Odpowiedzialność międzynarodowa Rosji za szkody spowodowane przymusowym przekazywaniem dzieci ukraińskich
Szymon Ratus
Katolicki Uniwersytet Lubelski Jana Pawła II , Polskahttps://orcid.org/0009-0005-3805-2177
Abstrakt
Przedmiotem artykułu jest analiza odpowiedzialności międzynarodowej Federacji Rosyjskiej za szkody spowodowane przymusowym przekazywaniem dzieci ukraińskich z terytoriów okupowanych w toku trwającego konfliktu zbrojnego. Celem opracowania jest ustalenie, czy opisane działania mogą zostać zakwalifikowane jako naruszenie zobowiązań prawnomiędzynarodowych państwa, w tym jako akt ludobójstwa w rozumieniu art. 2 lit. e Konwencji w sprawie zapobiegania i karania zbrodni ludobójstwa z 1948 r., oraz jakie konsekwencje prawne wiążą się z przypisaniem takich działań państwu. Zastosowaną metodą badawczą jest metoda dogmatycznoprawna, polegająca na analizie norm prawa międzynarodowego publicznego, w szczególności zasad odpowiedzialności państw, uzupełniona o analizę orzecznictwa międzynarodowego i dokumentów organizacji międzynarodowych. Wyniki przeprowadzonych badań wskazują, że przymusowe przekazywanie dzieci ukraińskich przez Federację Rosyjską stanowi poważne naruszenie prawa międzynarodowego, które może rodzić odpowiedzialność międzynarodową państwa, obejmującą obowiązek restytucji, kompensacji oraz satysfakcji. Uprawniony jest wniosek, że przy spełnieniu przesłanki szczególnego zamiaru działania te mogą potencjalnie zostać zakwalifikowane jako akt ludobójstwa, co pociąga za sobą szczególne konsekwencje prawne w świetle prawa międzynarodowego.
Słowa kluczowe:
prawo międzynarodowe publiczne, odpowiedzialność państw, przymusowe przekazywanie dzieci, reparacje, Federacja Rosyjska, ludobójstwoBibliografia
Antonowicz L., Podręcznik prawa międzynarodowego, Warszawa 1994.
Barcik J., Srogosz T., Prawo międzynarodowe publiczne, Warszawa 2019.
Czaplińska A., Odpowiedzialność w prawie międzynarodowym, w: Prawo międzynarodowe publiczne – zarys systemu, red. E. Cała-Wacinkiewicz, W. Sz. Staszewski, Warszawa 2024.
Czapliński W., Wyrozumska A., Prawo międzynarodowe publiczne – zagadnienia systemowe, Warszawa 2004.
Dróżdż D., Zbrodnia ludobójstwa w międzynarodowym prawie karnym, Warszawa 2010.
Ehrlich L., Prawo międzynarodowe, Warszawa 1958.
Frantsuz A., Stepanenko N., Shevchenko D., Abduction of Ukrainian Children During Full-Scale Invasion, The Journal of International Legal Communication 2023, nr 9.
Gąska M., Ciupiński A., Międzynarodowe prawo humanitarne konfliktów zbrojnych. Wybrane problemy, Warszawa 2001.
Góralczyk W., Prawo międzynarodowe publiczne w zarysie, Warszawa 1999.
Jagusiak K., Deportacje oraz przesiedlenia dzieci podczas wojny rosyjsko-ukraińskiej, Problemy Techniki Uzbrojenia 2025, nr 5.
Klafkowski A., Prawo międzynarodowe publiczne, Warszawa 1979.
Kozak-Balaniuk I., Zbrodnia przeciwko ludzkości jako jedna z najpoważniejszych zbrodni prawa międzynarodowego, w: Projekt „Analiza prawna działań Rosji w Ukrainie od 2014 r. pod kątem zbrodni agresji, zbrodni wojennych i ludobójstwa oraz rozwiązań prawnych państw
sąsiadujących z Ukrainą w zakresie statusu obywateli Ukrainy”, https://4c9c8a3f-e6c8-4bb6-876c-efd717bbbfb7.usrfiles.com/ugd/1bc7f3_69cab741a61e4e23aece9501736f2b9a.pdf [dostęp: 15.06.2025 r.].
Kozłowski A., Źródła prawa międzynarodowego publicznego, w: Prawo międzynarodowe publiczne – zarys systemu, red. E. Cała-Wacinkiewicz, W.Sz. Staszewski, Warszawa 2024.
Królikowski M., Wiliński P., Izodorczyk J., Podstawy prawa karnego międzynarodowego, Warszawa 2008.
Królikowski M., Wiliński P., Izodorczyk J., Znojek M., Prawo karne międzynarodowe. Wybór źródeł, Warszawa 2010.
Leksykon ochrony praw człowieka. 100 podstawowych pojęć, red. M. Balcerzak, S. Sykuna, Warszawa 2010.
Łaski P., Uwagi dotyczące cywilnoprawnego immunitetu państwa przed sądem państwa forum w związku z popełnionymi przestępstwami podczas konfliktu zbrojnego, Międzynarodowe Prawo Humanitarne 2013, t. 4.
Mik C., Agresja Rosji na Ukrainę i jej konsekwencje dla rządów prawa na poziomie międzynarodowym. Szkic problematyki, w: Rządy prawa w społeczności międzynarodowej. Księga jubileuszowa dedykowana Profesorowi Krzysztofowi Wójtowiczowi, red. A. Kozłowski,
Wrocław 2022.
Muelrath L., „Never Again” Yet Another Genocide: Russia’s Unlawful Forced Transfer and Adoption of Ukrainian Children, Wisconsin International Law Journal 2024, t. 41, nr 2.
Nowakowska-Małusecka J., Sytuacja dziecka w konflikcie zbrojnym. Studium prawnomiędzynarodowe, Bydgoszcz–Katowice 2012.
Prawo międzynarodowe publiczne – zarys systemu, red. E. Cała-Wacinkiewicz, W.Sz. Staszewski, Warszawa 2024.
Rabunek dzieci, w: Encyklopedia PWN, https://encyklopedia.pwn.pl/haslo/;3895706 [dostęp: 27.04.2025 r.].
Raport Human Right Watch z dnia 13 marca 2023 r., https://www.hrw.org/report/2023/03/13/we-must-provide-family-not-rebuild-orphanages/consequences-russias-invasion [dostęp: 27.04.2025 r.].
Rządy prawa w społeczności międzynarodowej. Księga jubileuszowa dedykowana Profesorowi Krzysztofowi Wójtowiczowi, red. A. Kozłowski, Wrocław 2022.
Schabas W., Genocide in International Law: The Crimes of Crimes, Cambridge 2003.
Theiss W., Sieroctwo wojenne polskich dzieci (1939–1945). Zarys problematyki, Przegląd Pedagogiczny 2012, nr 1.
Zbaraszewska A., Dylematy międzynarodowej odpowiedzialności państw, Ruch Prawniczy, Ekonomiczny i Socjologiczny 2007, t. 69, nr 1.
Katolicki Uniwersytet Lubelski Jana Pawła II https://orcid.org/0009-0005-3805-2177
Licencja
Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa 4.0 Międzynarodowe.
Autor oświadcza, że utwór jest dziełem oryginalnym i nie narusza jakichkolwiek praw osobistych lub majątkowych osób trzecich oraz, że jego prawa autorskie do utworu nie są ograniczone w zakresie objętym umową podpisywaną z Wydawcą.
Autor publikacji przenosi nieodpłatnie na Wydawcę autorskie prawa majątkowe do składanego do publikacji Utworu (artykułu) bez ograniczeń czasowych i terytorialnych na następujących polach eksploatacji:
a) wytwarzanie, utrwalanie i zwielokrotnianie określoną techniką egzemplarzy Utworu, w tym techniką drukarską, zapisu magnetycznego oraz techniką cyfrową;
b) wprowadzanie do obrotu, użyczenie lub najem oryginału albo egzemplarzy Utworu, oraz rozpowszechnianie w postaci otwartego dostępu, zgodnie z treścią licencji Creative Commons Uznanie Autorstwa 4.0 Międzynarodowa (zwanej również jako CC BY), dostępnej pod adresem: https://creativecommons.org/licenses/by/4.0/legalcode.pl;
c) włączenie Utworu w skład utworu zbiorowego;
d) opublikowanie na stronie internetowej czasopisma, publiczne wykonanie, wystawienie, wyświetlenie, odtworzenie oraz nadawanie i reemitowanie, oraz publiczne udostępnianie Utworu w taki sposób, aby każdy mógł mieć do nich dostęp w miejscu i w czasie przez siebie wybranym;
e) wprowadzanie Utworu w postaci elektronicznej na platformy elektroniczne lub inne wprowadzanie Utworu w postaci elektronicznej do Internetu lub innej sieci.
Przeniesienie autorskich praw majątkowych do utworu następuje nieodpłatnie, z chwilą podpisania umowy.
