Artificial Intelligence and the Problem of Language and Text: A Reading of Stanisław Lem’s Golem XIV

Andrzej BORKOWSKI

University of Siedlce , Poland
https://orcid.org/0000-0002-0003-4468


Abstract

The article addresses the linguistic and textual problems related to determinants of the communication of human beings and thinking machines, as seen in the selected works of Stanisław Lem. The research focused on the possibilities and limitations in building an effective way of communication between humans and AI, as well as on the phenomenon of extra-linguistic communication prevailing in the world of supercomputers. The article also discusses, based on the example of Lem’s novel Golem XIV, the issue of rhetorical determinants of the Artificial Intelligence argument and identifies the function of the repertoire of genres and forms used by the thinking automaton in the process of engaging in a dialogue with humans.

Keywords:

Artificial Intelligence, Stanisław Lem, Golem XIV, hermeneutics, language, text, communication



Chmielowski, Benedykt. Nowe Ateny, Lwów: W Drukarni Pawła Józefa Golczewskiego, 1745.

Comenii Johannis Amos (Jan Amos Komenský). Opera omnia. Vol. 3. Praha: Academia, 1978.

Collins, Harry, and Trevor Pinch. Golem, czyli co trzeba wiedzieć o nauce. Translated by Anna Tanalska-Dulęba. Warszawa: CiS, 1998.

Curtius, Ernst, Robert. “Książka jako symbol.” In Literatura europejska i łacińskie średniowiecze. Translated by Andrzej Borowski. Kraków: Universitas, 1997.

Dajnowski, Maciej. Groteska w twórczości Stanisława Lema. Gdańsk: Wydawnictwo UG, 2005.

Dajnowski, Maciej. Pejzażysta Lem: Szkice z motywiki. Gdańsk: Wydawnictwo UG, 2010.

Defoe, Daniel, Przypadki Robinsona Kruzoe. Translated by Józef Birkenmajer, Warszawa: PIW, 1971.

Dobrzyńska, Teresa. “Tekst – próba syntezy.” In Problemy teorii literatury. Seria 4. Edited by Henryk Markiewicz. Wrocław: Zakład Narodowy im. Ossolińskich 1998.

Dzięcioł, Alina. Książka jako symbol w kulturze polskiej XVII wieku. Warszawa: Arx, 1997.

Eco, Umberto. Czytanie świata. Translated by Monika Woźniak. Kraków: Znak, 1999.

Gadamer, Hans-Georg. Prawda i metoda. Zarys hermeneutyki filozoficznej. Translated by Bogdan Baran. Kraków: Inter Esse, 1993.

Heck, Dorota. “Stanisław Lem, czyli uniwersalna wartość interdyscyplinarności.” In Stanisław Lem: Fantastyka naukowa i fikcje nauki. Warszawa: Narodowe Centrum Nauki, 2021.

Janion, Maria. „Tragizm”. In Janion. Prace wybrane. Vol. 2. Edited by Małgorzata Czermińska. Kraków: Universitas.

Jarzębski, Jerzy. Wszechświat Lema. Kraków: Wydawnictwo Literackie, 2002.

———. “Posłowie.” In Stanisław Lem. Golem XIV. Kraków: Wydawnictwo Literackie, 2021.

Kircher, Anastasius. Turris Babel, Amsterdam: Janssonio-Waesbergiana, 1679.

Kucharczyk, Łukasz. Granice ciała. Somapoetyka w twórczości Stanisława Lema. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe UKSW, 2021.

Lem, Stanisław. “‘Bariera informacyjna.’” In Lem, Tajemnica chińskiego pokoju. Kraków: Universitas, 1996.

———. Bomba megabitowa. Kraków: Wydawnictwo Literackie, 1999.

———. “Brain chips.” In Lem, Tajemnica chińskiego pokoju. Kraków: Universitas, 1996.

———. “Brain chips (III).” In Lem, Tajemnica chińskiego pokoju. Kraków: Universitas, 1996.

———. “Człowiek i maszyna.” In Lem, Tajemnica chińskiego pokoju. Kraków: Universitas, 1996.

———. “Fantomatyka (II).” In Lem, Tajemnica chińskiego pokoju. Kraków: Universitas, 1996.

———. Filozofia przypadku. Literatura w świetle empirii II. Kraków: Wydawnictwo Literackie 1988.

———. Golem XIV. Kraków: Wydawnictwo Literackie, 2021.

———. “Języki i kody.” In Lem, Tajemnica chińskiego pokoju. Kraków: Universitas, 1996.

———. “Komputeryzacja mózgu.” In Lem, Tajemnica chińskiego pokoju. Kraków: Universitas, 1996.

———. “Kuratela komputerów.” In Lem, Bomba megabitowa. Kraków: Wydawnictwo Literackie, 1999.

———. Mój pogląd na literaturę. Rozprawy i szkice. Afterword by Jerzy Jarzębski. Kraków: Wydawnictwo Literackie, 2003.

———. Summa technologiae. Lublin: Wydawnictwo Lubelskie, 1984.

———. “Symulowanie kultury.” In Lem, Tajemnica chińskiego pokoju. Kraków: Universitas, 1996.

———. “Sztuczna nieinteligencja.” In Lem, Tajemnica chińskiego pokoju. Kraków: Universitas, 1996.

———. Tajemnica chińskiego pokoju. Kraków: Universitas, 1996.

———. “Teoria i praktyka literatury.” In Lem, Filozofia przypadku. Literatura w świetle empirii II. Kraków: Wydawnictwo Literackie 1988.

———. “Tertium comparationis.” In Lem, Tajemnica chińskiego pokoju. Kraków: Universitas, 1996.

———. “Umysł jako sternik.” In Lem, Bomba megabitowa. Kraków: Wydawnictwo Literackie, 1999.

———. “Zastąpić rozum.” In Lem, Bomba megabitowa. Kraków: Wydawnictwo Literackie, 1999.

———. “Zmyślne roboty.” In Lem. Tajemnica chińskiego pokoju. Kraków: Universitas, 1996.

Lem w oczach krytyki światowej. Edited by Jerzy Jarzębski. Kraków: Wydawnictwo Literackie, 1989.

Majewski, Paweł. Między zwierzęciem a maszyną. Utopia technologiczna Stanisław Lema. Wrocław: Wydawnictwo Uniwersytetu Wrocławskiego, 2007.

Miciński, Tadeusz. Poezje. Edited by Jan Prokop. Kraków: Wydawnictwo Literackie, 1984.

Nalimow, Wasilij. Probabilistyczny model języka. Translated by Ireneusz Kustrzeba, Warszawa: PWN, 1976.

Ortega y Gasset, José. “Sztuka w czasie teraźniejszym i przeszłym.” In Ortega y Gasset, Dehumanizacja sztuki i inne eseje. Translated by Piotr Niklewicz. Warszawa: Muza, 1996.

Pięta, Iwona. Problemy intertekstualnego obrazowania w wybranych powieściach Stanisława Lema. Toruń: Adam Marszałek, 2002.

Płaza, Maciej. O poznaniu w twórczości Stanisława Lema. Wrocław: Wydawnictwo Uniwersytetu Wrocławskiego, 2006.

Potocki, Wacław. “O żywocie ludzkim.” In Potocki, Dzieła. Vol. 2. Edited by Leszek Kukulski. Warszawa: PIW, 1987.

Radkowska-Walkowicz, Magdalena. Od Golema do Terminatora. Wizerunki sztucznego człowieka w kulturze. Warszawa: Wydawnictwo Akademickie i Profesjonalne, 2008.

Ripa, Cesare. Ikonologia. Translated by Ireneusz Kania. Kraków: Universitas, 2002.

Scholem, Gershom. Kabała i jej symbolika. Translated by Ryszard Wojnowski. Kraków: Znak 1996.

Skarga, Piotr. Kazania sejmowe i wzywanie do pokuty. Edited by Mirosław Korolko. Warszawa: Pax, 1999.

———. Żywoty świętych Starego i Nowego Zakonu. Kraków: Wydawnictwo Księży Jezuitów, 1933.

Stanisław Lem – pisarz myśliciel, człowiek. Edited by Jerzy Jarzębski and Andrzej Sulikowski. Kraków: Wydawnictwo Literackie, 2003.

Stoff, Andrzej. Powieści fantastyczno-naukowe Stanisława Lema. Warszawa: PWN, 1983.

Szpakowska, Małgorzata. Dyskusje ze Stanisławem Lemem. Warszawa: Open, 1997.

Trzaskowski, Zbigniew. “Philosophia perennis Stanisława Lema.” In Stanisław Lem. Fantastyka naukowa i fikcje nauki. Warszawa: NCN, 2021.

Vidimus. “Żyjemy w świecie fantastyczniejszym niż świat starych bajek.” Problemy, nr 6 (1946): 49-51.


Published
2023-12-31


BORKOWSKI, A. (2023). Sztuczna inteligencja a problem języka i tekstu. W kręgu Golema XIV Stanisława Lema. Ethos. Kwartalnik Instytutu Jana Pawła II KUL, 36(4), 67–86. https://doi.org/10.12887/36-2023-4-144-07

Andrzej BORKOWSKI 
University of Siedlce https://orcid.org/0000-0002-0003-4468



License

Creative Commons License

This work is licensed under a Creative Commons Attribution 4.0 International License.