Sztuczna inteligencja a problem języka i tekstu. W kręgu Golema XIV Stanisława Lema
Abstrakt
Artykuł dotyczy językowych i tekstowych problemów uwarunkowań komunikacji człowieka oraz myślącej maszyny w wybranych do analizy dziełach Stanisława Lema. Przedmiotem badań stały się możliwości i ograniczenia w budowaniu efektywnego sposobu porozumiewania się człowieka i sztucznej inteligencji, a także fenomen komunikacji pozajęzykowej, jaka dominuje w świecie superkomputerów. W artykule poruszono również zagadnienie retorycznych uwarunkowań wywodu sztucznej inteligencji na przykładzie powieści Golem XIV, a także określono rolę repertuaru gatunków oraz form, z których korzysta myślący automat w procesie budowania dialogu z ludźmi.
Słowa kluczowe:
sztuczna inteligencja, Stanisław Lem, Golem XIV, hermeneutyka, język, tekst, komunikacjaBibliografia
Chmielowski, Benedykt. Nowe Ateny, Lwów: W Drukarni Pawła Józefa Golczewskiego, 1745.
Comenii Johannis Amos (Jan Amos Komenský). Opera omnia. Vol. 3. Praha: Academia, 1978.
Collins, Harry, and Trevor Pinch. Golem, czyli co trzeba wiedzieć o nauce. Translated by Anna Tanalska-Dulęba. Warszawa: CiS, 1998.
Curtius, Ernst, Robert. “Książka jako symbol.” In Literatura europejska i łacińskie średniowiecze. Translated by Andrzej Borowski. Kraków: Universitas, 1997.
Dajnowski, Maciej. Groteska w twórczości Stanisława Lema. Gdańsk: Wydawnictwo UG, 2005.
Dajnowski, Maciej. Pejzażysta Lem: Szkice z motywiki. Gdańsk: Wydawnictwo UG, 2010.
Defoe, Daniel, Przypadki Robinsona Kruzoe. Translated by Józef Birkenmajer, Warszawa: PIW, 1971.
Dobrzyńska, Teresa. “Tekst – próba syntezy.” In Problemy teorii literatury. Seria 4. Edited by Henryk Markiewicz. Wrocław: Zakład Narodowy im. Ossolińskich 1998.
Dzięcioł, Alina. Książka jako symbol w kulturze polskiej XVII wieku. Warszawa: Arx, 1997.
Eco, Umberto. Czytanie świata. Translated by Monika Woźniak. Kraków: Znak, 1999.
Gadamer, Hans-Georg. Prawda i metoda. Zarys hermeneutyki filozoficznej. Translated by Bogdan Baran. Kraków: Inter Esse, 1993.
Heck, Dorota. “Stanisław Lem, czyli uniwersalna wartość interdyscyplinarności.” In Stanisław Lem: Fantastyka naukowa i fikcje nauki. Warszawa: Narodowe Centrum Nauki, 2021.
Janion, Maria. „Tragizm”. In Janion. Prace wybrane. Vol. 2. Edited by Małgorzata Czermińska. Kraków: Universitas.
Jarzębski, Jerzy. Wszechświat Lema. Kraków: Wydawnictwo Literackie, 2002.
———. “Posłowie.” In Stanisław Lem. Golem XIV. Kraków: Wydawnictwo Literackie, 2021.
Kircher, Anastasius. Turris Babel, Amsterdam: Janssonio-Waesbergiana, 1679.
Kucharczyk, Łukasz. Granice ciała. Somapoetyka w twórczości Stanisława Lema. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe UKSW, 2021.
Lem, Stanisław. “‘Bariera informacyjna.’” In Lem, Tajemnica chińskiego pokoju. Kraków: Universitas, 1996.
———. Bomba megabitowa. Kraków: Wydawnictwo Literackie, 1999.
———. “Brain chips.” In Lem, Tajemnica chińskiego pokoju. Kraków: Universitas, 1996.
———. “Brain chips (III).” In Lem, Tajemnica chińskiego pokoju. Kraków: Universitas, 1996.
———. “Człowiek i maszyna.” In Lem, Tajemnica chińskiego pokoju. Kraków: Universitas, 1996.
———. “Fantomatyka (II).” In Lem, Tajemnica chińskiego pokoju. Kraków: Universitas, 1996.
———. Filozofia przypadku. Literatura w świetle empirii II. Kraków: Wydawnictwo Literackie 1988.
———. Golem XIV. Kraków: Wydawnictwo Literackie, 2021.
———. “Języki i kody.” In Lem, Tajemnica chińskiego pokoju. Kraków: Universitas, 1996.
———. “Komputeryzacja mózgu.” In Lem, Tajemnica chińskiego pokoju. Kraków: Universitas, 1996.
———. “Kuratela komputerów.” In Lem, Bomba megabitowa. Kraków: Wydawnictwo Literackie, 1999.
———. Mój pogląd na literaturę. Rozprawy i szkice. Afterword by Jerzy Jarzębski. Kraków: Wydawnictwo Literackie, 2003.
———. Summa technologiae. Lublin: Wydawnictwo Lubelskie, 1984.
———. “Symulowanie kultury.” In Lem, Tajemnica chińskiego pokoju. Kraków: Universitas, 1996.
———. “Sztuczna nieinteligencja.” In Lem, Tajemnica chińskiego pokoju. Kraków: Universitas, 1996.
———. Tajemnica chińskiego pokoju. Kraków: Universitas, 1996.
———. “Teoria i praktyka literatury.” In Lem, Filozofia przypadku. Literatura w świetle empirii II. Kraków: Wydawnictwo Literackie 1988.
———. “Tertium comparationis.” In Lem, Tajemnica chińskiego pokoju. Kraków: Universitas, 1996.
———. “Umysł jako sternik.” In Lem, Bomba megabitowa. Kraków: Wydawnictwo Literackie, 1999.
———. “Zastąpić rozum.” In Lem, Bomba megabitowa. Kraków: Wydawnictwo Literackie, 1999.
———. “Zmyślne roboty.” In Lem. Tajemnica chińskiego pokoju. Kraków: Universitas, 1996.
Lem w oczach krytyki światowej. Edited by Jerzy Jarzębski. Kraków: Wydawnictwo Literackie, 1989.
Majewski, Paweł. Między zwierzęciem a maszyną. Utopia technologiczna Stanisław Lema. Wrocław: Wydawnictwo Uniwersytetu Wrocławskiego, 2007.
Miciński, Tadeusz. Poezje. Edited by Jan Prokop. Kraków: Wydawnictwo Literackie, 1984.
Nalimow, Wasilij. Probabilistyczny model języka. Translated by Ireneusz Kustrzeba, Warszawa: PWN, 1976.
Ortega y Gasset, José. “Sztuka w czasie teraźniejszym i przeszłym.” In Ortega y Gasset, Dehumanizacja sztuki i inne eseje. Translated by Piotr Niklewicz. Warszawa: Muza, 1996.
Pięta, Iwona. Problemy intertekstualnego obrazowania w wybranych powieściach Stanisława Lema. Toruń: Adam Marszałek, 2002.
Płaza, Maciej. O poznaniu w twórczości Stanisława Lema. Wrocław: Wydawnictwo Uniwersytetu Wrocławskiego, 2006.
Potocki, Wacław. “O żywocie ludzkim.” In Potocki, Dzieła. Vol. 2. Edited by Leszek Kukulski. Warszawa: PIW, 1987.
Radkowska-Walkowicz, Magdalena. Od Golema do Terminatora. Wizerunki sztucznego człowieka w kulturze. Warszawa: Wydawnictwo Akademickie i Profesjonalne, 2008.
Ripa, Cesare. Ikonologia. Translated by Ireneusz Kania. Kraków: Universitas, 2002.
Scholem, Gershom. Kabała i jej symbolika. Translated by Ryszard Wojnowski. Kraków: Znak 1996.
Skarga, Piotr. Kazania sejmowe i wzywanie do pokuty. Edited by Mirosław Korolko. Warszawa: Pax, 1999.
———. Żywoty świętych Starego i Nowego Zakonu. Kraków: Wydawnictwo Księży Jezuitów, 1933.
Stanisław Lem – pisarz myśliciel, człowiek. Edited by Jerzy Jarzębski and Andrzej Sulikowski. Kraków: Wydawnictwo Literackie, 2003.
Stoff, Andrzej. Powieści fantastyczno-naukowe Stanisława Lema. Warszawa: PWN, 1983.
Szpakowska, Małgorzata. Dyskusje ze Stanisławem Lemem. Warszawa: Open, 1997.
Trzaskowski, Zbigniew. “Philosophia perennis Stanisława Lema.” In Stanisław Lem. Fantastyka naukowa i fikcje nauki. Warszawa: NCN, 2021.
Vidimus. “Żyjemy w świecie fantastyczniejszym niż świat starych bajek.” Problemy, nr 6 (1946): 49-51.







