Rola wartości i norm w wyzwalaniu kapitału społecznego
Abstrakt
Celem publikacji jest ukazanie roli wartości i norm moralnych w procesie generowania kapitału społecznego, będącego niezbędnym elementem społeczeństwa obywatelskiego. Opracowanie powstało w oparciu o analizę źródeł zastanych. Ustalono, iż wartości i normy moralne są czynnikiem decydującym o jakości zasobów kapitału społecznego. Jeśli budowanie kapitału społecznego opiera się na uznawanych wartościach i normach moralnych, wtedy kapitał ten staje się zasobem stymulującym rozwój społeczny. Przyczynia się do wzmacniania solidarności społecznej i budowania zaufania, a także jest podstawą współdziałania na rzecz dobra wspólnego. Natomiast gdy w generowaniu kapitału społecznego pomija się system aksjonormatywny, wówczas przybiera on „brudną” formę, a z jego zasobów korzysta tylko niewielka grupa uprzywilejowanych jednostek.
Słowa kluczowe:
wartości i normy moralne, kapitał społeczny, społeczeństwo obywatelskie, modernizacja społecznaBibliografia
Adamczuk, L. (2009). Elementy procedury badań nad religijnością. In S.H. Zaręba (Ed.), Socjologia życia religijnego w Polsce (pp. 125–151). Wydawnictwo Uniwersytetu Kardynała Stefana Wyszyńskiego.
Adamczyk, M. (2015). Kapitał społeczny czynnikiem konstytutywnym współczesnego ładu społeczno-moralnego. Roczniki Nauk Społecznych, 43(2), 201–219.
Adamczyk, M. (2013). Wprowadzenie do teorii kapitału społecznego. Wydawnictwo KUL.
Barnaszewski, B. (2010). Endogenne i egzogenne czynniki determinujące kształtowanie kapitału społecznego. In M. Klimowicz, & W. Bokajło (Eds.), Kapitał społeczny – interpretacje, impresje, operacjonalizacja (pp. 53–71). CeDeWu.
Bartelski, A.S. (2010). Kapitał społeczny a dobra publiczne. In M. Klimowicz, & W. Bokajło (Eds.), Kapitał społeczny – interpretacje, impresje, operacjonalizacja (pp. 97–112). CeDeWu.
Bartkowski, J. (2007). Kapitał społeczny i jego oddziaływanie na rozwój w ujęciu socjologicznym. In M. Herbst (Ed.), Kapitał ludzki i kapitał społeczny a rozwój regionalny (pp. 54–97). Scholar.
Berger, P.L. (1997). Święty baldachim. Elementy socjologicznej teorii religii (W. Kurdziel, Transl.). Nomos.
Bokajło, W. (2010). Amerykańskie korzenie kapitału społecznego. In M. Klimowicz, & W. Bokajło (Eds.), Kapitał społeczny – interpretacje, impresje, operacjonalizacja (pp. 19–42). CeDeWu.
Bourdieu, P. (1986). The Forms of Capital. In J.G. Richardson (Ed.), Handbook of Theory and Research for the Sociology of Education (pp. 241–258). Greenwood Press.
Bourdieu, P., & Wacquant, L.J.D. (2001). Zaproszenie do socjologii refleksyjnej (A. Sawisz, Transl.). Oficyna Naukowa.
Coleman, J.S. (1994). Foundations of Social Theory. Harvard University Press.
Coleman, J.S. (1992). Podstawy teorii decyzji zbiorowych. In M. Kempny, & J. Szmatka (Eds)., Współczesne teorie wymiany społecznej (pp. 343–362). Wydawnictwo Naukowe PWN.
Craig, A.W., & Storr, V.H. (2022). Is Social Capital Underproduced? Journal of Public Finance and Public Choice, 37(1), 123–147.
Domański, H. (2014a). Zaufanie do instytucji. In P.B. Sztabiński, & F. Sztabiński (Eds.), Polska – Europa. Wyniki Europejskiego Sondażu Społecznego 2002-2012 (pp. 18–24). Wydawnictwo Instytutu Filozofii i Socjologii Polskiej Akademii Nauk.
Domański, H. (2014b). Zaufanie między ludźmi. In P. B. Sztabiński, & F. Sztabiński (Eds.), Polska – Europa. Wyniki Europejskiego Sondażu Społecznego 2002-2012 (pp. 8-17). Wydawnictwo Instytutu Filozofii i Socjologii Polskiej Akademii Nauk.
Działek, J. (2011). Kapitał społeczny jako czynnik rozwoju gospodarczego w skali regionalnej i lokalnej w Polsce. Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego.
Dzwończyk, J. (2010). Koncepcja kapitału negatywnego i próba jej użycia do analizy jednostka – społeczeństwo – państwo w III RP. In M. Klimowicz, & W. Bokajło (Eds.), Kapitał społeczny – interpretacje, impresje, operacjonalizacja (pp. 223–236). CeDeWu.
Fedyszak-Radziejowska, B. (2007). Czy kapitał społeczny bez społecznego zaufania jest możliwy? Przykłady polskich gmin wiejskich. In T. Kaźmierczak, & M. Rymsza (Eds.), Kapitał społeczny. Ekonomia społeczna (pp. 65–90). Fundacja Instytut Spraw Publicznych.
Frykowski, M., & Starosta, P. (2008). Kapitał społeczny i jego użytkownicy. Przegląd Socjologiczny, 57(1), 31–62.
Fukuyama, F. (1996). Trust. The Social Virtues and the Creation of Prosperity. The Free Press Paperbacks.
Fukuyama, F. (2000). Wielki wstrząs. Natura ludzka a odbudowa porządku społecznego (H. Komorowska, & K. Dorosz, Transl.). Bertelsmann–Klub Świat Książki–Politeja.
Fukuyama F. (1997). Zaufanie. Kapitał społeczny a droga do dobrobytu (A. Śliwa, & L. Śliwa, Transl.). Wydawnictwo Naukowe PWN.
Giddens, A. (2006). Socjologia (A. Szulżycka, Transl.). Wydawnictwo Naukowe PWN.
Goszczyński, W. (2010). Uwarunkowania procesu wzmacniania kapitału społecznego. In M. Klimowicz, & W. Bokajło (Eds.), Kapitał społeczny – interpretacje, impresje, operacjonalizacja (pp. 203–222). CeDeWu.
Growiec, K. (2011). Kapitał społeczny. Geneza i społeczne konsekwencje. Wydawnictwo Szkoły Wyższej Psychologii Społecznej Academica.
Jan Paweł II (2006). Encyklika “Centesimus annus”. In Encykliki Ojca świętego Jana Pawła II. Wydawnictwo (pp. 619–702). Znak.
Jan Paweł II (1993). Encyklika “Veritatis splendor”. Tum Wydawnictwo Wrocławskiej Księgarni Archidiecezjalnej.
Jasińska-Kania, A. (2007). Orientacje aksjologiczne Polaków na tle europejskim. In I. Krzemiński, & J. Raciborski (Eds.), Oswajanie wielkiej zmiany. Instytut Socjologii UW o polskiej transformacji (pp. 330–347). Wydawnictwo Instytutu Filozofii i Socjologii PAN.
Kanafa-Chmielewska, D. (2010). Zmiana negatywnego kapitału społecznego w pozytywny jako cel psychologii społeczności (community psychology). In M. Klimowicz, & W. Bokajło (Eds). Kapitał społeczny – interpretacje, impresje, operacjonalizacja (pp. 237–249). CeDeWu.
Klimowicz, M. (2010). Kapitał społeczny. Zagadnienia metodologiczne. In M. Klimowicz, & W. Bokajło (Eds.), Kapitał społeczny – interpretacje, impresje, operacjonalizacja (pp. 43–52). CeDeWu.
Kwiatkowski, M. (2005). Aksjonormatywne aspekty kapitału społecznego. In H. Januszek (Ed.), Kapitał społeczny we wspólnotach (pp. 73–84). Wydawnictwo Akademii Ekonomicznej w Poznaniu.
Łeseczko, M. (2000). Państwowy mechanizm formowania kapitału społecznego. In J. Stępień (Ed.), Praca i kapitał społeczny w procesie budowy społeczeństwa obywatelskiego (pp. 26–37). Prodruk.
Łuczewski, M. (2017). Kapitał moralny. Polityki historyczne w późnej nowoczesności. Ośrodek Myśli Politycznej.
Mariański, J. (2014a). Kontrowersje wokół relacji religii i moralności. Tożsamość czy rozbieżność. Studium socjologiczne. Wydawnictwo Adam Marszałek.
Mariański, J. (2014b). Moralność w kontekście społecznym. Nomos.
Mariański, J. (2022). Pluralizm społeczno-kulturowy jako megatrend a religijność i moralność. Studium socjologiczne. Wyższa Szkoła Nauk Społecznych z siedzibą w Lublinie.
Markowska-Przybyła, U. (2023). External Social Capital of Enterprises in Poland. Polish Journal of Management Studies, 27(1), 202–220.
Michalewska-Pawlak, M. (2010). Możliwości i bariery rozwoju kapitału społecznego na obszarach wiejskich w Polsce. In M. Klimowicz, & W. Bokajło (Eds.), Kapitał społeczny – interpretacje, impresje, operacjonalizacja (pp. 185–202). CeDeWu.
Misztal, W. (2025). Ethics and Morality. Maria Ossowska’s Concept of Sociology of Morality (J. Weber, Transl.). Wydawnictwo Uniwersytetu Warszawskiego.
Misztal, W. (2017). Homo ethicus – homo moralis. Marii Ossowskiej koncepcja socjologii moralności. Scholar.
Libertowska, A. (2025). Social Capital as an Interdisciplinary Concept. Argumenta Oeconomica, 55(2), 52–63.
Omyła-Rudzka, M. (2022). Zaufanie społeczne. Komunikat z badań nr 37/2022. Centrum Badania Opinii Społecznej. https://www.cbos.pl/SPISKOM.POL/2022/K_037_22.PDF
Putnam, R.D. (2016). Better Together: The Report. http://robertdputnam.com/wp-content/uploads/2016/04/bt_30_87.pdf
Putnam, R.D. (2000). Bowling Alone. The Collapse and Revival of American Community. Simon & Schuster–Touchstone.
Putnam, R.D. (1995). Demokracja w działaniu. Tradycje obywatelskie we współczesnych Włoszech (J. Szacki, Transl.). Instytut Wydawniczy Znak–Fundacja im. Stefana Batorego.
Putnam, R.D. (2002). Democraties in Flux. The Evolution of Social Capital in Contemporary Society. Oxford University Press.
Putnam, R.D. (2008). Samotna gra w kręgle. Upadek i odrodzenie wspólnot lokalnych w Stanach Zjednoczonych (P. Sadura, & S. Szymański, Transl.). Wydawnictwo Akademickie i Profesjonalne.
Radziewicz-Winnicki, A. (2009). Ideologia a partycypacja społeczna. Rola i znaczenie kapitału społecznego. In K. Marzec-Holka, & H. Guzy-Steinke (Eds.), Kapitał społeczny a nierówności – kumulacja i redystrybucja (pp. 13–27). Wydawnictwo Uniwersytetu Kazimierza Wielkiego.
Sadłoń, W. (2014). Religijny kapitał społeczny. Kapitał społeczny a Kościół katolicki w społecznościach lokalnych w Polsce. Wydawnictwo Bezkresy Wiedzy. https://www.researchgate.net/publication/303523181_Religijny_kapital_spoleczny
Sztompka, P. (2016). Kapitał społeczny. Teoria przestrzeni międzyludzkiej. Znak.
Sztompka P. (2021). Socjologia. Wykłady o społeczeństwie. Znak Horyzont.
Sztompka, P. (2007). Zaufanie. Fundament społeczeństwa. Znak.
Sztumski, J. (2005). Kapitał społeczny jako wartość szczególnie istotna w życiu społecznym. In H. Januszek (Ed.), Kapitał społeczny we wspólnotach (pp. 53–58). Wydawnictwo Akademii Ekonomicznej w Poznaniu.
Wojna religii z nowoczesnością? Debata między Peterem L. Bergerem i Tadeuszem Szawielem (debatę prowadził Maciej Nowicki) (2007, 22 December). Dziennik.pl. https://wiadomosci.dziennik.pl/ wydarzenia/artykuly/66327,wojna-religii-z-nowoczesnoscia.html
Ziętal, N. (2022, 26 April). Od początku wojny populacja Rzeszowa wzrosła o 53%. Najwięcej w Polsce [ranking powiatów]. https://nowiny24.pl/od-poczatku-wojny-w-ukrainie-populacja-rzeszowa-wzrosla-o-53-proc-najwiecej-w-polsce-ranking-powiatow/ar/c9-16308995
Ziółkowski, M. (2012). Kapitały społeczny, kulturowy i materialny i ich wzajemne konwersje we współczesnym społeczeństwie polskim. Studia Edukacyjne, (22), 7–27.
University of Rzeszów
Ks. dr hab., prof UR, Instytut Nauk Socjologicznych
Licencja
Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa 4.0 Międzynarodowe.
Czasopismo zapewnia bezpłatny i otwarty dostęp (ang. open access) do całej zawartości.
Od numeru 1/2024 teksty udostępniane są na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa CC BY 4.0.
Teksty opublikowane w numerach od 3/2018 do 4/2023 udostępnione są na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa - Użycie niekomercyjne - Bez utworów zależnych CC BY-NC-ND 4.0.
Z utworów opublikowanych w niniejszym czasopiśmie przed nr 3/2018 można korzystać w ramach dozwolonego użytku zgodnie z art. 23-35 ustawy z dnia 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych.
