy, przebaczenia i zadośćuczynienia polegają głównie na tym, że pojęcia te na gruncie systemu prawnego mają charakter normatywny, co oznacza, że krzywdą jest tylko taka szkoda niemajątkowa, która stanowi rezultat naruszenia któregoś z uznanych przez prawo dóbr osobistych, przebaczenie ma prawne znaczenie tylko w tych sytuacjach, w których przewidział to ustawodawca (darowizna, wydziedziczenie, niegodność dziedziczenia), zaś roszczenie o ściśle rozumiane zadośćuczynienie pieniężne za doznaną krzywdę jest dostępne tylko w razie naruszenia któregoś z dóbr osobistych.