Portatyl z kościoła karmelitów trzewiczkowych w Trembowli na Ukrainie (1734-1735)
Bożena Grabowska
Wojewódzki Urząd Ochrony Zabytków w Gorzowie Wielkopolskim , Polskahttps://orcid.org/0000-0003-3500-1356
ks. Dariusz Śmierzchalski-Wachocz
Uniwersytet Szczeciński , Polskahttps://orcid.org/0000-0003-0239-6347
Abstrakt
W listopadzie 2023 roku na strychu plebanii parafii pw. Wniebowzięcia Najświętszej Mryi Panny w Opalewie w trakcie prac porządkowo-remontowych odnaleziono drewniany portatyl z Trembowli. Miał go przywieźć w 1945 roku ks. Artur Marynowski, pierwszy proboszcz parafii Opalewo. Z napisów ołówkiem znajdujących się na zabytku wynika, że zawierał relikwie św. Prudencji i należał do konwentu Karmelitów w Trembowli, prowincji ruskiej. Zakonnikom podarował go w 1735 roku acybiskup ormiański Lwowa Jan Tobiasz Augustynowicz. W latach 30. XX wieku ich autentyczność potwierdził ordynariusz łaciński Lwowa bp Bolesław Twardowski herbu Ogońzyk. Portatyl jest więc cennym źródłem informacji o relacjach między duchowieństwem rzymskokatolickim a katolickim obrządku ormiańskiego we Lwowie.
Słowa kluczowe:
portatyl, ormianie, historia, Trembowla, OpalewoBibliografia
Opracowania
Betlej Andrzej, Kościół p.w. Wniebowzięcia Najśw. Panny Marii i klasztor OO. Karmelitów Trzewiczkowych w Trembowli, w: Kościoły i klasztory rzymskokatolickie dawnego województwa ruskiego, t. 17, red. A. Betlej, J.K. Ostrowski, Kraków 2009, s. 353- 423.
Betlej Andrzej, Pomocnik historyczny. Zostało z dziedzictwa, „Polityka”, (2015) nr 2, s. 156-159.
Braun Joseph, Der christliche Altar in seiner geschichtlichen Entwicklung, w: tegoż, Arten, Bestandteile, Altargrab, Weihe, Symbolik, t. 1, München 1924, s. 419-426.
Braun Joseph, Die Reliquiare. Des christlichen Kultes und ihre Entwicklung, Freiburg im Breisgau 1940.
Braun Joseph, Die Liturgische Gewandung im Occident und Orient, Darmstadt 1964.
Chajko Grzegorz, Arcybiskup Bolesław Twardowski (1864-1944). Metropolita lwowski obrządku łacińskiego, Rzeszów 2010.
Cichoń Krzysztof, Konieczny Mariusz, Portatyl, w: Encyklopedia katolicka, t. 16, red. E. Gigilewicz, Lublin 2012, kol. 7-10.
Drączkowski Franciszek, Patrologia, Pelplin 2012.
Droysen Johann Gustav, Grundriss der Historik, Leipzig 1882. (Crossref)
Dziadzio Andrzej, Powszechna historia prawa, Warszawa 2008.
Euzebiusz z Cezarei, Historia kościelna, Kraków 2013.
Gil Czesław OCD, Przeszłość misyjna prowincji polskiej, w: Listy polskich misjonarzy z Burundi, Kraków 1979, s. 20-31.
Janczewski Zbigniew, Sprawowanie Eucharystii poza miejscem świętym, „Prawo Kanoniczne”, 52 (2009) nr 3-4, s. 285-302. (Crossref)
Kajetanowicz Dionizy, Katedra ormiańska i jej otoczenie (przewodnik), Lwów 1930.
Kajetanowicz Dionizy, Tobiasz Jan Abakanowicz (1664-1751), w: Polski słownik biograficzny, t. 1, pod red. W. Konopczyńskiego, Kraków 1935, s. 185.
Komański Henryk, Siekierka Szczepan, Ludobójstwo dokonane przez nacjonalistów ukraińskich na Polakach w województwie tarnopolskim 1939-1946, Wrocław 2006. 32 J.G. Droysen, Grundriss der Historik, Leipzig 1882, s. 14-16.
Kościałkowski Stanisław, A Chronicle of the Carmelites in Persia and the Papai Mission of the XVIIth and XVIIIth Centuries, t. I- II, London 1939 (recenzja), „Kwartalnik Historyczny na Wschodzie”, 1 (1944) s. 114.
Krasny Piotr, Kurzej Michał, Mediolańskie instrukcje o budynkach i sprzętach kościelnych wydane na polecenie Karola Boromeusza i ich recepcja w Kościele katolickim, Kraków 2021.
Kufel Robert Romuald, Słownik biograficzny księży pracujących w Kościele gorzowskim 1945-1956, t. 3, Zielona Góra 2016.
Leszczyński Mariusz, Księża diecezjalni ekspatrianci archidiecezji lwowskiej obrządku łacińskiego. Słownik biograficzny, Warszawa 2021.
Martin Thomas Runge, Starożytny Rzym od Romulusa do Justyniana, Poznań 2022.
Neunheuser Burkhard, Storia della liturgia attraverso le epoche culturali, Rzym 2009.
Niedźwiecka-Filipiak Irena, Wyróżniki krajobrazu i architektury wsi Polski południowo-zachodniej, Wrocław 2009.
Nowowiejski Antoni Julian, Msza święta. Wykład (przedsoborowej) liturgii Kościoła Katolickiego, cz. 1-2, Warszawa 2001.
Pastuszko Marian, Najświętsza Eucharystia według Kodeksu prawa kanonicznego Jana Pawła II, Kielce 1997.
Praśkiewicz Szczepan OCD, Działalność misyjna polskich karmelitów bosych wczoraj i dziś, „Biuletyn Misjologiczno-Religioznawczy”, 79 (2009) z. 1, s. 159-174.
Schwierz Thomas, Der „bewegliche Altar” von Eidenberg. Anmerkungen zu einem historischen Sakralrequisit, „Oberösterreichische Heimatblätter”, 70 (2016) s. 19-24.
Stopka Krzysztof, Genealogia Torosowiczów, czyli o przodkach i rodzinie twórcy unii Ormian polskich z Kościołem katolickim, „Lehahayer. Czasopismo poświęcone dziejom Ormian polskich”, 3 (2015) s. 7-60.
Śniadoch Grzegorz, Msza święta trydencka: mity i prawda, Ząbki 2014.
Tillard Jean-Marie-Roger OP, The Eucharist. Pasch of God’s People, Nowy Jork 1966.
Zahajkiewicz Marek Tomasz, Trwałe wartości średniowiecznej liturgii, „Studia Warmińskie”, 37 (2000) nr 1, s. 61-68.
Zahajkiewicz Marek Tomasz, Źródła i badania dziejów średniowiecznej liturgii w Polsce, „Studia Warmińskie”, 27 (1990) s. 67-88.
Netografia
Borelli Antonio, Santa Prassede di Roma, Vergine e martire, http://www.santiebeati.it/dettaglio/63850 (dostęp: 11.07.2024).
Mularczyk Andrzej, Tato, https://mularczyk-rodzice.jimdofree.com/tato/ (dostęp: 5.04.2024).
Wojewódzki Urząd Ochrony Zabytków w Gorzowie Wielkopolskim https://orcid.org/0000-0003-3500-1356
Licencja
Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne – Na tych samych warunkach 4.0 Międzynarodowe.
