The Motif of the Angel(s) of Death in Islamic Foundational Sources as an Element of Cultural Diffusion

Bożena Prochwicz-Studnicka

Akademia Ignatianum w Krakowie , Polska

Andrzej Mrozek

Uniwersytet Jagielloński w Krakowie , Polska


The article harks back to the publication entitled “The Motif of the Angel(s) of Death in Islamic Foundational Sources” (VV 38/2 [2020]), which was devoted to the analysis of the eponymous theme in the foundational sources of Islam: the Quran and the sunna of the Prophet Muhammad. The purpose of this paper is to examine whether the motif of angel(s) may have been borrowed from two monotheistic traditions that came before. The verification of the thesis that the motif of the angel(s) of death underwent diffusion was carried out in several steps. First, the motif was identified in the textual traditions of Judaism and early Christianity (i.e. sets of texts that were known and, in all likelihood, widespread in the Middle East during the formative period of Islam). As a result of the analysis, most of the themes recognised in the foundational texts of Islam were found. The next step was to identify possible routes of their transmission and percolation into the Islamic tradition and to determine the “ideological demand” for the motif of the angel(s) of death in the burgeoning Islam. Although Jewish and Christian imagery and beliefs about angels are an important (if not the primary) source of influence on Muslim angelology, there was most likely a two-way interaction between the monotheistic traditions, albeit to a limited extent.

Słowa kluczowe:

angels, death, cultural diffusion, Hebrew Bible, intertestamental literature, Talmud, Christian Apocrypha, Quran, sunna of the Prophet Muhammad

Primary sources:

Al-Qur’ān al-Karīm (Dimašq – Bayrūt: Al-Yamām li-ṭ-Ṭibā‘a wa-n-Nashr wa-t-Tawzī‘ 1404 AH/1983).

Avodah Zarah, Talmud Bavli (The William Davidson Talmud, digital edition of the Koren Noé Talmud with commentary by Rabbi Adin Even-Israel Steinsaltz), [access: February 2021].

Berakhot, Talmud Bavli (The William Davidson Talmud, digital edition of the Koren Noé Talmud with commentary by Rabbi Adin Even-Israel Steinsaltz), [access: February 2021].

Chagigah, Talmud Bavli (The William Davidson Talmud, digital edition of the Koren Noé Talmud with commentary by Rabbi Adin Even-Israel Steinsaltz), [access: February 2021].

Martínez, F.G., The Dead Sea Scrolls Translated. The Qumran Texts in English, 2 ed. (trans. W.G.E. Watson) (Leiden – New York – Cologne: Brill 1996).

The Qur’an. A New Translation (ed. and trans. A.M.A.S. Haleem) (Oxford: Oxford University Press 2004).

Rutherford, A. (trans.), “Vision of Paul,” The Ante-Nicene Fathers (New York: Christian Literature Publishing 1896) IX, 151–166.

Sanhedrin, Talmud Bavli (The William Davidson Talmud, digital edition of the Koren Noé Talmud with commentary by Rabbi Adin Even-Israel Steinsaltz), online: [access: February 2021].

Shabbat, Talmud Bavli (The William Davidson Talmud, digital edition of the Koren Noé Talmud with commentary by Rabbi Adin Even-Israel Steinsaltz), online: [access: February 2021].

Starowieyski, M. (ed.), Listy i apokalipsy chrześcijańskie. Apokryfy syryjskie (Apokryfy Nowego Testamentu 3; Kraków: WAM 2001).

Secondary literature:

Attridge, H.W., “Historiography,” Jewish Writings of the Second Temple Period. Apocrypha, Pseudepigrapha, Qumran Sectarian Writings, Philo, Josephus (ed. M.E. Stone) (Philadelphia, PA: Fortress – Assen: Van Gorcum 1984) 157–184. DOI:

Avery-Peck, A.J., “Death and Afterlife in the Early Rabbinic Sources: The Mishnah, Tosefta, and Early Midrash Compilations,” Judaism in Late Antiquity. IV. Death, Life-After-Death, Resurrection and the World-to-Come in the Judaisms of Antiquity (eds. A.J. Avery-Peck – J. Neusner) (Leiden – Boston, MA – Köln: Brill 2000) 243–266. DOI:

Bausi, A., “A First Evaluation of the «Arabic Version of the Apocalypse of Paul»,” Actes du 5e Congrès International d’études arabes chrétiennes (Lund, août 1996) (ed. S. Khalil Samir) (Parole de l’Orient 24, Kaslik: Université Saint-Esprit O.L.M. 1999) 131–164.

Baynes, L., The Heavenly Book Motif in Judeo-Christian Apocalypses 200 B.C.E. – 200 C.E. (Leiden – Boston, MA: Brill 2012). DOI:

Bright, J., Historia Izraela (tł. J. Radożycki) (Warszawa: PAX 1994).

Bronner, L.L., Journey to Heaven. Exploring Jewish Views of the Afterlife, 2 ed. (Jerusalem – New York: Urim Publications 2015).

Bulliet, R.W., Conversion to Islam in the Medieval Period. An Essay in Quantitative History (Cambridge, MA – London: Harvard University Press 1979). DOI:

Burge, S.R., “‘ZR’L, The Angel of Death and the Ethiopic Apocalypse of Peter,” Journal for the Study of the Pseudepigrapha 19/3 (2010) 217–224. DOI:

Burge, S.R., Angels in Islam. Jalāl al-Dīn al-Suyūṭī’s al-Ḥabā’ik fī akhbār al-malā’ik (London – New York: Routledge 2012).

Casey, R.P., “The Apocalypse of Paul,” Journal of Theological Studies 34/133 (1933) 1-32. DOI:

Childs, B.S., The Book of Exodus (Louisville, KY: Westminster John Knox 1974).

Cogan, M., – Tadmor, H., II Kings (New York: Doubleday 1988). DOI:

Crone, P. – Cook, M., Hagarism. The Making of the Islamic World (Cambridge: Cambridge University Press 1977).

Deutsch, N., The Jewish Dark Continent. Life and Death in the Russian Pale of Settlement (Cambridge, MA : Harvard University Press 2011). DOI:

Eilberg-Schwartz, H., The Savage in Judaism. An Anthropology of Israelite Religion and Ancient Judaism (Bloomington, IN: Indiana University Press 1990).

Ernst, J., Das Evangelium nach Lukas (Regensburg: Pustet 1977).

Everson, D.L., Angels in the Targums. An Examination of Angels, Demons, and Giants in the Pentateuch Targums (A Dissertation Submitted To The Faculty Of The School Of Graduate Studies Hebrew Union College – Jewish Institute Of Religion June 2009), [access: December 2020].

Ferraro, G. – Andreatta, S., Cultural Anthropology. An Applied Perspective, 11 ed. (Boston, MA: Cengage Learning 2017).

Freedman, D.N. – Willoughby, B.E. – Ringgrenn, H. – Fabry, H.-J., “ﬦﬥﬡﬢ mal’āḵ,” Theological Dictionary of the Old Testament (eds. G.J. Botterweck – H. Ringgren – H.-J. Fabry) (Grand Rapids, MI – Cambridge, U.K.: Eerdmans 1997) VIII, 308–324 (= TDOT).

Gaster, T.H., “Angel,” The Interpreter’s Dictionary of the Bible (ed. G.A. Buttrick) (Nashville, TN: Abingdon Press 1962) 128–134 (= IDB).

Gilbert, M., “Wisdom Literature,” Jewish Writings of the Second Temple Period. Apocrypha, Pseudepigrapha, Qumran Sectarian Writings, Philo, Josephus (ed. M.E. Stone) (Philadelphia, PA: Fortress – Assen: Van Gorcum 1984) 283–324. DOI:

Grant, M., Dzieje dawnego Izraela (tł. J. Schwakopf) (Warszawa: PIW 1991).

Griffith, S.H., “Christians and Christianity,” Encyclopaedia of the Qur’ān (ed. J.D. McAuliffe) (Leiden – Boston, MA: Brill 2001) I, 307–315.

Grodzki, M., Panteon sceptyków. Przegląd współczesnych teorii naukowych poświęconych genezie islamu (Warszawa: Katedra Arabistyki i Islamistyki UW 2017).

Günther, S., “«As the Angels Stretch Out Their Hands» (Qurʾān 6:93): The Work of Heavenly Agents According to Muslim Eschatology,” The Intermediate Worlds of Angels Islamic Representations of Celestial Beings in Transcultural Contexts (ed. S. Kuehn – S. Leder – H.-P. Pökel) (Beiruter Texte und Studien 114) (Beirut: Ergon 2019) 307–346. DOI:

Hallaq, W.B., The Origins and Evolution of Islamic Law (Cambridge – New York: Cambridge University Press 2005). DOI:

Hertzberg, H.W., I & II Samuel (trans. J.S. Bowden) (Philadelphia, PA: SCM Press 1964).

Hoyland, R.G., Arabia and the Arabs. From the Bronze Age to the Coming of Islam (London – New York: Routledge 2001). DOI:

Kahteran, N., “Fitra,” The Qur’an. An Encyclopedia (ed. O. Leaman) (London – New York: Routledge 2006) 210–213.

Kościelniak, K., XX wieków chrześcijaństwa w kulturze arabskiej. I. Arabia starożytna. Chrześcijaństwo w Arabii do Mahometa (Kraków: Unum 2000).

Kościelniak, K., Tradycja muzułmańska na tle akulturacji chrześcijańsko-islamskiej od VII do X wieku. Geneza, historia i znaczenie zapożyczeń nowotestamentowych w hadisach (Kraków: Unum 2001).

Kościelniak, K., “Chrześcijańskie piśmiennictwo arabskie przed Mahometem i jego wpływ na islam,” Analecta Cracoviensia 35 (2003) 329–343.

Kraemer, D., The Meanings of Death in Rabbinic Judaism (London – New York: Routledge 2000).

Kugel, J.L., In Potiphar’s House. The Interpretive Life of Biblical Texts (San Francisco, CA: Harper Collins 1990).

Lane, E.W., Arabic-English Lexicon (Vadus: Thesaurus Islamicus Foundation 2003) [CD-ROM].

Luxenberg, Ch. (ps.), Die syro-aramaeische Lesart des Koran; Ein Beitrag zur Entschlüsselung der Qur’ānsprache (Berlin: Das Arabische Buch 2000).

MacDonald, J., “The Twilight of the Dead,” Islamic Studies 4/1 (1965) 55–102.

Mackensen, R.S., “Arabic Books and Libraries in the Umaiyad Period,” Education and Learning in the Early Islamic World, 2 ed. (ed. C. Gilliot) (London – New York: Routledge 2016) 321–374. DOI:

Maszkowski, R., Obraz Jezusa w Koranie i wczesnej tradycji muzułmańskiej na podstawie literatury niemieckojęzycznej (Lublin: Polihymnia 2009).

Matera, V., “Understanding Cultural Diversity. Culture, Cultural Traits and Cultural Changes Between Global and Local Scale,” Understanding Cultural Traits. A Multidisciplinary Perspective on Cultural Diversity (eds. F., Panebianco – E., Serrelli) (Cham – et al.: Springer 2016) 21–42. DOI:

McKane, W., Proverbs (Philadelphia, PA: Westminster Press 1970).

Michalak, R.A., Angels as Warriors in Late Second Temple Jewish Literature (Tübingen: Mohr Siebeck 2012). DOI:

Miller, P.D., The Divine Warrior in Early Israel (Harvard Semitic Monographs 5; Cambridge, MA: Harvard University Press 1973). DOI:

Mrozek, A., “Chrześcijaństwo syryjskie w starożytności w kontekście powstawania Gemary babilońskiej,” Estetyka i Krytyka 3 (2012) 125–141.

Nevo, Y.D – Koren, J., Crossroads to Islam. The Origins of the Arab Religion and the Arab State (Amherst, NY: Prometheus Books 2003).

Newsom, C.A. – Watson, D.F., “Angels,” The Anchor Bible Dictionary (ed. D.N. Freedman) (New York: Doubleday 1992) I, 248–255 (= ABD). DOI:

Noth, M., The History of Israel (trans. P.R. Ackroyd) (London: Black 1960).

Nowicka, E., Świat człowieka – świat kultury (Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN 2006).

Noy, D, “Angel of Death,” Encyclopaedia Judaica. Second Edition (ed. F. Skolnik) (Detroit, MI – New York: Gale 2007) II, 147–150.

del Olmo Lete, G. – Sanmartín, J., A Dictionary of the Ugaritic Language in the Alphabetic Tradition, 3rd ed (Handbook of Oriental Studies. Section 1: The Near and Middle East 112) (Leiden: Brill 2015) I –II (= DUL). DOI:

Osman, Gh., “Pre-Islamic Arab Converts to Christianity in Mecca and Medina: An Investigation into the Arabic Sources,” The Muslim World 95 (2005) 67–80. DOI:

Paret, R., Mohammed und der Koran. Geschichte und Verkündigung des arabischen Propheten (Stuttgart: Kohlhammer 2008).

Perkins, J., “The Revelation of the Blessed Apostle Paul,” Journal of the American Oriental Society 8 (1866) 183-212. DOI:

Pilarczyk, K., Literatura żydowska od epoki biblijnej do haskali (Kraków: Wydawnictwo UJ 2006).

Prochwicz-Studnicka, B., “U źródeł narcyzmu grupowego w świecie arabsko-muzułmańskim,” Narcyzm. Jednostka, społeczeństwo, kultura (red. J. Sieradzan) (Białystok: Wydawnictwo Uniwersytetu w Białymstoku 2011) 133–157.

Prochwicz-Studnicka, B., “The Accuracy of the Literacy Theory Claims in the Context of the Medieval Arab-Muslim Culture. Development of Qadiship as an Implication of the Dissemination of Writing and Literacy,” Reti Medievali Rivista 21/2 (2020) 47-80.

Prochwicz-Studnicka, B., “The Motif of the Angel(s) of Death in Islamic Foundational Sources,” Verbum Vitae 38/2 (2020) 565–578. DOI:

Raphael, S.P., The Jewish Views of the Afterlife, 2 ed. (Lanham, MD: Rowman & Littlefield 2009).

Ricciotti, G., “Apocalypsis Pauli syriace,” Orientalia NS 2 (1933) 2–24 and 120–148.

Rodinson, M., Muḥammad (New York: New York Review of Books 2020).

Rowlad, Ch., The Open Heaven. A Study of Apocalyptic in Judaism and Early Christianity, 2 ed. (Eugene, OR: Wipf & Stock 2002).

Sandmel, S., “Parallelomania,” Journal of Biblical Literature 81/1 (1962) 1-13. DOI:

Schauss, H., The Lifetime of a Jew throughout the Ages of Jewish History (New York: Union of American Hebrew Congregation 1950).

Schultz, B., Conquering the World. The War Scroll (1QM) Reconsidered (Studies on the Texts of the Desert of Judah 76; Leiden – Boston, MA: Brill 2009). DOI:

Silverstein, T., “The Date of the Apocalypse of Paul,” Mediaeval Studies 24 (1962) 335-348. DOI:

Smith, J.I. – Haddad, Y.Y., The Islamic Understanding of Death and Resurrection (Oxford: Oxford University Press 2002). DOI:

Thomas, D., “The Bible and the Kalām,” The History of Christian-Muslim Relations (ed. D. Thomas) (Leiden – Boston, MA: Brill 2007) 175–192.

von Tischendorf, C., “Lüde III,” Theologische Studien und Kritiken 24 (1851) 439–442.

von Tischendorf, C., (ed.), Apocalypses apocryphae: Mosis, Esdrae, Pauli, Iohannis, item Mariae dormitio, additis evangeliorum et actuum apocryphorum supplementis (Lipsiae: Mendelssohn 1866).

Wassen, C., “Angels in the Dead Sea Scrolls,” Deuterocanonical and Cognate Literature Yearbook, 2007 (2007) 499–524. DOI:

Wensinck, A.J., The Muslim Creed. Its Genesis and Historical Development, 3 ed. (London – New York: Routledge 2008).

Winthrop, R.H., Dictionary of Concepts in Cultural Anthropology (New York: Greenwood 1991).

Wolfson, H.A., The Philosophy of the Kalām (Cambridge, MA – London: Harvard University Press 1976).

Yadin, Y., The Scroll of the War of the Sons of Light Against the Sons of Darkness (Oxford: Oxford University Press 1962).

2021-12-17 — zaktualizowane 2021-12-20

Prochwicz-Studnicka, B., & Mrozek, A. (2021). The Motif of the Angel(s) of Death in Islamic Foundational Sources as an Element of Cultural Diffusion. Verbum Vitae, 39(4), 1233–1261. (Original work published 17 grudzień 2021)

Bożena Prochwicz-Studnicka
Akademia Ignatianum w Krakowie

Bożena Prochwicz-Studnicka – doktor nauk humanistycznych w zakresie literaturoznawstwo-arabistyka, adiunkt w Instytucie Kulturoznawstwa Akademii Ignatianum w Krakowie. Jej zainteresowania badawcze obejmują klasyczny okres kultury i cywilizacji arabsko-muzułmańskiej, a zwłaszcza wpływ systemów komunikacyjnych na kulturę arabską, prawo muzułmańskie, a także doktrynę religijną i doświadczenie religijne w świetle komentarzy do Koranu. Autor wielu publikacji, z których najnowsze to “The development of qadiship in the medieval Arab-Muslim world as an implication of the dissemination of writing”, Reti Medievali Rivista, 21 (2/2020) oraz “The motif of the angel(s) of death in Islamic foundational sources”, Verbum Vitae, 38 (2/2020).
Andrzej Mrozek 
Uniwersytet Jagielloński w Krakowie

Andrzej Mrozek – doktor nauk humanistycznych z zakresu religioznawstwa, biblista. Zajmuje się kulturą starożytnego Bliskiego Wschodu, Biblią, judaizmem i chrześcijaństwem pierwszego tysiąclecia oraz historią i kulturą Ugaritu. Tłumacz i autor wielu publikacji, z których najnowsze to Biblijne dyskursy tożsamościowe w czasach starożytnych i współcześnie: perspektywa kulturowa i edukacyjna, (monografia współautorska z R. Jasnos), Wydawnictwo Naukowe Akademii Igantianum, Kraków 2019 oraz W kręgu dyskursów biblijnych: różne wymiary identyfikacji – analiza w ujęciu kulturowym i edukacyjnym (monografia współautorska z R. Jasnos i M. Baraniakiem), Wydawnictwo Naukowe Akademii Igantianum, Kraków 2018.


Creative Commons License

Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.

  1. W myśl regulacji prawnych zawartych w ustawie o prawie autorskim i prawach pokrewnych z dnia 4 lutego 1994 r., autor przekazuje autorskie prawa majątkowe dotyczące składanego dzieła wydawcy czasopisma "Verbum Vitae". Przeniesienie praw autorskich do składanego dzieła następuje na wszystkich polach eksploatacji, w szczególności tych wymienionych w art. 50 ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych: 1. W zakresie utrwalania i zwielokrotniania utworu – wytwarzanie określoną techniką egzemplarzy dzieła, w tym techniką drukarską, reprograficzną, zapisu magnetycznego oraz techniką cyfrową. 2. W zakresie obrotu oryginałem albo egzemplarzami , na których dzieło utrwalono – wprowadzanie do obrotu, użyczenie lub najem oryginału albo egzemplarzy. 3. W zakresie rozpowszechniania utworu w sposób inny niż określony w pkt. 2 – publiczne wykonanie, wystawienie, wyświetlenie, odtworzenie oraz nadawanie i reemitowanie, a także publiczne udostępnianie utworu, aby każdy mógł mieć do niego dostęp w miejscu i czasie przez siebie wybranym.
  2. Za zgodą Redakcji czasopisma artykuły i recenzje opublikowane w półroczniku "Verbum Vitae" mogą być przedrukowywane w innych publikacjach.
  3. Autor, w celach niekomercyjnych, może w dowolny sposób, bez zgody Redakcji, rozpowszechniać swój tekst w wersji elektronicznej.
  4. Redakcja publikuje teksty on-line na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa-Bez utworów zależnych 4.0 Internationl