Elementy retoryki greckiej obecne w opisie grobu Jezusa w J 19,41

Zbigniew Tadeusz Grochowski

Uniwersytet Kardynała Stefana Wyszyńskiego. Wydział Teologiczny , Polska
https://orcid.org/0000-0002-1785-5684


Abstrakt

Artykuł poddaje analizie krótki tekst J 19,41. Owocem badań – po określeniu kontekstu tego wersetu (punkt 1) – jest zidentyfikowanie w nim takich figur retorycznych, jak: conexio, inclusio, amplificatio per incrementum i recapitulatio (punkt 2) oraz allitteratio (punkt 3). Ostatnia z nich, oparta na syntagmie οὐδέπω οὐδείς („nigdy nikt”), stanowi hapax legomenon w całym greckim Starym i Nowym Testamencie oraz podkreśla czystość rytualną miejsca pochówku Jezusa, a tym samym (pośrednio) po­twierdza godność Ciała Chrystusa oraz Jego świętość. Pozostałe figury retoryczne uwypuklają wagę miejsca, w którym odbył się pogrzeb Jezusa, służąc potwierdzeniu Jego królewskiej tożsamości. Wyka­zany retoryczny kunszt czwartego ewangelisty zaprzecza twierdzeniu, jakoby „Jan nie znał wielu technik retorycznych, opisanych przez Arystotelesa, Cycerona czy innych późniejszych retorów” (P.F. Ellis).

Słowa kluczowe:

J 19,41, retoryka grecko-rzymska, figury retoryczne, conexio, inclusio, amplificatio per incrementum, recapitulatio, allitteratio, Jezus Król, świętość Jezusa

Adams, S.A., „Luke and Progymnasmata: Rhetorical Handbooks, Rhetorical Sophistication and Genre Selection”, Ancient Education and Early Christianity (red. M.R. Hauge – A.W. Pitts) (The Library of New Testament Studies 533; London: Bloomsbury Clark 2016) 137–154.

Aretius, B., In Novum Testamentum Domini nostri Iesu Christi Commentarii Doctissimi Benedicti Aretii Bernesis Theologi praestantissimi, facili perspicuaque methodo conscripti (Genevae: Apud Petrum et Iacobum Chouët 1618).

Balz, H.R. – Schneider, G. (red.), Exegetical Dictionary of the New Testament (Grand Rapids, MI: Eerdmans 1990).

Bauer, W. – Danker, F.W. – Arndt, W.F. – Gingrich, F.W., A Greek-English Lexicon of the New Testament and Other Early Christian Literature, wyd. 3 (Chicago, IL – London: University of Chicago Press 2000).

Bazyliński, S., Wprowadzenie do studium Pisma Świętego, wyd. 2 (apendyks A. Kubiś) (Kielce: Jedność 2019).

Biddle, M., Das Grab Christi. Neutestamentliche Quellen – historische und archäologische Forschungen – überraschende Erkenntnisse (Biblische Archäologie und Zeitgeschichte 5; Giessen – Basel: Brunnen 1998).

Black, D.A., Linguistics for Students of New Testament Greek, wyd. 2 (Grand Rapids, MI: Baker Books 1995).

Brown, R.E., The Death of the Messiah. From Gethsemane to the Grave. A Commentary on the Passion Narratives in the Four Gospels (New York et al.: Doubleday 1994) II.

Bultmann, R., Das Evangelium des Johannes, wyd. 16 (Götingen: Vandenhoeck & Ruprecht 1959).

Burge, G.M., John. From Biblical Text . . . to Contemporary Life (NIV Application Commentary 4; Grand Rapids, MI: Zondervan 2000).

van den Bussche, H., Jean. Commentaire de l’Évangile spirituel (Paris: Desclée de Brouwer 1967).

Carson, D.A., The Gospel according to John (Grand Rapids, MI: Eerdmans 1991).

Charlesworth, J.H., The Beloved Disciple. Whose Witness Validates the Gospel of John? (Valley Forge, PA: Trinity Press International 1995).

Corluy, J., Commentarius in Evangelium S. Joannis (Gandavum: Poelman 1889).

Curtis, K.P.G., „Three Points of Contact between Matthew and John in the Burial and Resurrection Narratives”, Journal of Theological Studies 23 (1972) 440–444.

Davies, J., Death, Burial and Rebirth in the Religions of Antiquity (Religion in the First Christian Centuries; London – New York: Routledge 1999).

Dubisz, S. (red.), Wielki słownik języka polskiego PWN. IV. R-T (Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN 2018).

Ellis, P.F., „Inclusion, Chiasm, and the Division of the Fourth Gospel”, St. Vladimir’s Seminary Quarterly 42 (1999) 269–338.

Estes, D., The Questions of Jesus in John. Logic, Rhetoric and Persuasive Discourse (Biblical Interpretation Series 115; Leiden – Boston, MA: Brill 2013).

Filtvedt, O.J., „Revisiting Nicodemus’s Question in John 3:9”, The Journal of Theological Studies 70 (2019) 110–140.

Flacius Illyricus, M., Glossa compendiaria in Novum Testamentum (Basileae: Perna & Dietrich 1570).

Florit, E., Il metodo della „storia delle forme” e sua applicazione al racconto della Passione (Roma: Pontificio Istituto Biblico 1935).

Frey, J., „Die «theologia crucifixi» des Johannesevangeliums”, Kreuzestheologie im Neuen Testament (red. A. Dettwiler – J. Zumstein) (Wissenschaftliche Untersuchungen zum Neuen Testament 151; Tübingen: Mohr Siebeck 2002) 169–238.

Giurisato, G., Struttura e teologia della Prima Lettera di Giovanni (Analecta Biblica 138; Roma: PIB 1998).

Giurisato, G., „Gv 16,16-33: analisi retorico-letteraria, struttura e messaggio”, Liber Annuus 57 (2007) 171–214.

Grochowski, Z., Il discepolo di Gesù nell’ora della prova (Gv 18–19), luogo di rivelazione del Maestro (Studia Biblica Lublinensia 13; Lublin: Wydawnictwo KUL 2015).

Grochowski, Z., „Nicodemus. A Disciple Liberated by the Cross of the Christ from the Darkness of Fear and Disbelief”, The Biblical Annals 10/4 (2020) 637–676.

Henderson, T.P., The Gospel of Peter and Early Christian Apologetics (Wissenschaftliche Untersuchungen zum Neuen Testament 2. Reihe 301; Tübingen: Mohr Siebeck 2011).

Hendriksen, W., Exposition of the Gospel According to John. Two Volumes Complete in One, wyd. 20 (New Testament Commentary 4; Grand Rapids, MI: Baker Academic 2007).

Kähler, M., Der sogenannte historische Jesus und der geschichtliche, biblische Christus, wyd. 4 (red. E. Wolf) (Theologische Bücherei 2; München: Kaiser 1969).

Keener, C.S., The Gospel of John. A Commentary (Peabody, MA: Hendrickson 2003).

Kennedy, G.A., New Testament Interpretation through Rhetorical Criticism (Chapel Hill, NC – London, U.K.: University of North Carolina Press 1984).

Kennedy, G.A., Progymnasmata. Greek Textbooks of Prose Composition and Rhetoric (Writings from the Greco-Roman World 10; Atlanta, GA: Society of Biblical Literature 2003).

Kloner, A. – Zissu, B., The Necropolis of Jerusalem in the Second Temple Period (Interdisciplinary Studies in Ancient Culture and Religion 8; Leuven – Dudley, MA: Peeters 2007).

Kręcidło, J., Duch Święty i Jezus w Ewangelii świętego Jana. Funkcja pneumatologii w chrystologicznej strukturze czwartej Ewangelii (Series Biblica Paulina 2; Częstochowa: Edycja Świętego Pawła 2006).

Kubiś, A., „Zechariah 6:12-13 as the Referent of γραφή in John 2:22 and 20:9. A Contribution to Johannine Temple-Christology”, The Biblical Annals 2 (2012) 153–194.

Kubiś, A., „Znaczenie pozycji aniołów w grobie Jezusa w J 20,12”, The Biblical Annals 6/3 (2016) 459–493.

Kubiś, A., „Rhetorical Syncrisis in the Johannine Presentation of Jesus and Peter”, The Biblical Annals 7/4 (2017) 487–529.

Langkammer, H., Wprowadzenie i komentarz do ewangelicznych opisów Męki Pańskiej (Lublin: KUL 1975).

Lausberg, H., Elementi di retorica (tł. L.R. Santini) (Bologna: Mulino 1987).

Lausberg, H., Retoryka literacka. Podstawy wiedzy o literaturze (tł. A. Gorzkowski) (Bydgoszcz: Homini 2002).

Manns, F., Ecce Homo. Una lettura ebraica dei Vangeli (Torino: Lindau 2011).

Maranesi, P., La verità di Nicodemo. Racconto evangelico di un cammino di fede (Assisi: Cittadella 2019).

Marchese, A., Dizionario di retorica e di stilistica. Arte e artificio nell’uso delle parole. Retorica, stilistica, metrica, teoria della letteratura, wyd. 5 (Milano: Mondadori 1985).

Martin, M.W., „Progymnastic Topic Lists: A Compositional Template for Luke and Other Bioi?”, New Testament Studies 54 (2008) 18–41.

McCane, B.R., „«Where No One Had Yet Been Laid». The Shame of Jesus’ Burial”, Authenticating the Activities of Jesus (red. B.D. Chilton – C.A. Evans) (New Testament Tools and Studies 28/2; Leiden – Boston, MA – Köln: Brill 1998) 431–452.

Morgan, T., Literate Education in the Hellenistic and Roman Worlds (Cambridge Classical Studies; Cambridge: Cambridge University Press 1998).

Morris, L., The Gospel According to John. Revised Edition (The New International Commentary on the New Testament; Grand Rapids, MI: Eerdmans 1995).

Mortara Garavelli, B., Manuale di retorica, wyd. 8 (Milano: Tascabili Bompiani 2003).

Murphy-O’Connor, J., „The Descent from the Cross and the Burial of Jesus (Jn 19:31-42)”, Revue Biblique 118 (2011) 533–557.

Neyrey, J.H., „Encomium versus Vituperation: Contrasting Portraits of Jesus in the Fourth Gospel”, Journal of Biblical Literature 126 (2007) 529–552.

Neyrey, J.H., The Gospel of John (Cambridge: Cambridge University Press 2007).

Neyrey, J.H., The Gospel of John in Cultural and Rhetorical Perspective (Grand Rapids, MI – Cambridge, U.K.: Eerdmans 2009).

Oniszczuk, J., „«Affinché si adempisse la Scrittura». La sequenza finale della Passione di Gesù (Gv 19,17-42)”, Retorica biblica e semitica. I. Atti del primo convegno RBS (red. R. Meynet – J. Oniszczuk) (Retorica biblica 12; Bologna: Dehoniane 2009) 83–105.

Piscator, J., Commentarii in omnes libros Novi Testamenti (Herbornae Nassoviorum [s.n.] 1638).

Plummer, A., The Gospel According to John with Maps, Notes and Introduction (Cambridge Bible for Schools and Colleges; Cambridge: University Press 1902).

Rafiński, G., „Nowy Kapłan i nowe Przymierze”, Dzieje Apostolskie, Listy św. Pawła (red. J. Frankowski – S. Mędala) (Wprowadzenie w Myśl i Wezwanie Ksiąg Biblijnych 9; Warszawa: Wydawnictwo ATK 1997) 533–566.

Rakocy, W., „«Będziecie moimi świadkami…» (Dz 1,8)”, Dzieje Apostolskie, Listy św. Pawła (red. J. Frankowski – S. Mędala) (Wprowadzenie w Myśl i Wezwanie Ksiąg Biblijnych 9; Warszawa: Wydawnictwo ATK 1997) 13–81.

Rigato, M.-L., „L’«apostolo ed evangelista Giovanni», «Sacerdote» levitico”, Rivista Biblica 38 (1990) 451–483.

Romizi, R., Greco antico. Vocabolario Greco italiano etimologico e ragionato, wyd. 3 (Bologna: Zanichelli 2007).

Sabbadini, R., Il Metodo degli Umanisti (Firenze: Le Monnier 1922), nowe wyd. (red. C. Bianca) (Libri, Carte, Immagini 1; Roma: Edizioni di Storia e Letteratura 2018).

Sabbe, M., „The Johannine Account of the Death of Jesus and its Synoptic Parallels (Jn 19,16b-42)”, Ephemerides Theologicae Lovanienses 70 (1994) 34–64.

Safrai, S., „Home and Family”, The Jewish People in the First Century. Historical Geography, Political History, Social, Cultural and Religious Life and Institutions (red. S. Safrai et al.) (Compendia Rerum Iudaicum ad Novum Testamentum. Section 1: The Jewish People in the First Century 2; Assen – Amsterdam: Van Gorcum & Comp. 1976) II, 728–792.

Schelkle, K.H., „Die Leidensgeschichte Jesu nach Johannes: Motiv- und formgeschichtliche Betrachtung”, Wort und Schrift. Beiträge zur Auslegung und Auslegungsgeschichte des Neuen Testamentes (red. K.H. Schelkle) (Düsseldorf: Patmos 1966) 76–80.

Schlichting, J., Commentaria posthuma in plerosque Novi Testamenti libros (Irenopoli: Irenici Philalethii 1656).

Schnackenburg, R., Das Johannesevangelium. III. Kommentar zu Kap. 13–21 (Herders Theologischer Kommentar zum Neuen Testament 4; Freiburg – Basel – Wien: Herder 1975).

Schwank, B., Evangelium nach Johannes. Erläutert für die Praxis (St. Ottilien: EOS 1998).

Simoens, Y., Selon Jean. 3. Une interprétation (Collection Institut d’Études Théologiques 17; Bruxelles: IET 1997).

Sloyan, G., John (Interpretation. A Bible Commentary for Teaching and Preaching; Atlanta, GA: Westminster John Knox 1988).

Stibbe, M.W.G, John as Storyteller. Narrative Criticism and the Fourth Gospel (Society for New Testament Studies Monograph Series 73; Cambridge: Cambridge University Press 1992).

Thayer, J.H., A Greek-English Lexicon of the New Testament Being Grimm’s Wilke’s Clavis Novi Testamenti, wyd. 24 (Grand Rapids, MI: Baker Book 1999).

Vincent, L.-H. – Abel, F.-M., Jérusalem. Recherches de topographie, d’archéologie et d’histoire. II. Jérusalem nouvelle. 1–2. Aelia Capitolina, le Saint-Sépulcre et les sanctuaires du Mont des Oliviers (Paris: Gabalda 1914).

Watson, D.F., „Rhetorical Criticism”, Blackwell Companion to the New Testament (red. D.E. Aune) (Oxford: Blackwell 2010) 166–176.

Webb, R., „The Progymnasmata as Practice”, Education in Greek and Roman Antiquity (red. Y.L. Too) (Leiden: Brill 2001) 289–316.

Westcott, A., The Gospel According to St. John. The Greek Text with Introduction and Notes, by late Brooke Foss Westcott (Thornapple Commentaries 4; Grand Rapids, MI: Baker Book House 1980) II.

Whitenton, M.R., „The Dissembler of John 3: A Cognitive and Rhetorical Approach to the Characterization of Nicodemus”, Journal of Biblical Literature 135 (2016) 141–158.

Whitenton, M.R., Configuring Nicodemus. An Interdisciplinary Approach to Complex Characterization (Library of New Testament Studies 549; London: Clark 2019).

Witczyk, H., „Historia w ewangelicznych świadectwach o Męce i Śmierci Jezusa”, Jezus i Ewangelie w ogniu dyskusji. Od H. Reimarusa do T. Polaka (red. J. Kudasiewicz – H. Witczyk) (Biblioteka „Verbum Vitae” 2; Kielce: Verbum 2011) 225–288.

Zumstein, J., L’évangile selon saint Jean (13–21) (Commentaire du Nouveau Testament 4b; Genève: Labor et Fides 2007).

Pobierz

Opublikowane
2021-09-30


Grochowski, Z. T. (2021). Elementy retoryki greckiej obecne w opisie grobu Jezusa w J 19,41. Verbum Vitae, 39(3), 771–789. https://doi.org/10.31743/vv.12891

Zbigniew Tadeusz Grochowski  zbigniewgrochowski@gmail.com
Uniwersytet Kardynała Stefana Wyszyńskiego. Wydział Teologiczny

Ks. Zbigniew Grochowski, prezbiter diecezji elbląskiej, doktor nauk biblijnych i archeologii, absolwent rzymskiego Pontificium Institutum Biblicum (licencjat) i jerozolimskiego Studium Biblicum Franciscanum (doktorat), adiunkt w Katedrze Egzegezy Nowego Testamentu Zakładu Nauk Biblijnych Wydziału Teologicznego Uniwersytetu Kardynała Stefana Wyszyńskiego w Warszawie, zajmuje się Pismami Janowymi i tematem uczniów Jezusa, wykładowca w WSD w Elblągu (a w latach 2013-2016 także w Telewizyjnym Uniwersytecie Biblijnym TV Trwam), członek zwyczajny Stowarzyszenia Biblistów Polskich i Stowarzyszenia Ex-Alunni PIB, opublikował monografię Il discepolo di Gesù nell’ora della prova (Gv 18-19), luogo di rivelazione del Maestro (Studia Biblica Lublinensia 13; Lublin 2015).

https://orcid.org/0000-0002-1785-5684



Licencja

  1. W myśl regulacji prawnych zawartych w ustawie o prawie autorskim i prawach pokrewnych z dnia 4 lutego 1994 r., autor przekazuje autorskie prawa majątkowe dotyczące składanego dzieła wydawcy czasopisma "Verbum Vitae". Przeniesienie praw autorskich do składanego dzieła następuje na wszystkich polach eksploatacji, w szczególności tych wymienionych w art. 50 ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych: 1. W zakresie utrwalania i zwielokrotniania utworu – wytwarzanie określoną techniką egzemplarzy dzieła, w tym techniką drukarską, reprograficzną, zapisu magnetycznego oraz techniką cyfrową. 2. W zakresie obrotu oryginałem albo egzemplarzami , na których dzieło utrwalono – wprowadzanie do obrotu, użyczenie lub najem oryginału albo egzemplarzy. 3. W zakresie rozpowszechniania utworu w sposób inny niż określony w pkt. 2 – publiczne wykonanie, wystawienie, wyświetlenie, odtworzenie oraz nadawanie i reemitowanie, a także publiczne udostępnianie utworu, aby każdy mógł mieć do niego dostęp w miejscu i czasie przez siebie wybranym.
  2. Za zgodą Redakcji czasopisma artykuły i recenzje opublikowane w półroczniku "Verbum Vitae" mogą być przedrukowywane w innych publikacjach.
  3. Autor, w celach niekomercyjnych, może w dowolny sposób, bez zgody Redakcji, rozpowszechniać swój tekst w wersji elektronicznej.
  4. Redakcja publikuje teksty on-line na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa-Bez utworów zależnych 4.0 Internationl