Five Centuries of Bible Translations into Kashubian

Adam Ryszard Sikora

Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu , Polska
https://orcid.org/0000-0002-0160-6894


Abstrakt

This paper discusses translations of biblical passages into Kashubian, which originated in the Lutheran circles between the 16th and the 19th centuries, followed by translations made in the Catholic circles in the 20th and the 21st centuries. The history of these translations has been divided into two periods: “old translations” and “contemporary translations.” The former comprise various biblical texts preserved in manuscripts and printed monuments, which came into being between 1586 and the second half of the 19th century. The fundamental texts of this period include the works by Szymon Krofey (1586), Michał Pontanus (1643), and Perykopy smołdzińskie (1699-1701). The old translations were done from German in the Protestant circles in West Pomerania. In turn, the “contemporary translations” of biblical texts into Kashubian embrace translations from the second half of the 20th century, which were produced in the Catholic environment of Gdańsk Pomerania: from Latin (Mk 4:3-20) by A. Nagel (1973), from Latin (four Gospels) by Rev. F. Grucza (1992), from Polish (the New Testament and the Psalms) by E. Gołąbek (1993-2007) and my own translations from Hebrew and Greek (the Four Gospels, the Pentateuch, Ecclesiastes) prepared in 2001-2020.

Słowa kluczowe:

Bible, Kashubian, translations, Pericopes of Smołdzino, biblical translation studies

Aland, K. – Black, M. – Martini, C.M. – Metzger, B.M. – Wikgren, A., The Greek New Testament, 3 ed. (Stuttgart: Deutsche Bibelgesellschaft 1983).

Bartoň, J., “Další svazek kašubské bible – kniha Genesis,” Opera Slavica 25/4 (2015) 40–44.

Breza, E., “Język przekładu Ewangelii na kaszubski ks. Franciszka Gruczy,” Studia z Filologii Polskiej i Słowiańskiej 32 (1995) 301–324.

Breza, E., “Biblia po kaszubsku,” Język kaszubski. Poradnik encyklopedyczny (ed. J. Treder) (Gdańsk: CZEC 2002) 22–23.

Drzeżdżon, J., Współczesna literatura kaszubska. 1945–1980 (Warszawa: Ludowa Spółdzielnia Wydawnicza 1986).

Hilferding, A., Resztki Słowian na południowym wybrzeżu Morza Bałtyckiego (Gdańsk: Zrzeszenie Kaszubsko Pomorskie 1989).

Hinze, F. (pub.), Altkaschubisches Gesangbuch (Berlin: Akademie-Verlag 1967).

Hinze, F. (pub.), Die Schmolsiner Perikopen (Berlin: Akademie-Verlag 1967).

Lorentz, F., “Zur älteren kaschubischen Literatur,” Archiv für Slavische Philologie 20 (1898) 556–577.

Lorentz, F., Slovinzische Texte (Petersburg: Otdelenija Imperatorskoj Akademii Nauk 1905).

Lorentz, F., Gramatyka pomorska. 1. Wstęp. Źródła. Transkrypcje. Z mapą narzeczy pomorskich (kaszubskich) (Poznań: Instytut Zachodnio Słowiański 1927).

Mańczak, W., “Nazwa «słowiński»,” O pochodzeniu i dialekcie Kaszubów (ed. W. Mańczak) (Gdańsk: CZEC 2002) 106–114.

Merk, A. (ed.), Novum Testamentum Graece et Latine, 9 ed. (Romae: Pontifitium Institutum Biblicum 1964).

Nestle, E. – Nestle, E. – Aland, K., Novum Testamentum Graece, 26 ed. (Stuttgart: Deutsche Bibelgesellschaft 1979).

Neureiter, F., Historia literatury kaszubskiej. Próba zarysu (Gdańsk: Zrzeszenie Kaszubsko-Pomorskie. Oddział Miejski 1982).

Neureiter, F., Kaschubische Anthologie (München: Verlag Otto Sagner 1973). DOI: https://doi.org/10.3726/b12196

Olesch, R. (pub.), M. Pontanus. Der kleine Catechißmus D. Martini Lutheri. Deutsch vnnd Wendisch gegen einander gesetzt. Mit anhange der Sieben Bußpsalmen König Davids, Danzig 1643 und Passionsgeschichte, Danzig 1643 (Köln – Graz: Böhlau 1958).

Olesch, R. (pub.), S. Krofey. Geistliche Lieder D. Martin Luthers und anderer frommer Männer. Duchowne piesnie D. Marcina Luthera y ynßich naboznich męzow. Danzig 1586 (Köln – Graz: Böhlau 1958).

Popowska-Taborska, H., “Uwagi o języku Perykop smołdzińskich,” Język Polski 48/1 (1968) 33–40.

Sikora, A.R., “Przekłady tekstów biblijnych na kaszubski. Historia. Stan aktualny. Perspektywy,” Scripta Biblica et Orientalia 5 (2013) 129–152.

Sikora, A.R., “Teksty biblijne w Śpiewniku Szymona Krofeja z 1586 roku. Najstarsze fragmenty Pisma Świętego po kaszubsku?,” Studia Franciszkańskie 15 (2005) 115–124.

Sikora, A.R., “The Oldest Translations of Biblical Texts into Kashubian,” Poznańskie Studia Teologiczne 22 (2008) 55–65. DOI: https://doi.org/10.14746/pst.2008.22.4

Sikora, A.R., Teksty biblijne w najstarszych zabytkach piśmiennictwa kaszubskiego (XVI–XVIII w.) (Poznań: Wydawnictwo WT UAM 2009).

Srezniewskij, I.I., “Zamečanija o nareiji kašebskom,” Izvestiia Akademii Nauk. Seriia literatury i iazyka 56/1 (1997) 52–60.

Szlaga, J., „Hermeneutyka biblijna”, Wstęp ogólny do Pisma Świętego (red. J. Szlaga) (Poznań – Warszawa: Pallotinum 1986).

Szultka, Z., “Studia nad piśmiennictwem «starokaszubskim,» w szczególności Michała Brüggemanna alians Pontanusa albo Mostnika. I. Pochodzenie Michała Brüggemanna,” Slavia Occidentalis 45 (1988) 61–89.

Szultka, Z., “Nowe źródła z dziejów Kaszubów i ich języka w I połowie XIX wieku,” Rocznik Gdański 54/1 (1994) 119–176.

Tetzner, F., Die Slowinzen und Lebakaschuben. Land und Leute, Haus und Hof. Sitten und Gebräuche. Sprache und Literatur im östlichen Hinterpommern (Berlin: Felber 1899).

Tetzner, F., Die Slawen in Deutschland, Beiträge zur Volkskunde der Preussen, Litauer und Letten, der Masuren und Philipponen, der Tschechen, Mährer und Serben, Polaben und Slovinzen, Kaschuben und Polen (Braunschweig: Vieweg 1902).

Treder, J., “Kaszubszczyzna dawnych przekładów tekstów biblijnych,” Symbolae slavisticae. Dedykowane Pani Profesor Hannie Popowskiej-Taborskiej (ed. E. Rzetelska-Feleszko) (Warszawa: Slawistyczny Ośrodek Wydawniczy 1996) 309–315.

Treder, J., “Tłumaczenia Biblii na język kaszubski,” Biblia w kulturze. Materiały z sesji zorganizowanej przez Katedrę Filologii Polskiej WSP w Słupsku i Wyższe Seminarium Duchowne w Koszalinie (ed. S. Rzepczyński) (Słupsk: Wydawnictwo Uczelniane WSP 1996) 273–293.

Treder, J., “Translacja na kaszubski z greki (na podstawie Ewangelii św. Marka),” Język religijny dawniej i dziś. Materiały z konferencji. Gniezno 15–17 sierpnia 2002 (eds. S. Mikołajczyk – T. Węcławski) (Biblioteczka Poznańskich Studiów Polonistycznych Serii Językoznawczej 21; Poznań: Poznańskie Studia Polonistyczne 2004) 370–378.

Treder, J., “Frazeologia w kaszubskich translacjach Ewangelii,” De lingua et litteris. Studia In honorem Casimiri Andreae Sroka (eds. D. Stanulewicz – R. Kalisz – W. Kürschner) (Gdańsk: Wydawnictwo Uniwersytetu Gdańskiego 2005) 483–488.

Treder, J., “O języku kaszubskim Knédżi Zôczątków w przekładzie o. prof. dra hab. Adama R. Sikory OFM,” Knéga Zôczątków. Z hebrajsczégò jãzëka na kaszëbsczi przełożił Adam Ryszard Sikora (Gduńsk: Zrzeszenie Kaszubsko-Pomorskie. Zarząd Główny 2015) 121–123.

Zieniukowa, J., [rev.] “Die Schmolsiner Perikopen. Herausgegeben von Friedhelm Hinze. Berlin 1967, Akademie-Verlag, p. XX, 176. Deutsche Akademie der Wissenschaften zu Berlin. Veröffentlichungen des Instituts für Slawistik. Herausgegeben von H. H. Bielfeld. Nr 41,” Poradnik Językowy 2 (1968) 161–163.

Zieniukowa, J., “Die Sprache des «Altkaschubischen Gesangbuches» und der «Schmolsiner Perikopen»,” Zeitschrift für Slawistik 14 (1969) 77–85. DOI: https://doi.org/10.1524/slaw.1969.14.1.77

Zieniukowa, J., “Polszczyzna tekstów religijnych z obszaru dialektu słowińskiego spisanych między XVI a XVIII wiekiem,” Polszczyzna regionalna w okresie renesansu i baroku (eds. H. Wiśniewska – C. Kosyl) (Wrocław: Zakład Narodowy im. Ossolińskich. Wydawnictwo Polskiej Akademii Nauk 1984) 113–121.


Opublikowane
2021-12-17


Sikora, A. R. (2021). Five Centuries of Bible Translations into Kashubian. Verbum Vitae, 39(4), 1175–1192. https://doi.org/10.31743/vv.12659

Adam Ryszard Sikora  arwejher@amu.edu.pl
Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu

Adam Ryszard Sikora OFM (ur. 1955), profesor nauk teologicznych, biblista, pracownik naukowy Zakładu Teologii Historycznej na Wydziale Teologicznym Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu. Głównym polem jego zainteresowań są Pisma Janowe oraz kaszubska translatoryka biblijna. Autor i redaktor 30 pozycji książkowych oraz ponad 160 artykułów naukowych i popularnonaukowych, głównie z zakresu pism Janowych oraz kaszubskiej translatoryki biblijnej. Autor monografii „„Zobaczył i uwierzył” (J 20, 8). Droga wiary umiłowanego ucznia Jezusa w ujęciu egzegezy teologicznej, a także przekładu czterech ksiąg biblijnych z języka greckiego na język polski w tzw. Biblii Paulistów oraz przekładu Pięcioksięgu i Księgi Koheleta z języka hebrajskiego na język polski i kaszubski i czterech Ewangelii z języka greckiego na język kaszubski.

https://orcid.org/0000-0002-0160-6894



Licencja

Creative Commons License

Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.

  1. W myśl regulacji prawnych zawartych w ustawie o prawie autorskim i prawach pokrewnych z dnia 4 lutego 1994 r., autor przekazuje autorskie prawa majątkowe dotyczące składanego dzieła wydawcy czasopisma "Verbum Vitae". Przeniesienie praw autorskich do składanego dzieła następuje na wszystkich polach eksploatacji, w szczególności tych wymienionych w art. 50 ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych: 1. W zakresie utrwalania i zwielokrotniania utworu – wytwarzanie określoną techniką egzemplarzy dzieła, w tym techniką drukarską, reprograficzną, zapisu magnetycznego oraz techniką cyfrową. 2. W zakresie obrotu oryginałem albo egzemplarzami , na których dzieło utrwalono – wprowadzanie do obrotu, użyczenie lub najem oryginału albo egzemplarzy. 3. W zakresie rozpowszechniania utworu w sposób inny niż określony w pkt. 2 – publiczne wykonanie, wystawienie, wyświetlenie, odtworzenie oraz nadawanie i reemitowanie, a także publiczne udostępnianie utworu, aby każdy mógł mieć do niego dostęp w miejscu i czasie przez siebie wybranym.
  2. Za zgodą Redakcji czasopisma artykuły i recenzje opublikowane w półroczniku "Verbum Vitae" mogą być przedrukowywane w innych publikacjach.
  3. Autor, w celach niekomercyjnych, może w dowolny sposób, bez zgody Redakcji, rozpowszechniać swój tekst w wersji elektronicznej.
  4. Redakcja publikuje teksty on-line na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa-Bez utworów zależnych 4.0 Internationl