Działalność Zgromadzenia Służebnic Najświętszego Serca Jezusowego na kieleckiej Karczówce w latach 1918-1972
S. Monika Kupczewska SłNSJ
Katolicki Uniwersytet Lubelski Jana Pawła II , Polskahttps://orcid.org/0000-0003-2346-8821
Abstrakt
Artykuł przedstawia okoliczności przybycia Zgromadzenia Służebnic Najświętszego Serca Jezusowego, założonego w 1894 roku przez bp. Józefa Sebastaiana Pelczara, do Kielc, na Karczówkę oraz działalność sióstr w latach 1918-1972, obejmującą pracę wychowawczo-opiekuńczą i wydawniczą, realizowaną w ramach założonej na Karczówce Drukarni św. Józefa. Podejmuje także próbę odpowiedzi na pytanie, w jaki sposób działalność Drukarni św. Józefa wpłynęła na realizację charyzmatu zgromadzenia w kontekście zmieniających się realiów polityczno-społecznych. Bazę źródłową artykułu stanowią dotychczas niudostępniane dokumenty archiwalne zdeponowane w Archiwum Głównym Zgromadzenia Służebnic Najświętszego Serca Jezusowego w Krakowie, Archiwum Diecezjalnym w Kielcach oraz Archiwum Akt Nowych w Warszawie. Całość uzupełnia odtworzony wykaz sióstr posługujących na Karczówce w okresie działalności tego domu zakonnego oraz spis przygotowanych i wydrukowanych przez nie publikacji książkowych.
Słowa kluczowe:
Kielce, Karczówka, Zgromadzenie Służebnic Najświętszego Serca Jezusowego, sercanki, ochronka, Drukarnia św. JózefaBibliografia
Źródła rękopiśmienne
Archiwum Główne Zgromadzenia Służebnic Najświętszego Serca Jezusowego w Krakowie (AGSłNSJ)
Akta Personalne (A.Pers.)
Aleksa Maria Babiuch, sygn. 233; Januara Anna Bartunek, sygn. 507; Klaudia Apolonia Anna Bielińska, sygn. 121; Dobrawa Krystyna Borowska, sygn. 886; Izydora Tekla Bączek, sygn. 943; Noemia Teofila Chorzępa, sygn. 787; Gonzaleza Michalina Chmiel, sygn. 527; Rita Halina Drozdowska, sygn. 889; Euzebia Julia Długosz, sygn. 297; Zefiryna Maria Fejkiel, sygn. 282; Wanda Krystyna Fiszer, sygn. 845; Filotea Józefa Gaweł, sygn. 695; Aldoncja Sabina Gietler, sygn. 420; Cherubina Helena Glazar, sygn. 216; Walenta Stanisława Golik, sygn. 475; Dorota Eleonora Gołoś, sygn. 104; Wizytana Anna Płodzień, sygn. 856; Arnolda Paulina Głąb, sygn. 386; Dominika Wiktoria Habaj, sygn. 191; Antonella Elżbieta Jaczewska, sygn. 1016; Małgorzata Agata Jaworska, sygn. 168; Tadea Krystyna Justyniarska, sygn. 927; Lidia Karolina Karpała, sygn. 440; Eufemia Henryka Kasprzycka, sygn. 177; Cecylia Maria Klamut, sygn. 166; Reginalda Stefania Kodym, sygn. 537; Daniela Zofia Kołkowska, sygn. 618; Brygida Katarzyna Kordas, sygn. 96; Cyryla Bronisława Ludwika Kosmowska, sygn. 62; Ludmiła Karolina Kowalska, sygn. 339; Odylona Anna Kusiak, sygn. 411; Benedykta Kunegunda Lampart, sygn. 292; Ludomira Zofia Laskowska, sygn. 930; Stefania Katarzyna Lenart, sygn. 29; Inocenta Maria Lubas, sygn. 52; Nepomucena Józefa Markwat, sygn. 255; Fabiana Leokadia Mazurowska, sygn. 417; Gemma Franciszka Miśta, sygn. 581; Adolfa Katarzyna Mucha, sygn. 203; Hugolina Klara Niedźwiadek, sygn. 320; Ludwina Anna Okruta, sygn. 884; Faustyna Leokadia Olszewska, sygn. 101; Pulcheria Aniela Pelczar, sygn. 449; Cypriana Jadwiga Perek, sygn. 266; Klara Anna Piasecka, sygn. 232; Natalisa Anna Pierzyna, sygn. 984; Paulina Honorata Pipała, sygn. 296; Linusa Maria Petronik, sygn. 696; Huberta Leokadia Pochyła, sygn. 987; Piusa Kazimiera Pohl, sygn. 208; Hieronima Wiktoria Adela Pokrzywka, sygn. 67; Wincentyna Marianna Pytko, sygn. 77; Julia Aniela Pędrys, sygn. 183; Leonarda Stefania Pyzik, sygn. 234; Chryzostoma Zofia Rucińska, sygn. 474; Tabita Barbara Rudzińska, sygn. 804; Tymoteusza Janina Rutkowska, sygn. 687; Eligia Krystyna Rybicka, sygn. 969; Perpetua Anna Rychlicka, sygn. 745; Ottona Maria Rymarowicz, sygn. 573; Waleriana Janina Ryndak, sygn. 909; Rita Magdalena Rozalia Ryłko, sygn. 57; Apolonia Józefa Skrobot, sygn. 170; Bazylia Zofia Stolarska, sygn. 525; Maksencja Marianna Szczepanek, sygn. 382; Celesta Jadwiga Teresa Szloser 710; Lucyna Marianna Szmyd, sygn. 131; Germana Rozalia Szymska, sygn. 331; Ignacja Elżbieta Słomka, sygn. 910; Konstancja Marcelina Turko, sygn. 953; Paschalisa Władysława Wach, sygn. 429; Kazimiera Helena Walczak, sygn. 594; m. Ignacja Marta Anna Weiss, sygn. 58; Beata Elżbieta Wiatr, sygn. 820; Augusta Bronisława Wybraniec, sygn. 496; Sebastiana Helena Wąsik, sygn. 202; Berchmansa Apolonia Zaremba, sygn. 369; Leandra Zofia Zgadzaj, sygn. 678; Helidia Elżbieta Ziółkowska, sygn. 1002; Celia Anna Ściegienna, sygn. 924; Ewelina Stanisława Świercz, sygn. 176; Respicja Janina Żywalewska, sygn. 781.
Drukarnia św. Józefa na Karczówce w Kielcach (1922-1939, 1939-1945, 1945-1950) [akta luźne], sygn. L-K-I 3.
Historya Zgromadzenia Służebnic Serca Jezusowego od 1894 [do 1924], sygn. D-H-K 1/1.
Kronika domu zakonnego Zgromadzenia Służebnic Najśw. Serca Jezusowego w Kielcach-Karczówce (1918-1972), sygn. D-H-K 34.
Kronika kościoła na Karczówce od 14 sierpnia 1918 r., sygn. L-K-I 3/1.
Zeszyt wizytacyjny wspólnoty Zgromadzenia Służebnic Najśw. Serca Jezusowego Kielce-Karczówka (1924-1972), sygn. L-K-I 2.
Archiwum Diecezji Kieleckiej w Kielcach (ADK)
Akta konsystorskie, sygn. PK-8/1.
SS. Sercanki 1917-1969, sygn. OK-24/1, teka 725.
Archiwum Akt Nowych w Warszawie (AAN)
Drukarnia św. Józefa, Kielce, ul. Karczówka 2, sygn. 2/316/0/2.18/2342.
Drukarnia Zgromadzenia Sióstr Służebnic Najśw. Serca Jezusowego – Drukarnia św. Józefa, Kielce-Karczówka. Orzeczenie, protokoły z załącznikami, sygn. 2/318/0/23.10/26/2772.
Nauczanie religii w Karczówce, sygn. 2/1587/0/7.9/56/340.
Zakony żeńskie – SS. Pasjonistki, Pasterki, Rodziny Marii, Salezjanki – Różanystok, Sercanki w Krakowie, Sacre Coeur w Poznaniu i Lwowie, Służki Marii Niepokalanej, Służebnice Miłości Bożej, Służebnice Marii: Dębica, Panewnik, Pleszewo, Stara Wieś; Urszulanki, Wizytki, Zmartwychwstanki (t. VI), sygn. 2/14/0/5/917.
Źródła drukowane
Katalog Wydawnictw SS. Służebnic N.S. Jezusowego Kielce-Karczówka. Rok 1933, Kielce 1933.
Katalog Wydawnictw SS. Służebnic N.S. Jezusowego Kielce-Karczówka. Rok 1935, Kielce 1935.
Katalog Wydawnictw SS. Służebnic N.S. Jezusowego Kielce-Karczówka. Rok 1939, Kielce 1939.
Katalog Wydawnictw SS. Służebnic N.S. Jezusowego Kraków, ul. Garncarska 26, Kielce 1930.
Konstytucje albo Ustawy „Służebnic Najśw. Serca Jezusowego”, Kielce 1925.
Opracowania
Bar Joachim Roman, Działalność ustawodawcza biskupa przemyskiego J.S. Pelczara (1900-1924), „Prawo Kanoniczne”, 19 (1976) nr 3-4, s. 81-111. (Crossref)
Bielecka Klara Teresa, Zgromadzenie Sióstr Matki Bożej Loretańskiej w latach 1945-1989, Warszawa 2025.
Gach Piotr Paweł, Kasaty zakonów na ziemiach dawnej Rzeczypospolitej i Śląska 1773- 1914, Lublin 1984.
Kaczmarek Ewa, Dlaczego przeszkadzały? Polityka władz partyjnych i rządowych wobec żeńskich zgromadzeń zakonnych w Polsce w latach 1945-1956, Warszawa 2017.
Kaczmarek Jan, Kielecki „Przegląd Homiletyczny” 1923-1939, „Nasza Przeszłość”, 59 (1983) s. 241-254. (Crossref)
Karczówka. Historia, literatura, architektura, przyroda, red. J.L. Olszewski, Kielce 1995.
Karmowska Lojola Zofia, Siostra Brygida Katarzyna Kordas, w: Spoczęły przy Sercu Pana. Sylwetki zmarłych SS. Służebnic Najśw. Serca Jezusowego (1944-1963), t. II/2, red. L.Z. Karmowska, Krynica-Kraków 1989, s. 434-441.
Karmowska Lojola Zofia, Siostra Klara Anna Piasecka, w: Spoczęły przy Sercu Pana. Sylwetki zmarłych SS. Służebnic Najśw. Serca Jezusowego (1963-1976), t. III, red. L.Z. Karmowska, Kraków 1990, s. 135-139.
Karmowska Lojola Zofia, Siostra Zefiryna Maria Fejkiel, w: Spoczęły przy Sercu Pana Sylwetki zmarłych SS. Służebnic Najśw. Serca Jezusowego (1986-1994), t. V, red. L.Z. Karmowska, Kraków 1994, s. 80-85.
Kijowska Agnieszka, Siostra Boromeusza Katarzyna Brudniak, w: Spoczęły przy Sercu
Pana. Sylwetki zmarłych SS. Służebnic Najśw. Serca Jezusowego (1986-1994), t. VI, red. J.M. Knurek, O.E. Podsadnia, Kraków 2010, s. 69-72.
Kolasa Władysław Marek, Bibliografia publikacji o prasie za rok 2001, „Rocznik Historii Prasy Polskiej”, 6 (2003) z. 2, s. 237-334.
Krogulec Aleksandra, Drukarnia św. Józefa na Karczówce w Kielcach, „Kielecki Przegląd Diecezjalny”, 2 (1986) s. 166-180.
Kupczewska Jadwiga Monika, Biskupa Józefa Sebastiana Pelczara „Mój życiorys”, w: Święty Józef Sebastian Pelczar (1842-1924): rektor Uniwersytetu Jagiellońskiego i biskup przemyski, red. A. Kubiś, J. Wołczański, Kraków 2005, s. 21-204.
Kupczewska Jadwiga Monika, Likwidacja przedszkoli zakonnych w Małopolsce w świetle materiałów służb bezpieczeństwa z 1962 r., w: Zakony żeńskie w PRL. Studia i materiały do historii najnowszej żeńskich zgromadzeń zakonnych w Polsce, red. A. Mirek, Lublin 2008, s. 51-73.
Kwaśniewski Andrzej, Pierwsze czasopismo diecezji kieleckiej – „Maryawita”, następnie „Jutrzenka” (1903-1907), „Archiwa, Biblioteki i Muzea Kościelne”, 114 (2020) s. 181-202. (Crossref)
Lech Marian, Drukarze i drukarnie w Królestwie Polskim 1869-1905. Materiały ze źródeł archiwalnych, Warszawa 1879.
Mazurek Franciszek, Śp. ks. infułat Bogumił Czerkiewicz, „Kielecki Przegląd Diecezjalny”, 7-8 (1940) s. 81-82.
Mirek Agata, Atlas żeńskiego ruchu zakonnego na ziemiach polskich w XIX i XX wieku, Lublin 2007.
Myszor Jerzy, Życie zakonne w koncepcjach politycznych od XVIII do końca XX wieku, w: Represje wobec żeńskich zgromadzeń zakonnych w PRL. Zagadnienia wybrane, red. J. Myszor, A. Dziurok, Katowice 2012, s. 11-23.
Nedza Julita Maria, Wykaz domów Zgromadzenia SS. Służebnic NSJ (1894-1939), „Nasza Przeszłość”, 41 (1974) s. 237-243.
Nedza Julita Maria, Zgromadzenie Służebnic Najświętszego Serca Jezusowego (Servularum Sacratissimi Cordis Jesu) w latach 1939-1947, w: Żeńskie zgromadzenia zakonne w Polsce 1939-1947, t. 13, red. A. Chruszczewski, K. Dębowska, P.P. Gach, J. Kłoczowski, A. Siewierska, Lublin 1999, s. 7-85.
Nedza Julita Maria, Zgromadzenie Sióstr Służebnic Najświętszego Serca Jezusowego (1894-1939), „Nasza Przeszłość”, 41 (1974) s. 135-236. (Crossref)
Nosal Zbigniew, Zarys historii drukarń na Kielecczyźnie, w: Almanach drukarstwa Kielecczyzny, red. J. Butwiłło, Z. Nosal, Kielce 1969, s. 11-12.
Pietrzykowski Jan, Duchowni polscy – dobrodzieje salezjańscy z lat 1898-1939, „Seminare”, 18 (2002) s. 605-625. (Crossref)
Sitnik Aleksander Krzysztof, Bernardyni na kieleckiej Karczówce. Historia klasztoru bernardynów i kościoła pw. św. Karola Boromeusza na Karczówce w Kielcach w latach 1624-1631-1864-1914, Kalwaria Zebrzydowska 2022.
Smolińska Agnieszka, Kulturotwórcza funkcja „Kieleckiego Przeglądu Diecezjalnego” w latach 1911-1939, „Kieleckie Studia Teologiczne”, 5 (2006) s. 489-505.
Szafrański Adam Ludwik, Augustyn Łosiński, biskup kielecki (1910-1937) w świetle listów pasterskich, opinii i faktów, „Nasza Przeszłość”, 59 (1983) s. 215-240. (Crossref)
Wiśniewska J., Przedszkola i ochronki zakonne w świetle polskiego prawa oświatowego w latach 1945-61, „Studia z Prawa Wyznaniowego”, 18 (2015) s. 311-333. (Crossref)
Zamiatała Dominik, Caritas. Działalność i likwidacja organizacji 1945-1950, Lublin 2000.
Zdanowski Józef, Karczówka pod Kielcami, Kielce 1928.
Żak Stanisław, Karczówka w literaturze, wspomnieniach, pracach naukowych, publicystyce, t. 5, Kielce 2017.
Netografia
Bishop Augustyn Łosiński, https://www.catholic-hierarchy.org/bishop/blosin.html (dostęp: 19.01.2025).
Cygan Wiktor Krzysztof, Borzęcki Tadeusz (1892 – po 1924), https://ordynariat.wp.mil.pl/slownik-kapelanowkapelani-1919-1920/kapelani-1919-1920-biogramy-b/borzecki-tadeusz-1892-po-1924/ (dostęp: 19.01.2025).
„Liścienie”: czasopismo uczniów Państwowego Gimn. im. J. Śniadeckiego w Kielcach, https://sbc.wbp.kielce.pl/dlibra/publication/13687/edition/13456?language=en (dostęp: 19.01.2025).
Markiton Agnieszka, Kielce – kościół i klasztor na Karczówce, http://pik.kielce.pl/atrakcje-turystyczne/obiekty-sakralne/489-kielce-kosciol-i-klasztor-na-karczowce.html (dostęp: 2.05.2024).
„Radostowa” – Świętokrzyski Miesięcznik Ilustrowany, https://www.szukajwarchiwach.gov.pl/en/zespol/-/zespol/111951 (dostęp: 19.01.2025).
Wójtowicz Zofia, Diamentowy jubileusz krośnieńskich Klawerianek, https://www.niedziela.pl/artykul/47699/nd/Diamentowy-jubileusz-krosnienskich-Klawerianek (dostęp: 8.03.2025).
Katolicki Uniwersytet Lubelski Jana Pawła II https://orcid.org/0000-0003-2346-8821
Licencja

Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne – Na tych samych warunkach 4.0 Międzynarodowe.






