Znaczenie orzecznictwa Europejskiego Trybunału Praw Człowieka wobec osłabienia unijnych mechanizmów ochrony prawa do azylu
Dorota Ferenc-Kopeć
Uniwersytet Komisji Edukacji Narodowej , Polskahttps://orcid.org/0000-0002-6801-2054
Abstrakt
Artykuł analizuje rolę Europejskiego Trybunału Praw Człowieka jako instytucji przeciwdziałającej fragmentaryzacji systemu ochrony uchodźców w Europie, ze szczególnym uwzględnieniem spraw dotyczących zbiorowego wydalania cudzoziemców (push-back), detencji oraz braku dostępu do procedur azylowych. W kontekście selektywnej implementacji Wspólnego Europejskiego Systemu Azylowego (CEAS) oraz narastających napięć politycznych, Trybunał w Strasburgu pełni funkcję ostatniego gwaranta podstawowych praw cudzoziemców. Na podstawie analizy wybranych orzeczeń, m.in. w sprawach M.K. i inni przeciwko Polsce, D.A. i inni przeciwko Polsce oraz H.Q. i inni przeciwko Węgrom, wskazuje się na rosnące znaczenie normatywnego minimum wyznaczanego przez ETPC. Jednocześnie artykuł podejmuje krytyczną refleksję nad strukturalnymi ograniczeniami tej instytucji oraz możliwościami jej wzmocnienia w przyszłości. Zastosowano metodę dogmatycznoprawną, uzupełnioną analizą typu desk research.
Słowa kluczowe:
Europejski Trybunał Praw Człowieka, push-back, non-refoulement, uchodźcy, polityka azylowa, CEASBibliografia
Allain J., The ius cogens Nature of Non-Refoulement, International Journal of Refugee Law 2001, t. 13, nr 4.
Baranowska G., Pushbacks in Poland: Grounding the Practice in Domestic Law in 2021, Polish Yearbook of International Law 2021, t. 41.
Benoit-Rohmer F., Klebes H., Council of Europe Law – Towards a pan-European Legal Area, Council of Europe, Strasbourg 2005.
Costello C., The Human Rights of Migrants and Refugees in European Law, Oxford 2016.
Goodwin-Gill G.S., The Right to Seek Asylum: Interception at Sea and the Principle of Non-Refoulement, International Journal of Refugee Law 2011, t. 23, nr 3.
Hathaway J.C., The Rights of Refugees under International Law, Cambridge 2021.
Keller H., Sweet A., Assessing the Impact of the ECHR on National Legal Systems, Yale 2013, https://openyls.law.yale.edu/entities/publication/7a882158-6ec5-40a4-bc08-aa0b6b007ab4 [dostęp: 20.06.2025 r.].
Kędzierski K., Procedura pushback w świetle polsko-białoruskiego kryzysu granicznego. Głos w dyskusji, Studia Prawnoustrojowe 2024, nr 66.
Moreno-Lax, V., Accessing Asylum in Europe, Oxford 2017.
Moreno-Lax V., Crisis as (Asylum) Governance: The Evolving Normalisation of Non-access to Protection in the EU, European Papers 2024, t. 9, nr 1.
Moreno-Lax V., Dismantling the Dublin System: M.S.S. v. Belgium and Greece, European Journal of Migration and Law 2012, nr 1.
Morgese G., La riforma del sistema Dublino: il problema della condivisione delle responsabilità, Diritto pubblico. Rivista fondata da Andrea Orsi Battaglini 2020, nr 1.
Nowicki M.A., Wokół Konwencji Europejskiej, Warszawa 2017.
Peers S., The New EU Asylum Laws: Taking Rights Half-Seriously, Yearbook of European Law 2024, t. 43, DOI: 10.1093/yel/yeae003.
Petrov J., Unpacking the Partnership: Typology of Constitutional Courts’ Roles in Implementation of the European Court of Human Rights’ Case Law, European Constitutional Law Review 2018, t. 14, nr 3.
Polakiewicz J., A Council of Europe Perspective on the European Union: Crucial and Complex Cooperation, Europe and the World: A Law Review 2021, t. 5 (1).
Spijkerboer T.P., The Human Costs of Border Control, European Journal of Migration and Law 2007, nr 9.
Szklanna A., Ochrona prawna cudzoziemca w świetle orzecznictwa Europejskiego Trybunału Praw Człowieka, Warszawa 2010.
Theilen J.T., Framing Migration in Human Rights: How the Reasoning of the European Court of Human Rights Legitimises Border Regimes, European Journal of Migration and Law 2025, nr 27.
Wierczyńska K., Stosowanie przez polskich funkcjonariuszy tzw. polityki push-back z punktu widzenia postanowień Statutu Rzymskiego Międzynarodowego Trybunału Karnego, w: Poza prawem. Prawna ocena działań państwa polskiego w reakcji na kryzys humanitarny na granicy polsko-białoruskiej, red. W. Klaus, Warszawa 2022.
Zając D., Odpowiedzialność karna za przestępstwa popełnione w związku ze stosowaniem push-backów, Czasopismo Prawa Karnego i Nauk Penalnych 2022, t. 26, nr 1–2.
Zieliński G., Prawo uchodźców do ochrony międzynarodowej w prawodawstwie Unii Europejskiej, Studia Prawnoustrojowe 2024, nr 66.
Uniwersytet Komisji Edukacji Narodowej https://orcid.org/0000-0002-6801-2054
Licencja
Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa 4.0 Międzynarodowe.
Autor oświadcza, że utwór jest dziełem oryginalnym i nie narusza jakichkolwiek praw osobistych lub majątkowych osób trzecich oraz, że jego prawa autorskie do utworu nie są ograniczone w zakresie objętym umową podpisywaną z Wydawcą.
Autor publikacji przenosi nieodpłatnie na Wydawcę autorskie prawa majątkowe do składanego do publikacji Utworu (artykułu) bez ograniczeń czasowych i terytorialnych na następujących polach eksploatacji:
a) wytwarzanie, utrwalanie i zwielokrotnianie określoną techniką egzemplarzy Utworu, w tym techniką drukarską, zapisu magnetycznego oraz techniką cyfrową;
b) wprowadzanie do obrotu, użyczenie lub najem oryginału albo egzemplarzy Utworu, oraz rozpowszechnianie w postaci otwartego dostępu, zgodnie z treścią licencji Creative Commons Uznanie Autorstwa 4.0 Międzynarodowa (zwanej również jako CC BY), dostępnej pod adresem: https://creativecommons.org/licenses/by/4.0/legalcode.pl;
c) włączenie Utworu w skład utworu zbiorowego;
d) opublikowanie na stronie internetowej czasopisma, publiczne wykonanie, wystawienie, wyświetlenie, odtworzenie oraz nadawanie i reemitowanie, oraz publiczne udostępnianie Utworu w taki sposób, aby każdy mógł mieć do nich dostęp w miejscu i w czasie przez siebie wybranym;
e) wprowadzanie Utworu w postaci elektronicznej na platformy elektroniczne lub inne wprowadzanie Utworu w postaci elektronicznej do Internetu lub innej sieci.
Przeniesienie autorskich praw majątkowych do utworu następuje nieodpłatnie, z chwilą podpisania umowy.
