Poza metafizyką jednoznaczności i wieloznaczności. Wokół ontologii Gilles’a Deleuze’a
Abstrakt
Główne pytanie, jakie stawia autor artykułu, dotyczy nie tyle możliwości metafizyki dwudziestym pierwszym wieku, ile sposobu jej realizacji. Jaka metafi zyka możliwa jest w kulturze postmetafi zycznej i postfundamentalnej? Autor odpowiada na to pytanie, porównując ontologią wieloznaczności Martina Heideggera z ontologia jednoznaczności Gilles’a Deleuze’a. Paradygmat sformułowany przez Deleuze’a wydaje się przeciwieństwem paradygmatu Heideggerowskiego. Deleuze, uznając filozoficzną wagę myśli Heideggera, postrzega własną twórczość jako swego rodzaju refutację ontologii wieloznaczności. W ontologii Heideggera bycie poprzedza różnicę, w ontologii Deleuze’a – różnica poprzedza bycie.
Chociaż wiele łączy Heideggera i Deleuze’a, dzieli ich program radykalnej filozofi i immanencji. Według Heideggera byt jest wieloznaczny w tym sensie, byt jest jednoznaczny, zjednoczony w produkcji różnic. W rezultacie hiperpolityczna ontologia Deleuze’a przeciwstawia się odpolitycznionej ontologii Heideggera. Autor artykułu stara się zbadać możliwości wyjścia poza te dwie propozycje, testując między innymi filozofię Giorgia Agambena i Alaina Badiou oraz Claude’a Leforta. Wszystkie one okazują się reakcyjne wobec paradygmatu ontologii jednoznaczności i ontologicznie ograniczone. Prezentowanyartykuł jest ostatecznie, mimo wielu krytycznych argumentów, obroną ontologii
jednoznaczności jako najbardziej obiecującego programu ontologicznego.
Słowa kluczowe:
metafizyczna ekspresja, ontologia jednoznaczności, prawda relacji, rytm bycia, wielośćBibliografia
Agamben, Giorgio. Czas, który zostaje: Komentarz do Listu do Rzymian. Translated by Sławomir Królak. Warszawa: Sic!, 2009.
Agamben, Giorgio. Homo sacer: Suwerenna władza i nagie życie. Translated by Mateusz Salwa. Warszawa: Prószyński i S-ka, 2008.
Agamben, Giorgio. Segnatura rerum: Sul metodo. Torino: Bollati Boringhieri, 2008.
Agamben, Giorgio. L’uso dei corpi: Homo Sacer IV, 2. Vicenza: Neri Pozza Editore, 2014. Althusser, Louis. “Podziemny nurt materializmu spotkania.” Translated by Jędrzej Brzeziński. Praktyka Teoretyczna, no. 1(19) (2016): 37–62.
Badiou, Alain. Byt i zdarzenie. Translated by Paweł Pieniążek. Kraków: Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego, 2010.
Badiou, Alain. Krótki traktat z ontologii przejściowej. Translated by Marek Karaś. Warszawa: Fundacja Augusta hr. Cieszkowskiego, 2018.
Badiou, Alain. Manifesty dla filozofii. Translated by Andrzej Wasilewski. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2015.
Badiou, Alain. Święty Paweł: Ustanowienie uniwersalizmu. Translated by Julian Kutyła and Paweł Mościcki. Kraków: Korporacja Ha!art, 2007.
Chomsky, Noam. Aspects of the Theory of Syntax. Cambridge, Massachusetts: MIT Press, 1965.
Deleuze, Gilles. Immanencja: życie. Translated by Kajetan M. Jaksender. Kraków: Wydawnictwo Eperons-Ostrogi, 2017.
Deleuze, Gilles. “Instincts and Institutions.” In Deleuze, Desert Islands and Other Texts, 1953–1974. Translated by Mike Taormina. Los Angeles CA: Semiotext(e), 2004.
Deleuze, Gilles. Kino: 1. Obraz-ruch. 2. Obraz-czas. Translated by Janusz Margański. Gdańsk: słowo/obraz terytoria, 2008.
Deleuze, Gilles. Różnica i powtórzenie. Translated by Bogdan Banasiak and Krzysztof Matuszewski. Warszawa: Wydawnictwo KR, 1997.
Deleuze, Gilles. Fałda: Leibniz a barok. Translated by Mateusz Janik and Sławomir Królak. Warszawa: Wydawnictwo PWN, 2014.
Deleuze, Gilles. Spinoza et le problème de l’expression. Paris: Minuit, 1968.
Deleuze, Gilles, and Felix Guattari. Anty-Edyp: Kapitalizm i schizofrenia. Translated by Tomasz Kaszubski. Warszawa: Wydawnictwo Krytyki Politycznej, 2017.
Deleuze, Gilles, and Felix Guattari. Co to jest filozofia? Translated by Paweł Pieniążek. Gdańsk: słowo/obraz terytoria, 2000.
Deleuze, Gilles, and Felix Guattari. Kapitalizm i schizofrenia II: Tysiąc plateau. Edited by Joanna Bednarek. Warszawa: Fundacja Bęc Zmiana, 2015.
Esposito, Roberto. Pensiero istituente: Tre paradigmi di ontologia politica. Torino: Giulio Einaudi Editore, 2020.
Ferraris, Maurizio. Manifesto del nuovo realismo. Roma and Bari: Laterza, 2012.
Foucault, Michel. “Przedmowa do angielskiego wydania Słów i rzeczy.” In Foucault, Filozofia, historia, polityka. Translated by Damian Leszczyński and Lotar Rasiński. Warszawa: PIW, 2000.
Foucault, Michel. Słowa i rzeczy. Translated by Tadeusz Komendant. Gdańsk: słowo/obraz terytoria, 2005.
Gadamer, Hans-Georg. “Historia pojęć jako historia filozoficzna.” Translated by Krzysztof Michalski. In Drogi współczesnej filozofii. Edited by Marek Siemek. Warszawa: Czytelnik, 1978.
Gadamer, Hans-Georg. Prawda i metoda: Zarys hermeneutyki filozoficznej. Translated by Bogdan Baran. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2013.
Geulen, Eva. Giorgio Agamben: Wprowadzenie. Translated by Mikołaj Ratajczak. Warszawa: Sic!, 2012.
Goldmann, Lucien. Lukacs et Heidegger. Paris: Denoël–Gonthier, 1973.
Harman, Graham. Traktat o przedmiotach. Translated by Marcin Rychter. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2013.
Hegel, Georg Wilhelm Friedrich. Fenomenologia ducha. Translated by Adam Landman. Warszawa: PWN, 1963.
Hegel, Georg Wilhelm Friedrich. “Najstarszy program systemu niemieckiego idealizmu.” Translated by Grzegorz Sowiński. In Hegel, Pisma wczesne z filozofii religii. Kraków: Znak, 1999.
Heidegger, Martin. Bycie i czas. Translated by Bogdan Baran. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 1994.
Heidegger, Martin. Co zwie się myśleniem? Translated by Janusz Mizera. Warszawa: Aletheia, 2017.
Heidegger, Martin. “Czas światoobrazu.” Translated by Krzysztof Wolicki. In Heidegger, Budować, mieszkać, myśleć: Eseje wybrane. Translated by Krzysztof Michalski et al. Warszawa: Czytelnik, 1997.
Heidegger, Martin. “Pytanie o technikę.” Translated by Krzysztof Wolicki. In Heidegger, Budo-wać, mieszkać, myśleć: Eseje wybrane. Translated by Krzysztof Michalski et al. Warszawa: Czytelnik, 1997.
Husserl, Edmund. Gessamelte Werke. Vol. 6. Die Krisis der europäischen Wissenschaften und die transzendentale Phänomenologie. Edited by Walter Biemel. Haag: Martinus Nijhoff, 1954.
Husserl, Edmund. Kryzys nauk europejskich i fenomenologia transcendentalna. Translated by Sławomira Walczewska. Toruń: Wydawnictwo Rolewski, 1999.
Husserl, Edmund. L’origine de la géométrie. Translated by Jacques Derrida. Paris: Presses Universitaires de France, 1962.
Jacob, François. Historia i dziedziczność. Translated by Krzysztof Pomian. Warszawa: PIW, 1973.
Kant, Immanuel. Krytyka czystego rozumu. Translated by Roman Ingarden. Vol. 1. Warszawa: PWN 1986.
Küppers, Bernard-Olaf. Geneza informacji biologicznej: Filozoficzne problemy powstania życia. Translated by Włodzimierz Ługowski. Warszawa: PWN, 1991.
Marchart, Oliver. Post-Foundational Political Thought: Political Difference in Nancy, Lefort, Badiou and Laclau. Edinburgh: Edinburgh University Press, 2007.
Marks, Karol, and Fryderyk Engels. Dzieła. Vol. 4. Manifest komunistyczny. Warszawa: Książka i Wiedza, 1962.
Meillasoux, Quentin. Po skończoności: Esej o koniecznej przygodności. Translated by Piotr Herbich. Warszawa: Fundacja Augusta hr. Cieszkowskiego, 2015.
Montag, Warren, and Ted Stolze, eds. The New Spinoza. Minnesota: University of Minnesota Press, 1997.
Nietzsche Fryderyk. Ecce homo: Jak się stajemy tym, czym jesteśmy. Translated by Grzegorz Sowiński. Kraków: Wydawnictwo A, 2002.
Noys, Benjamin. Malign Velocities: Accelerationism and Capitalism. London: Zero Books, 2014.
Platon. “Fedon.” Translated by Władysław Witwicki. In Platon, Dialogi. Vol. 1. Kęty: Antyk 2005.
Platon. “Obrona Sokratesa.” Translated by Władysław Witwicki. In Platon, Dialogi. Vol. 1. Kęty: Antyk, 2005.
Romano, Santi. L’ordinamento giuridico. Edited by Mariano Croce. Macerata: Quodlibet, 2018.
Rothbard, Myrray N. Manifest libertariański. Translated by Witold Falkowski. Warszawa: Wydawnictwo Liber and Wydawnictwo Naukowe Sub Lupa, 2014.
Schmitt, Carl. Teologia polityczna. Translated by Marek Cichocki. Warszawa: Aletheia 2012.
Schrödinger, Erwin. Czym jest życie? Fizyczne aspekty żywej komórki. Translated by Stefan Amsterdamski. Warszawa: Prószyński i S-ka, 1998.
Schürmann, Reiner. Le principe d’anarchie: Heidegger et la question de l’agir. Paris: Seuil, 1982.
Strathausen, Carsten. A Leftist Ontology: Beyond Relativism and Identity Politics. Minneapolis: University of Minnesota Press 2009.
Wittgenstein, Ludwig. Tractatus logico-philosophicus. Translated by Bogusław Wolniewicz. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 1997.
Žižek, Slavoj. Organs without Bodies: On Deleuze and Consequences. London and New York: Routledge, 2004.
