Między zmysłową cielesnością a czystą duchowością. Diapazon ról kobiecych w Oziminie Wacława Berenta
Grażyna LEGUTKO
Uniwersytet Jana Kochanowskiego, Kielce , Polskahttps://orcid.org/0000-0003-4979-3622
Abstrakt
Szkic poświęcony jest kreacjom kobiet w Oziminie Wacława Berenta. Twórca wykorzystuje strategię narracji polifonicznej, która wiąże się z subiektywizacją świata przedstawionego i konfrontacją różnych punktów widzenia. Postrzega kobietę głównie przez pryzmat jej uwarunkowań biologicznych. Portrety bohaterek zawierają charakterystyczne detale, wprowadzone w celu ukazania kobiet funkcjonujących przede wszystkim jako lubieżne ciała, nieświadomych głębszych treści egzystencji. Zmysłowa cielesność kobiet – odsyłająca do stereotypu kulturowego istoty mrocznej i pierwotnej – konfrontowana jest jednak w powieści ze sferą ducha. Perspektywa religii prehistorycznych (na przykład pogański kult bogini Matki) czyni z Berentowskiej kobiety symbol odwiecznej tajemnicy życia, tożsamej ze źródłem płodności i kreacji.
Słowa kluczowe:
Wacław Berent, Ozimina, cielesność kobiet, powieść młodopolskaBibliografia
de Beauvoir, Simone. Druga płeć. Translated by Gabriela Mycielska and Maria Leśniewska. Vol. 1. Kraków: Wydawnictwo Literackie, 1972.
Berent, Wacław. “Niezgłębione tajemnice pewnej bajki.” Przegląd Warszawski 5, no. 1 (41) (1925): 129–42.
———. Ozimina. Edited by Michał Głowiński. Introduction by Włodzimierz Bolecki. Warszawa: Wydawnictwa Alfa, 1988.
———. Próchno. Edited by Jerzy Paszek. Wrocław, Warszawa, Kraków and Gdańsk: Zakład Narodowy im. Ossolińskich, 1979.
———. Źródła i ujścia nietzscheanizmu. Warszawa: Nakł. J. Mortkowicza, 1906. Brzozowski, Stanisław. Kultura i życie: Zagadnienia sztuki i twórczości. Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy, 1973.
Choromański, Leon. “Z powodu ‘Oziminy’ Wacława Berenta.” Przegląd Krytyki Artystycznej i Literackiej 3, no. 41 (1911): 10–12.
Freud, Zygmunt. Poza zasadą przyjemności. Translated by Jerzy Prokopiuk. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 1994.
Grzymała-Siedlecki. Adam. “Salon br. Niemana.” Tygodnik Ilustrowany 53, no. 35 (1912): 723–4.
———. “Na marginesach ‘Oziminy.’” In Grzymała-Siedlecki, Ludzie i dzieła. Edited by Alicja Okońska. Kraków: Wydawnictwo Literackie, 1967.
Jamroszówna, Barbara. “Technika postaci u Berenta.” Ruch Literacki 11, no. 4 (1936): 112–7.
Janion, Maria. Kobiety i duch inności. Warszawa: Wydawnictwo Sic!, 1996.
Kaluta, Izabella. “‘Ona – sztuka’: Funkcje postaci kobiecych w ‘Próchnie’ Wacława Berenta.” Pamiętnik Literacki 85, no. 2 (1994): 36–61.
Kielak, Dorota. “Kobiecość i polskość: ‘Ozimina’ Wacława Berenta.” In Krytyka feministyczna: Siostra teorii i historii literatury. Edited by Grażyna Borkowska and Liliana Sikorska. Warszawa: Instytut Badań Literackich PAN, 2000.
Lucretius Carus, Titus. De rerum natura. http://www.thelatinlibrary.com/lucretius.html.
Makowiecki, Andrzej Z. Wokół modernizmu. Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy, 1975.
Nietzsche, Fryderyk. Ecce homo: Jak się staje – kim się jest. Translated by Leopold Staff. Warszawa: Wydawnictwo Bis, 1989.
———. Tako rzecze Zaratustra: Książka dla wszystkich i dla nikogo. Translated by Wacław Berent. Poznań: Zysk i S-ka, 2000.
Prokop, Jan. “‘Ozimina’ a sprawa polska.” Pamiętnik Literacki 66, no. 1 (1975): 25–43.
Rusek, Iwona. Życia lampy niewygasłe: Studium o “Oziminie” Wacława Berenta. Warszawa: Wydział Filozofii i Socjologii Uniwersytetu Warszawskiego, 2017.
Stala, Marian. Pejzaż człowieka: Młodopolskie wyobrażenia o duszy, duchu i ciele. Kraków: Wydawnictwo Baran i Suszczyński, 1994.
Strug, Andrzej. Ludzie podziemni. Lwów: Polskie Towarzystwo Nakładowe, 1908.
Zalewska, Agata. “Kobieta w prozie Berenta.” In Wiek kobiet w literaturze. Edited by Jadwiga Zacharska and Marek Kochanowski. Białystok: Trans Humana, 2002.
