Sztuczna inteligencja a problem języka i tekstu. W kręgu Golema XIV Stanisława Lema

Andrzej BORKOWSKI

Uniwersytet w Siedlcach , Polska
https://orcid.org/0000-0002-0003-4468


Abstrakt

Artykuł dotyczy językowych i tekstowych problemów uwarunkowań komunikacji człowieka oraz myślącej maszyny w wybranych do analizy dziełach Stanisława Lema. Przedmiotem badań stały się możliwości i ograniczenia w budowaniu efektywnego sposobu porozumiewania się człowieka i sztucznej inteligencji, a także fenomen komunikacji pozajęzykowej, jaka dominuje w świecie superkomputerów. W artykule poruszono również zagadnienie retorycznych uwarunkowań wywodu sztucznej inteligencji na przykładzie powieści Golem XIV, a także określono rolę repertuaru gatunków oraz form, z których korzysta myślący automat w procesie budowania dialogu z ludźmi.

Słowa kluczowe:

sztuczna inteligencja, Stanisław Lem, Golem XIV, hermeneutyka, język, tekst, komunikacja



Chmielowski, Benedykt. Nowe Ateny, Lwów: W Drukarni Pawła Józefa Golczewskiego, 1745.

Comenii Johannis Amos (Jan Amos Komenský). Opera omnia. Vol. 3. Praha: Academia, 1978.

Collins, Harry, and Trevor Pinch. Golem, czyli co trzeba wiedzieć o nauce. Translated by Anna Tanalska-Dulęba. Warszawa: CiS, 1998.

Curtius, Ernst, Robert. “Książka jako symbol.” In Literatura europejska i łacińskie średniowiecze. Translated by Andrzej Borowski. Kraków: Universitas, 1997.

Dajnowski, Maciej. Groteska w twórczości Stanisława Lema. Gdańsk: Wydawnictwo UG, 2005.

Dajnowski, Maciej. Pejzażysta Lem: Szkice z motywiki. Gdańsk: Wydawnictwo UG, 2010.

Defoe, Daniel, Przypadki Robinsona Kruzoe. Translated by Józef Birkenmajer, Warszawa: PIW, 1971.

Dobrzyńska, Teresa. “Tekst – próba syntezy.” In Problemy teorii literatury. Seria 4. Edited by Henryk Markiewicz. Wrocław: Zakład Narodowy im. Ossolińskich 1998.

Dzięcioł, Alina. Książka jako symbol w kulturze polskiej XVII wieku. Warszawa: Arx, 1997.

Eco, Umberto. Czytanie świata. Translated by Monika Woźniak. Kraków: Znak, 1999.

Gadamer, Hans-Georg. Prawda i metoda. Zarys hermeneutyki filozoficznej. Translated by Bogdan Baran. Kraków: Inter Esse, 1993.

Heck, Dorota. “Stanisław Lem, czyli uniwersalna wartość interdyscyplinarności.” In Stanisław Lem: Fantastyka naukowa i fikcje nauki. Warszawa: Narodowe Centrum Nauki, 2021.

Janion, Maria. „Tragizm”. In Janion. Prace wybrane. Vol. 2. Edited by Małgorzata Czermińska. Kraków: Universitas.

Jarzębski, Jerzy. Wszechświat Lema. Kraków: Wydawnictwo Literackie, 2002.

———. “Posłowie.” In Stanisław Lem. Golem XIV. Kraków: Wydawnictwo Literackie, 2021.

Kircher, Anastasius. Turris Babel, Amsterdam: Janssonio-Waesbergiana, 1679.

Kucharczyk, Łukasz. Granice ciała. Somapoetyka w twórczości Stanisława Lema. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe UKSW, 2021.

Lem, Stanisław. “‘Bariera informacyjna.’” In Lem, Tajemnica chińskiego pokoju. Kraków: Universitas, 1996.

———. Bomba megabitowa. Kraków: Wydawnictwo Literackie, 1999.

———. “Brain chips.” In Lem, Tajemnica chińskiego pokoju. Kraków: Universitas, 1996.

———. “Brain chips (III).” In Lem, Tajemnica chińskiego pokoju. Kraków: Universitas, 1996.

———. “Człowiek i maszyna.” In Lem, Tajemnica chińskiego pokoju. Kraków: Universitas, 1996.

———. “Fantomatyka (II).” In Lem, Tajemnica chińskiego pokoju. Kraków: Universitas, 1996.

———. Filozofia przypadku. Literatura w świetle empirii II. Kraków: Wydawnictwo Literackie 1988.

———. Golem XIV. Kraków: Wydawnictwo Literackie, 2021.

———. “Języki i kody.” In Lem, Tajemnica chińskiego pokoju. Kraków: Universitas, 1996.

———. “Komputeryzacja mózgu.” In Lem, Tajemnica chińskiego pokoju. Kraków: Universitas, 1996.

———. “Kuratela komputerów.” In Lem, Bomba megabitowa. Kraków: Wydawnictwo Literackie, 1999.

———. Mój pogląd na literaturę. Rozprawy i szkice. Afterword by Jerzy Jarzębski. Kraków: Wydawnictwo Literackie, 2003.

———. Summa technologiae. Lublin: Wydawnictwo Lubelskie, 1984.

———. “Symulowanie kultury.” In Lem, Tajemnica chińskiego pokoju. Kraków: Universitas, 1996.

———. “Sztuczna nieinteligencja.” In Lem, Tajemnica chińskiego pokoju. Kraków: Universitas, 1996.

———. Tajemnica chińskiego pokoju. Kraków: Universitas, 1996.

———. “Teoria i praktyka literatury.” In Lem, Filozofia przypadku. Literatura w świetle empirii II. Kraków: Wydawnictwo Literackie 1988.

———. “Tertium comparationis.” In Lem, Tajemnica chińskiego pokoju. Kraków: Universitas, 1996.

———. “Umysł jako sternik.” In Lem, Bomba megabitowa. Kraków: Wydawnictwo Literackie, 1999.

———. “Zastąpić rozum.” In Lem, Bomba megabitowa. Kraków: Wydawnictwo Literackie, 1999.

———. “Zmyślne roboty.” In Lem. Tajemnica chińskiego pokoju. Kraków: Universitas, 1996.

Lem w oczach krytyki światowej. Edited by Jerzy Jarzębski. Kraków: Wydawnictwo Literackie, 1989.

Majewski, Paweł. Między zwierzęciem a maszyną. Utopia technologiczna Stanisław Lema. Wrocław: Wydawnictwo Uniwersytetu Wrocławskiego, 2007.

Miciński, Tadeusz. Poezje. Edited by Jan Prokop. Kraków: Wydawnictwo Literackie, 1984.

Nalimow, Wasilij. Probabilistyczny model języka. Translated by Ireneusz Kustrzeba, Warszawa: PWN, 1976.

Ortega y Gasset, José. “Sztuka w czasie teraźniejszym i przeszłym.” In Ortega y Gasset, Dehumanizacja sztuki i inne eseje. Translated by Piotr Niklewicz. Warszawa: Muza, 1996.

Pięta, Iwona. Problemy intertekstualnego obrazowania w wybranych powieściach Stanisława Lema. Toruń: Adam Marszałek, 2002.

Płaza, Maciej. O poznaniu w twórczości Stanisława Lema. Wrocław: Wydawnictwo Uniwersytetu Wrocławskiego, 2006.

Potocki, Wacław. “O żywocie ludzkim.” In Potocki, Dzieła. Vol. 2. Edited by Leszek Kukulski. Warszawa: PIW, 1987.

Radkowska-Walkowicz, Magdalena. Od Golema do Terminatora. Wizerunki sztucznego człowieka w kulturze. Warszawa: Wydawnictwo Akademickie i Profesjonalne, 2008.

Ripa, Cesare. Ikonologia. Translated by Ireneusz Kania. Kraków: Universitas, 2002.

Scholem, Gershom. Kabała i jej symbolika. Translated by Ryszard Wojnowski. Kraków: Znak 1996.

Skarga, Piotr. Kazania sejmowe i wzywanie do pokuty. Edited by Mirosław Korolko. Warszawa: Pax, 1999.

———. Żywoty świętych Starego i Nowego Zakonu. Kraków: Wydawnictwo Księży Jezuitów, 1933.

Stanisław Lem – pisarz myśliciel, człowiek. Edited by Jerzy Jarzębski and Andrzej Sulikowski. Kraków: Wydawnictwo Literackie, 2003.

Stoff, Andrzej. Powieści fantastyczno-naukowe Stanisława Lema. Warszawa: PWN, 1983.

Szpakowska, Małgorzata. Dyskusje ze Stanisławem Lemem. Warszawa: Open, 1997.

Trzaskowski, Zbigniew. “Philosophia perennis Stanisława Lema.” In Stanisław Lem. Fantastyka naukowa i fikcje nauki. Warszawa: NCN, 2021.

Vidimus. “Żyjemy w świecie fantastyczniejszym niż świat starych bajek.” Problemy, nr 6 (1946): 49-51.

Pobierz

Opublikowane
2023-12-31


BORKOWSKI, A. (2023). Sztuczna inteligencja a problem języka i tekstu. W kręgu Golema XIV Stanisława Lema. Ethos. Kwartalnik Instytutu Jana Pawła II KUL, 36(4), 67–86. https://doi.org/10.12887/36-2023-4-144-07

Andrzej BORKOWSKI 
Uniwersytet w Siedlcach https://orcid.org/0000-0002-0003-4468



Licencja

Creative Commons License

Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa 4.0 Międzynarodowe.