Historia i rozwój rynku energetycznego w kierunku nowego modelu w Polsce
Abstrakt
Rynek energetyczny stanowiący kluczowy element regulacji państwa i jego funkcjonowania gospodarczego ulegał zmianom w perspektywie historycznej, które oddziałują nadal z uwagi na dynamikę sektora energetycznego. Z tego względu przedstawiono historię rynku energetycznego w Polsce począwszy od pierwszych norm prawnych dotyczących uregulowania podstaw obrotu energią elektryczną, poprzez zmiany ustrojowe i elektryfikację państwa, po liberalizację oraz kwestie związane z transformacją energetyczną. Poprzedzono to wyjaśnieniami terminologicznymi, które w dalszej części pozwoliły na zobrazowanie rozwoju kształtowania się rynku energetycznego jako stale ewoluującego aż do współczesnego modelu, który charakteryzuje dwutowarowość. Celem pracy jest przedstawienie procesów wpływających na zmienność rynku energetycznego oraz zarysowanie perspektyw jego dalszego modelu. Dokonana analiza umożliwiła ukazanie rynku energii i rynku mocy jako dopełniających się (mimo zasadniczych różnic) czynników rynku energetycznego wraz z postulatami dokonania zmian prawnych. Problemem badawczym opracowania jest zagadnienie nieodpowiedniego podejścia prawodawczego do kształtującego się modelu rynku energetycznego, łączącego złożoność rynków energii i mocy. Posłużono się metodami historyczno- i dogmatycznoprawną w zakresie analizy ewolucji przepisów i aktów prawnych, metodą teoretycznoprawną w obszarze analizy norm prawnych oraz ich znaczenia dla omawianego zagadnienia, a także uzupełniająco metodą funkcjonalną celem poddania ocenie prawodawstwa oraz wystąpienia z postulatami zmian.
Słowa kluczowe:
historia prawa energetycznego, rynek energii, rynek mocy, obligo giełdowe, regulacja sektora energetycznegoBibliografia
Ciepiela D., Wraca sprawa przywrócenia obliga giełdowego. To ma poprawić działanie rynku energii, wnp.pl, 14.05.2024, https://www.wnp.pl/energia/wraca-sprawa-przywrocenia-obliga-gieldowego-to-ma-poprawic-dzialanie-rynku-energii,834387.html [dostęp: 25.03.2025 r.].
Dąbrowski T., Rynek mocy w Polsce – cel wdrożenia ustawy, uwarunkowania unijne i polskie, kluczowe założenia koncepcji i ustawy, Internetowy Kwartalnik Antymonopolowy i Regulacyjny 2018, nr 5 (7).
Dmowski A., 6.3.3. Obrót energią elektryczną, w: Opodatkowanie pochodnych instrumentów finansowych podatkiem dochodowym od osób prawnych, Warszawa 2014 [wyd. el. LEX].
Elżanowski F., Obowiązek zapewnienia ciągłości dostaw paliw i energii, Przegląd Prawa Publicznego 2008, nr 11.
Forum Energii, Transformacja energetyczna w Polsce. Edycja 2024, 27.05.2024, https://www.forum-energii.eu/transformacja-edycja-2024 [dostęp: 24.03.2025 r.].
Gronowski M., Konkurencyjność polskiego węgla kamiennego a przyszłość polityki energetycznej, Akademia Zarządzania 2025, nr 9 (1).
Gronowski M., Regulacja prawna magazynów energii elektrycznej wobec potrzeb transformacji energetycznej Polski, w: Prawo i polityka energetyczna Unii Europejskiej, red. E. Kosiński, M. Gronowski, E. Plewa, Łódź 2023.
Gronowski M., Usługa odbudowy krajowego systemu elektroenergetycznego jako element bezpieczeństwa energetycznego, w: Prawo i polityka energetyczna Unii Europejskiej, red. E. Kosiński, M. Gronowski, E. Plewa, Łódź 2023.
Grudziński Z., Ceny energii elektrycznej w kontekście wdrożenia obligatoryjnego handlu na giełdzie energii, Polityka Energetyczna 2011, t. 13, nr 2.
Gulczyński D., Wybrane aspekty liberalizacji rynku energii elektrycznej w Polsce w świetle regulacji prawnych, Zeszyty Naukowe Akademia Ekonomiczna w Poznaniu 2008, nr 107. Instytut Energetyki Odnawialnej, Fotowoltaika w Polsce w 2023 i 2024: nowe moce i nowe wyzwania, 22.05.2024, https://ieo.pl/aktualnosci/1684-fotowoltaika-w-polsce-w-2023-i-2024-nowe-moce-i-nowe-wyzwania [dostęp: 25.03.2025 r.].
Kotlewski D., Rynek mocy a rynek energii, Kwartalnik Nauk o Przedsiębiorstwie 2018, t. 49, nr 4.
Krajniak W., Rozwój polskiej elektroenergetyki po 1945 roku, Studia Zachodnie 2018, nr 20.
Kulesa M., Koncepcja i możliwości wdrożenia rynku mocy w Polsce – wybrane nowe uwarunkowania unijne i polskie, w: Rynek energii elektrycznej. Polityka i ekonomia, red. Z. Połecki, P. Pijarski, Lublin 2017.
Kurcz B., Komentarz do art. 107, w: Traktat o funkcjonowaniu Unii Europejskiej. Komentarz, t. 2. Art. 90–222, red. K. Kowalik-Bańczyk, M. Szwarc-Kuczer, A. Wróbel, Warszawa 2012.
Mises von L., Liberalizm w tradycji klasycznej, Kraków 2015. Ministerstwo Klimatu i Środowiska, Projekt Krajowego Planu w dziedzinie Energii i Klimatu do 2030 r. (aktualizacja KPEiK z 2019 r.), październik 2024, https://www.gov.pl/web/klimat/projekt-krajowego-planu-w-dziedzinie-energii-i-klimatu-do-2030-r--wersja-dokonsultacji-publicznych-z-102024-r [dostęp: 31.03.2025 r.].
Muras Z., Elżanowski F., Komentarz do art. 49a, w: Prawo energetyczne, t. 2. Komentarz do art. 12–72, red. M. Swora, Z. Muras, wyd. 2, Warszawa 2016 [wyd. el. LEX].
Najwyższa Izba Kontroli, Informacja o wynikach kontroli Restrukturyzacji sektora elektroenergetycznego, nr ewid. 156/2001/P00060/DGO, Warszawa 2001.
Pilżys S., Początki polskiej elektroenergetyki na przykładzie elektrowni w Wilnie oraz Białymstoku, Społeczeństwo i Ekonomia 2016, t. 2, nr 6.
Szafrański A., Pomoc publiczna dla energetyki jądrowej – na przykładzie decyzji Komisji Europejskiej w sprawie elektrowni jądrowej Hinkley Point C w Wielkiej Brytanii, Forum Prawnicze 2016, nr 2.
Smardz J., Zaborska D., Jaworski J., Polska elektroenergetyka w 2017 roku – handel energią i konsumenci, Nowa Energia 2018, nr 2 (62).
Urząd Regulacji Energetyki, Ile jest obliga w obligu? URE podsumowuje realizację obowiązku publicznej sprzedaży energii przez giełdę w 2019 roku, 11.02.2021, https://www.ure.gov.pl/pl/urzad/informacje-ogolne/aktualnosci/9289,Ile-jest-obliga-w-obligu-URE-podsumowuje- realizacje-obowiazku-publicznej-sprzeda.html [dostęp: 24.03.2025 r.].
Licencja
Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa 4.0 Międzynarodowe.
Autor oświadcza, że utwór jest dziełem oryginalnym i nie narusza jakichkolwiek praw osobistych lub majątkowych osób trzecich oraz, że jego prawa autorskie do utworu nie są ograniczone w zakresie objętym umową podpisywaną z Wydawcą.
Autor publikacji przenosi nieodpłatnie na Wydawcę autorskie prawa majątkowe do składanego do publikacji Utworu (artykułu) bez ograniczeń czasowych i terytorialnych na następujących polach eksploatacji:
a) wytwarzanie, utrwalanie i zwielokrotnianie określoną techniką egzemplarzy Utworu, w tym techniką drukarską, zapisu magnetycznego oraz techniką cyfrową;
b) wprowadzanie do obrotu, użyczenie lub najem oryginału albo egzemplarzy Utworu, oraz rozpowszechnianie w postaci otwartego dostępu, zgodnie z treścią licencji Creative Commons Uznanie Autorstwa 4.0 Międzynarodowa (zwanej również jako CC BY), dostępnej pod adresem: https://creativecommons.org/licenses/by/4.0/legalcode.pl;
c) włączenie Utworu w skład utworu zbiorowego;
d) opublikowanie na stronie internetowej czasopisma, publiczne wykonanie, wystawienie, wyświetlenie, odtworzenie oraz nadawanie i reemitowanie, oraz publiczne udostępnianie Utworu w taki sposób, aby każdy mógł mieć do nich dostęp w miejscu i w czasie przez siebie wybranym;
e) wprowadzanie Utworu w postaci elektronicznej na platformy elektroniczne lub inne wprowadzanie Utworu w postaci elektronicznej do Internetu lub innej sieci.
Przeniesienie autorskich praw majątkowych do utworu następuje nieodpłatnie, z chwilą podpisania umowy.
