Dokumentacja w kancelariach parafialnych w świetle postanowień synodów diecezjalnych z okresu międzywojennego (1918-1939). Zagadnienia wybrane
Ks. Grzegorz Bujak
Katolicki Uniwersytet Lubelski Jana Pawła II , Polskahttps://orcid.org/0000-0003-2298-2757
Abstrakt
Po odzyskaniu przez Polskę niepodległości w 1918 roku Kościół podjął szereg działań w celu usunięcia ograniczeń z okresu zaborów i uporządkowania własnych struktur. Ważnym instrumentem porządkowania i reformowania sytuacji w poszczególnych diecezjach stały się synody diecezjalne. W ich statutach podejmowana była różnorodna problematyka, w tym dotycząca zagadnień funkcjonowania administracji diecezjalnej na różnych poziomach. Tematem niniejszego artykułu będzie omówienie najważniejszych postanowień synodów diecezjalnych z okresu międzywojennego dotyczących wybranych grup dokumentacji powstającej w parafiach i zasad jej prowadzenia. Po zarysowaniu organizacji pracy w kancelariach parafialnych przedstawione zostaną cztery główne rodzaje prowadzonej tam dokumentacji: księgi metrykalne, dokumentacja dotycząca działalności gospodarczej i finansowej, działalności duszpasterskiej i wizytacji parafii.
Słowa kluczowe:
parafia, II Rzeczpospolita, synod diecezjalny, administracja kościelna, dokumentacja parafialnaBibliografia
Źródła
Lwowski Synod Archidiecezjalny R. P. 1930, Lwów 1931.
Pierwszy synod diecezji tarnowskiej 1928, Tarnów 1928.
Prima Synodus Dioecesana Pinskensis ab Episcopo Sigismundo Lozinski anno 1929 ab Episcopo Casimiro Bukraba anno 1934 promulgata, Pinsci 1934.
Prima Synodus Dioecesana Sandomiriensis sub Excelentissimo ac Reverendissimo Mariano Ryx Episcopo Sandomiriensi Sandomiriae in Ecclesia Cathedrali Nativitatis B. M. V. A.D. MCMXXIII diebus 3, 4 et 5 Julii celebrata, Sandomiriae 1923.
Statuta Synodi Dioecesanae Culmensis Pelplini ab Illmo ac Revmo D. Episcopo Stanislao Okoniewski habitae A.D. 1928 diebus 27, 28, 29 Decembris, Pelplini 1929.
Synod Diecezjalny Podlaski pod przewodnictwem Jego Ekscelencji Najdostojniejszego i Czcigodniejszego Doktora Henryka Przeździeckiego z Bożego zmiłowania i Stolicy Apostolskiej łaski Biskupa Podlaskiego w Kościele Katedralnym Trójcy Przenajświętszej w Janowie R. P. 1923 w d. 28, 29 i 30 sierpnia odbyty, Siedlce 1923.
Synodus Archidioecesana Vilnensis ab Exlelentissimo, Illustrissimo ac Reverendissimo Domino Domino Romualdo Jałbrzykowski S. Th. M. Archiepiscopo-Metropolitano Vilnensi Anno Domini MCMXXXI diebus 9, 10 et 11 Iulii in Basilica Metropolitana Vilnensi S. S. Stanislai Em. et Vladislai RC. celebrata, Vilno 1932.
Synodus Dioecesana Kielcensis 1927, Kielce 1927.
Synodus Dioecesana Lublinensis Prima anno MCMXXVIII Diebus 25, 26, 27 Septembris ab Excelentissimo, Illustrissimo ac Reverendissimo Mariano Leone Fulman Episcopo Lublinensi in Ecclesia Cathedrali celebrata, Lublini 1928.
Opracowania
Adamczyk Jerzy, Księgi parafialne w świetle obowiązujących przepisów, „Wrocławski Przegląd Teologiczny”, 24 (2016) nr 2, s. 167-184. (Crossref)
Borcz Henryk, Struktura zasobu archiwów diecezjalnych w okresie nowożytnym (XIX i XX w.), „Archiwa, Biblioteki i Muzea Kościelne”, 70 (1998) s. 25-44. (Crossref)
Bujak Grzegorz, Dziekani w diecezji kieleckiej w okresie międzywojennym, „Kieleckie Studia Teologiczne”, 2 (2003) s. 405-416.
Bujak Grzegorz, Synody diecezjalne kościoła katolickiego w Polsce w latach 1922-1931. Organizacja i problematyka uchwał, Kielce 2010.
Dębowska Maria, Akta wizytacyjne w strukturze zasobów historycznych archiwów diecezjalnych w Polsce, „Archiwa, Biblioteki i Muzea Kościelne”, 97 (2012) s. 65-71. (Crossref)
Dębowska Maria, Organizacja kurii biskupiej w Łucku. Studium kancelaryjnoarchiwoznawcze, „Archiwa Biblioteki i Muzea Kościelne”, 71 (1999) s. 389-397. (Crossref)
Jemielity Witold, Akta stanu cywilnego w Księstwie Warszawskim i Królestwie Polskim, „Prawo Kanoniczne”, 38 (1995) nr 1-2, s. 163-188.
Jougan Alojzy, Kancelaria parafialna czyli zbiór przepisów kościelnych i państwowych dla urzędów parafialnych ze szczególnym uwzględnieniem ksiąg metrykalnych, Lwów 1912.
Księga zapowiedzi łacińskiej parafii katedralnej w Łucku 1782-1826, oprac. M. Dębowska, Lublin 2013.
Księgi metrykalne chrztów Kościoła rzymskokatolickiego dekanatu białostockiego z II połowy XIX w. Treść i struktura metryk. Alfabetyczne spisy imienne, t, I, Rok 1875, red. L. Decewicz, J. Chomko, J. Smakulska, Białystok 2017.
Kufel Robert, Kancelaria, registratura i archiwum parafialne na ziemiach polskich od XII do początków XXI wieku, Zielona Góra 2005.
Leszczyński Mariusz, Wizytacje kanoniczne i dziekańskie w archidiecezji lwowskiej obrządku łacińskiego do 1939 roku, „Archiwa, Biblioteki i Muzea Kościelne”, 97 (2012) s. 111-119. (Crossref)
Librowski Stanisław, Źródła do wewnętrznych dziejów Kościoła w Polsce w rękopiśmiennych zbiorach kościelnych, „Archiwa, Biblioteki i Muzea Kościelne”, 7 (1963) s. 77-94. (Crossref)
Mezglewski Artur, Metrykalne księgi parafialne, w: Encyklopedia katolicka, t. 12, red. E. Ziemann, Lublin 2008, kol. 661.
Olczak Stanisław, Kancelaria, w: Encyklopedia katolicka, t. 8, red. B. Migut, Lublin 2000, kol. 551-556.
Piegzik Aleksandra, Przeszkody małżeńskie w ustawodawstwie dzielnicowym II RP, „Folia Iuridica Universitatis Wratislaviensis”, 5 (2016) nr 1, s. 25-49.
Prejs Roland, Archiwum kościelne. Rola i znaczenie jako miejsca przechowywania dokumentów przeszłości, „Archiwa, Biblioteki i Muzea Kościelne”, 97 (2012) s. 209-216. (Crossref)
Resler Tomasz, Konkordat z 1925 roku – podstawa funkcjonowania Kościoła katolickiego w II Rzeczypospolitej, „Acta Erasmiana”, 13 (2016) s. 36-57.
Status animarum łacińskiej parafii katedralnej w Łucku 1815-1819, oprac. M. Dębowska, Lublin 2013.
Szkutnik Piotr, Wartość źródłowa akt dziekańskich z XIX wieku na przykładzie akt dziekana brzeźnickiego, „Archiwa, Biblioteki i Muzea Kościelne”, 94 (2010) s. 289-309. (Crossref)
Wisłocki Jerzy, Uposażenie Kościoła i duchowieństwa katolickiego w Polsce 1918-1939, Poznań 1981.
Wolnicki Paweł, Dokumentacja archiwalna biskupstwa częstochowskiego (1925-2000), Piotrków Trybunalski 2005.
Wolnicki Paweł, Procesy archiwotwórcze w strukturach administracyjnych diecezji częstochowskiej, Częstochowa 2006.
Wyczawski Hieronim, Przygotowanie do studiów w archiwach kościelnych, Kalwaria Zebrzydowska 1989.
Ziółkowska Agnieszka, Gronkiewicz Anna, Organizacja pracy biurowej w administracji. Zagadnienia prawne, Katowice 2014.
Katolicki Uniwersytet Lubelski Jana Pawła II https://orcid.org/0000-0003-2298-2757
Licencja
Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne – Na tych samych warunkach 4.0 Międzynarodowe.
