Badania demograficzno-historyczne nad diasporą polską w Brazylii. Zarys problematyki
Piotr Rachwał
Katolicki Uniwersytet Lubelski Jana Pawła II , Polskahttps://orcid.org/0000-0003-1903-4115
Jacek Gołębiowski
Katolicki Uniwersytet Lubelski Jana Pawła II , Polskahttps://orcid.org/0000-0003-3082-2278
Abstrakt
Artykuł stanowi próbę syntetycznego ujęcia stanu badań demograficzno-historycznych nad diasporą polską w Brazylii, ze szczególnym uwzgłędnieniem problematyki migracji i osadnictwa w drugiej połowie XIX i pierwszych dekadach XX wieku. Autorzy wskazują na zaskakująco skromny dorobek badań klasycznej demografii historycznej, mimo licznych publikacji dotyczących historii Polonii brazylijskiej. Omawiają podstawowe zagadnienia metodologiczne ramy chronologiczne i przestrzenne badan, a także formułują postulaty dotyczące dalszych kierunków eksploracji źrodłowej, w tym konieczność opracowania nominatywnej bazy danych opartej na parafialnych księgach metrykalnych. Szczególną uwagę poświęcają analizie dorobku brazylijskiego środowiska akademickiego, z uwzględnieniem prac Ruy’a Christovama Wachowicza i Marty de Souza L. Brodbeck, którzy w oparciu o klasyczne metody demografii historycznej badali społeczności parafialne polskiego pochodzenia. Artykuł wskazuje również na potrzebę podjęcia systematycznych badań porównawczych, które umożliwiłyby wychwycenie specyfiki przemian demograficznych wśród polskich migrantów i ich potomków w Brazylii na tle populacji polskiej i inych grup etnicznych.
Słowa kluczowe:
diaspora polska w Brazylii, demografia historyczna, migracje, parafia, Ruy Ch. Wachowicz, księgi metrykalne, osadnictwo w XIX w.Instytucje wspierające:
Ministerstwo Nauki i Szkolnictwa WyższegoBibliografia
Opracowania
A Global History of Historical Demography. Half a Century of Interdisciplinarity, edit. A. F auve-Chamoux, I. Bolovan, S. Sogner, Bern 2016.
Bacellar Carlos Alberto Pastore, Os senhores da terra: família e sistema sucessório entre os senhores de engenho do Oeste Paulista, 1765-1855, Campinas 1997.
Baccelar Carlos Alberto Pastore, Scott Ana Silvia Volpi, Bassanezi Maria Stella C.B., Quarenta anos de demografia histórica, „Revista Brasileira de Estudos de População” 22 (2005) n. 2, s. 339-350. (Crossref)
Balhana Altiva Pilatti, Metodologia aplicada à reconstituição de famílias na paróquia de Nova Trento – S.C, [exemplar consultado: cópia xerográfica, Casa da Cultura Polônia Brasil, Curitiba], b.d.w.
Balhana Altiva Pilatti, Projeto História da População no Paraná: orientações metodológicas), Universidade Federal do Paraná, b.d.w. [dokument wewnętrzny].
Balhana Altiva Pilatti, Nadalin Sérgio Odilon, Análise do ciclo vital a partir da reconstituição de famílias: estudos em demografia histórica, w: Anais do II Encontro Nacional de Estudos Populacionais (ABEP), t. 2, Campinas 1980, s. 645-664.
Brzozowski Jan, Przebieg procesu asymilacyjnego Polonii brazylijskiej, „Zeszyty Naukowe Uniwersytetu Ekonomicznego w Krakowie”, 791 (2008) s. 102-107.
Brodbeck Marta de Souza Lima, A Paróquia de Santo Antônio de Orleans – 1879-1973. Um estudo da nupcialidade, Paraná 1983 [praca magisterska, Universidade Federal do Paraná].
Ciuruś Edward, Polacy w Brazylii, Lublin 1977.
Costa Iraci Del Nero da, Vila Rica: população (1719-1826), São Paulo 1979.
Dygasiński Adolf, Listy z Brazylii, Warszawa 1891.
Faria Sheila de Castro, História da família i demografia histórica, w: Domínios da história: ensaios de teoria e metodologia, ed. C.F. Cardoso, R. Vainfas, Rio de Janeiro 1997, s. 241-258.
Florentino Manolo, Góes José Roberto, A paz das senzalas: famílias escravas e tráfico atlântico c.1790 – c.1850, São Paulo 2017.
Głuchowski Kazimierz, Materiały do problemu osadnictwa polskiego w Brazylii, Warszawa 1927.
Gołębiowski Jacek, Rachwał, Piotr, Polonia brazylijska – przegląd badań oraz informacje o wybranych zespołach archiwalnych, „Roczniki Humanistyczne”, 72 (2024) z. 2, s. 11-34. (Crossref)
Groniowski Kazimierz, Polska emigracja zarobkowa w Brazylii 1871-1914, Wrocław 1972.
Hempel Antoni, Polacy w Brazylii, Lwów 1893.
História das crianças no Brasil, ed. M. Del Priore, São Paulo 1991.
Kozłowska Janina, Polacy w Brazylii, „Annales Universitatis Paedagogicae Cracoviensis. Studia Geographica”, (1983) z. 88, s. 301-312.
Krasicki Mieczysław, Sytuacja Polonii brazylijskiej w dobie ustaw nacjonalistycznych prezydenta Getúlio Vargasa, w: Dzieje Polonii w Ameryce Łacińskiej, red. M. Kula, Wrocław 1983, s. 411-442.
Kuklo Cezary, Problematyka badawcza i środowiska naukowe demografii historycznej na łamach „Przeszłości Demograficznej Polski” 1967-2016, „Przeszłość Demograficzna Polski”, 39 (2017) s. 11-29. (Crossref)
Kuznesof Elizabeth Anne, Household Economy and Urban Development, São Paulo 1765 to 1836, New York 1986.
Machado Carlos, A trama das vontades: negros, pardos e brancos na produção da hierarquia social do Brasil escravista, Rio de Janeiro 2008.
Marcilio Maria Luiza, A cidade de São Paulo: povoamento e população (1750-1850), São Paulo 1973.
Marcilio Maria Luiza, Historical Demography in Latin America: An Assessment, w: A Global History of Historical Demography. Half a Century of Interdisciplinarity, ed. A. F auve-Chamoux, I. Bolovan, S. Sogner, Bern 2016, s. 435-449.
Marcilio Maria Luiza, La démographie historique en Amérique latine: un bilan, „Annales de Démographie Historique”, (2000) n. 2, s. 111-125. (Crossref)
Marcilio Maria Luiza, La ville de São Paulo: peuplement et population, 1750-1850, Rouen 1968.
Michalik-Sztumska Małgorzata, Wychodźstwo polskie w Brazylii. Stan badań nad zagadnieniem, „Prace Naukowe Akademii im. Jana Długosza w Częstochowie. Zeszyty Historyczne”, 11 (2010) s. 323-330.
Motta José Flávio, Costa Iraci Del Nero da, Demografia Histórica: da semeadura à colheita, „Revista Brasileira de Estudos de População”, 14 (1997) s. 151-158.
Nadalin Sérgio Odilon, A população no passado colonial brasileiro: mobilidade versus estabilidade, „Revista Brasileira de História”, 24 (2004) n. 47, s. 41-66.
Oliveira Marília de, Origens do Brasil meridional: dimensões da imigração polonesa no Paraná, 1871-1914, „Estudos Históricos”, 22 (2009) n. 43, s. 218-237. (Crossref)
Orzeł-Dereń Katarzyna, Śladami polskich kolonistów w Brazylii. Historia osadnictwa na terenach Santana, Kraków 2013.
Pitoń Jan, Przemiany Polonii brazylijskiej na tle całego kontynentu południowoamerykańskiego, w: Stan i potrzeby badań nad zbiorowościami polonijnymi, red. H. Kubiak, A. Plich, Wrocław 1976.
Roche Jules, La colonisation allemande et le Rio Grande do Sul, Paris 1959. (Crossref)
Seyfert Günther, A colonização alemã no Vale do Itajaí-Mirim, Porto 1974.
Siemiradzki Julian, Szlakiem wychodźców, Warszawa 1900.
Smolana Krzysztof, Polskie kolekcje archiwalne w Ameryce Łacińskiej, „Archeion”, 99 (1998) s. 167-182.
Wachowicz Ruy Christovam, Abranches: Paróquia da Imigração Polonesa. Um Estudo de História Demográfica, Curitiba 1974.
Willems Emilio, A aculturação dos alemães no Brasil, São Paulo 1946.
Włodek Leon, Polacy w Paranie, b.m.w. 1910.
Zaleski Trindade R.T., Um “imperialismo polonês”: narrativas brasileiras das relações da Polônia com os imigrantes poloneses no período entreguerras, Curitiba 2020.
Netografia
Doliński Krzysztof, Szmytkowska Magdalena, Charakterystyka polskiej diaspory w Kurytybie (Brazylia) w świetle badań społecznych, „Przegląd Geograficzny”, 91 (2019) z. 2, s. 81-96, https://rcin.org.pl/igipz/Content/76541/WA51_98512_r2019-t91-z2_Przeg-Geogr-Dolinski.pdf (dostęp: 20.05.2025). (Crossref)
Katolicki Uniwersytet Lubelski Jana Pawła II https://orcid.org/0000-0003-1903-4115
Katolicki Uniwersytet Lubelski Jana Pawła II https://orcid.org/0000-0003-3082-2278
Licencja
Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne – Na tych samych warunkach 4.0 Międzynarodowe.
