Instytucjonalne oraz prawne wyzwania systemów emerytalnych i zabezpieczenia społecznego funkcjonariuszy celnych – analiza porównawcza Ukrainy i państw członkowskich UE
Abstrakt
Artykuł jest poświęcony analizie porównawczej regulacji prawnych dotyczących zabezpieczenia emerytalnego i socjalnego funkcjonariuszy służby celnej na Ukrainie oraz w państwach członkowskich UE. Celem badania jest identyfikacja luk prawnych oraz możliwości doskonalenia krajowego ustawodawstwa z uwzględnieniem najlepszych praktyk europejskich. Autor ujmuje służbę celną jako odrębną formę służby publicznej, charakteryzującą się wysokim poziomem odpowiedzialności społecznej i zawodowego ryzyka, co uzasadnia potrzebę wprowadzenia specyficznych gwarancji socjalnych. W pracy zastosowano metodę prawno-porównawczą, analizę aktów normatywnych, orzecznictwa oraz literatury naukowej. Wyniki badań wskazują na istotne różnice w systemach emerytalnych celników oraz podkreślają zalety wdrożenia wielopoziomowego modelu zabezpieczenia społecznego opartego na zasadach równowagi aktuarialnej, przejrzystości i sprawiedliwości. W konkluzji podkreślono konieczność reformy ukraińskiego systemu poprzez implementację elementów podejścia europejskiego oraz zagwarantowania odpowiedniego poziomu ochrony socjalnej pracowników służby celnej.
Słowa kluczowe:
służba celna, zabezpieczenie emerytalne, gwarancje socjalne, regulacje prawne, służba publiczna, Unia EuropejskaBibliografia
Alvarez J.-A., Kallestrup-Lamb M., Kjærgaard S., Linking Retirement Age to Life Expectancy Does Not Lessen the Demographic Implications of Unequal Lifespans, Insurance: Mathematics and Economics 2021, vol. 99, DOI: 10.1016/j.insmatheco.2021.04.010.
Andersen T.M., Bhattacharya J., Grodecka-Messi A., Mann K., Pension Reform and Wealth Inequality: Theory and Evidence, European Economic Review 2024, vol. 165, 104746, DOI:10.1016/j.euroecorev.2024.104746.
Araújo Júnior J.G., Vaz de Lima D., The Institutional Logic of the Courts of Auditors and the Social Security Situation of Civil Servants’ Pension Funds, Journal of Public Administration 2025, vol. 59, no. 1, DOI: 10.1590/0034-761220240255x.
Aubert P., Pedrono M., Tô M., Tochev T., Chapitre 4. Retraites des fonctionnaires d’État: faut-il changer la convention comptable?, in: Perspectives budgétaires, Paris 2025, https://www.ipp.eu/wp-content/uploads/2025/06/chapitre_3_CAS_PENSION-_web.pdf [access: 8.09.2025].
Berg M., Olsson J., Managing Public Value Conflicts – Institutional Strategies and the Greening of Public Pension Funds, Scandinavian Journal of Management 2023, vol. 39, no. 4, 101301, DOI: 10.1016/j.scaman.2023.101301
Bravo J.M., Ayuso M., Holzmann R., Palmer E., Intergenerational Actuarial Fairness When Longevity Increases: Amending the Retirement Age, Insurance: Mathematics and Economics 2023, vol. 113, DOI: 10.1016/j.insmatheco.2023.08.007.
Brown A., Fraikin A.-L., The Old-Age Pension Household Replacement Rate in Belgium, The Journal of the Economics of Ageing 2022, vol. 23, 100402, DOI: 10.1016/j.jeoa.2022.100402.
Casas P., Concepción R., Early Retired or Automatized? Evidence from the Survey of Health, Ageing and Retirement in Europe, The Journal of the Economics of Ageing 2023, vol. 24, 100443, DOI: 10.1016/j.jeoa.2023.100443.
Cherkunov O., The Legal Foundations of Social Security for Customs Officials: Issues and Perspectives, Analitychno-porivnialne pravoznavstvo 2025, no. 1, DOI: 10.24144/2788-6018.2025.01.91.
Cherkunov O., Legal Framework of Pension Provision for Officials of the Customs Authorities of Ukraine: Problems and Review of Judicial Practice, Pravova pozytsiia 2025, no. 1 (46), DOI: 10.32782/2521-6473.2025-1.8.
Ciobanu A., Androniceanu A., Civil Servants Motivation and Work Performance in Romanian Public Institutions, Procedia: Economics and Finance 2015, vol. 30, DOI: 10.1016/S2212-5671(15)01280-0.
De Picker M., Nation’s Compensation for War Wounds and Work Incapacities: The Creation of a New Welfare System for Physically Disabled Veterans and Civilians of the First World War in Interwar Belgium, 1918–1928, ALTER. European Journal of Disability Research 2019, vol. 13 (4), DOI: 10.1016/j.alter.2019.09.001.
Deng Y., Fang H., Hanewald K., Shang W., Delay the Pension Age or Adjust the Pension Benefit? Implications for Labor Supply and Individual Welfare in China, Journal of Economic Behavior and Organization 2023, vol. 212, DOI: 10.1016/j.jebo.2023.06.025.
Dickson M., Postel-Vinay F., Turon H., The Lifetime Earnings Premium in the Public Sector: The View from Europe, Labour Economics 2014, vol. 31, DOI: 10.1016/j.labeco.2014.07.015.
Gosse A.A.G., Dellaert B.G.C., Swinkels L., Van der Lecq F.S.G., Individual Pension Risk Preference Elicitation and Collective Asset Allocation with Heterogeneity, Journal of Banking & Finance 2019, vol. 101, DOI: 10.1016/j.jbankfin.2019.02.014.
Heinonen N., Koivusalo M., Keskimäki I., Tynkkynen L.-K., Is the EU Steering National Social and Health Policy Making? A Case-Study on Finland’s National Reform, Health Policy 2024, vol. 145, 105078, DOI: 10.1016/j.healthpol.2024.105078.
Irani Z., Abril R.M., Weerakkody V., Omar A., Sivarajah U., The Impact of Legacy Systems on Digital Transformation in European Public Administration: Lessons Learned from a Multi Case Analysis, Government Information Quarterly 2023, vol. 40, no. 1, 101784, DOI: 10.1016/j.giq.2022.101784.
Kozub I., Bilenets D., Fakas I., Labour and Social Guarantees for Customs Officers: Legal Analysis of Ukrainian Legislation, Analitychno-porivnialne pravoznavstvo 2025, vol. 1, no. 3, DOI: 10.24144/2788-6018.2025.03.1.76.
Krasnokutskyi O., Comparative Analysis of Military Servant Pension Systems in India, the United States of America, and Great Britain, Ukrainian Political-Legal Discourse 2025, no. 10, DOI: 10.5281/zenodo.15310460.
Kuhn U., Grabka M.M., Suter C., Early Retirement as a Privilege for the Rich? A Comparative Analysis of Germany and Switzerland, Advances in Life Course Research 2021, vol. 47, 100392, DOI: 10.1016/j.alcr.2020.100392.
Lee K., Jung K., Exploring Institutional Reform of Korean Civil Service Pension: Advocacy Coalition Framework, Policy Knowledge and Social Innovation, Journal of Open Innovation: Technology, Market, and Complexity 2018, vol. 4, no. 14, DOI: 10.1186/s40852-018-0089-0.
Li Xu., Murray A.L., Booth T., Mental Health Trajectories Surrounding Retirement: A Longitudinal Perspective, SSM – Mental Health 2025, vol. 8, 100470, DOI: 10.1016/j.ssmmh.2025.100470.
Marilaure G., Méon P.-G., Leemans D., Crucifix M., Cleve A., Demeuse M., Note sur la réforme des pensions des professeurs d’universités belges, Rapport interuniversitaire, UNIFRA, 2.06.2025, https://orbi.umons.ac.be/bitstream/20.500.12907/52616/1/NOTE%20SUR%20LA%20REFORME%20DES%20PENSIONS.pdf [access: 8.09.2025].
McNaughton K.J., Łukowski M., How Frontline States Tackle Sanctions against Russia: Implementation and Enforcement Dynamics in Poland and the Baltics, Journal of Economic Criminology 2025, vol. 8, 100130, DOI: 10.1016/j.jeconc.2025.100130.
Nikolić S., Novokmet F., Larysz P.P., Income Inequality in Eastern Europe: Bulgaria and Czechoslovakia in the Twentieth Century, Explorations in Economic History 2024, vol. 94, 101594, DOI: 10.1016/j.eeh.2024.101594.
Pallai N.A., Nyugdíjbiztosítási rendszer Magyarországon a XXI. század elején, Magyar Agrárés Élettudományi Egyetem, Budai Campus, 2024.
Pieters D., Schoukens P., Improving the Social Security of Internationally Mobile Researchers, Procedia: Social and Behavioral Sciences 2011, no. 13 (originally published as LERU Advice Paper no. 1, April 2010), DOI: 10.1016/j.sbspro.2011.03.004.
Romp W., Beetsma R., Sustainability of Pension Systems with Voluntary Participation, Insurance:
Mathematics and Economics 2020, vol. 93, DOI: 10.1016/j.insmatheco.2020.04.009. Rusín V., Solonko Y., Stratehichni oriientyry reformuvannia derzhavnoho pensiinoho strakhuvannia v Ukraini, Aktualni pytannia finansovoi nauky ta praktyky: zbirnyk naukovykh
prats kafedry finansiv im. S. I. Yuriia Zakhidnoukrainskoho natsionalnoho universytetu 2024, no. 1, https://dspace.wunu.edu.ua/handle/316497/51895 [access: 8.09.2025].
Schmauk S., Pathways to Retirement in West Germany: Does Divorce Matter?, Advances in Life Course Research 2024, vol. 60, 100595, DOI: 10.1016/j.alcr.2024.100595.
Schuetz J., Uebelmesser S., Baginski R., Aprea C., Pension Reform Preferences in Germany: Does Information Matter?, European Journal of Political Economy 2023, vol. 80, 102476, DOI: 10.1016/j.ejpoleco.2023.102476.
Shapovalova K., Mechanism for Implementation of Social Rights of Civil Servants, Juris Europensis Scientia 2024, no. 4, DOI: 10.32782/chern.v4.2024.6.
Shkoda V., Legal Regulation of Social Protection of Customs Officers, PhD thesis manuscript (in Ukrainian), Specialty 081 Law, Kyiv 2023.
Straia Ilies C.-O., Contemporary Career Civil Servant Myths: The Romanian Case?, Procedia: Economics and Finance 2014, vol. 15, DOI: 10.1016/S2212-5671(14)00495-X.
Toussaint S.J., De Vicq A., Moatsos M., van der Valk T., Wealth-income Ratios in a Small, Open Economy: The Netherlands, 1854–2019, European Economic Review 2025, vol. 178, 105099, DOI: 10.1016/j.euroecorev.2025.105099.
Użhorodzki Uniwersytet Narodowy https://orcid.org/0009-0007-8880-6955
Licencja
Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa 4.0 Międzynarodowe.
Autor oświadcza, że utwór jest dziełem oryginalnym i nie narusza jakichkolwiek praw osobistych lub majątkowych osób trzecich oraz, że jego prawa autorskie do utworu nie są ograniczone w zakresie objętym umową podpisywaną z Wydawcą.
Autor publikacji przenosi nieodpłatnie na Wydawcę autorskie prawa majątkowe do składanego do publikacji Utworu (artykułu) bez ograniczeń czasowych i terytorialnych na następujących polach eksploatacji:
a) wytwarzanie, utrwalanie i zwielokrotnianie określoną techniką egzemplarzy Utworu, w tym techniką drukarską, zapisu magnetycznego oraz techniką cyfrową;
b) wprowadzanie do obrotu, użyczenie lub najem oryginału albo egzemplarzy Utworu, oraz rozpowszechnianie w postaci otwartego dostępu, zgodnie z treścią licencji Creative Commons Uznanie Autorstwa 4.0 Międzynarodowa (zwanej również jako CC BY), dostępnej pod adresem: https://creativecommons.org/licenses/by/4.0/legalcode.pl;
c) włączenie Utworu w skład utworu zbiorowego;
d) opublikowanie na stronie internetowej czasopisma, publiczne wykonanie, wystawienie, wyświetlenie, odtworzenie oraz nadawanie i reemitowanie, oraz publiczne udostępnianie Utworu w taki sposób, aby każdy mógł mieć do nich dostęp w miejscu i w czasie przez siebie wybranym;
e) wprowadzanie Utworu w postaci elektronicznej na platformy elektroniczne lub inne wprowadzanie Utworu w postaci elektronicznej do Internetu lub innej sieci.
Przeniesienie autorskich praw majątkowych do utworu następuje nieodpłatnie, z chwilą podpisania umowy.
