Κόλασις w literaturze helleńskiej: od Tukidydesa do Pseudo-Timajosa


Abstrakt

Tematem artykułu jest analiza semantyczna greckiego rzeczownika odsłownego κόλασις w literaturze helleńskiej od jej początków do czasów powstawania Nowego Testamentu. Cześć pierwsza artykułu przedstawia definicje słownikowe i etymologię κόλασις. Część druga analizuje znaczenie κόλασις w okresie klasycznym. Część trzecia omawia sens terminu w okresie hellenistycznym. Część czwarta zawiera konkluzję podsumowującą wszystkie analizowane wystąpienia i klasyfikującą znaczenia wyrazu. Analiza semantyczna użycia κόλασις w prozie helleńskiej okresów klasycznego i hellenistycznego pozwala na wyodrębnienie tuzina jego znaczeń. Są one następujące: sankcje polityczno-gospodarcze; okrzesywanie drzewa; represje; kary lub nagrody, które motywują ludzi; dyscyplinowanie, wychowanie; ukaranie przez prawo; kara naprawcza, tj. chłosta, grzywna, utrata przywilejów; kara odstraszająca, tj. banicja, decymacja, egzekucja; zemsta, odwet, tj. tortury, głodzenie; kara doczesna; kara eschatologiczna; kara boska. Na 140 wystąpień zaledwie osiem pozycji odnosi się do kar eschatologicznych, z czego dwa (odnotowane u Klearcha z Soloj i Diodora Sycylijskiego) oznaczają karę boską, która potencjalnie może być wieczna.


Słowa kluczowe

semantyka; literatura helleńska; okres klasyczny (510-323 p.n.e.); okres hellenistyczny (323-31 p.n.e.); κόλασις (kolasis)

Abel, E., Scholia recentia in Pindari Epinicia. III. Scholia in Olympia et Pythia (Budapestini – Berolini: Calvary 1891).
Adler, A., Suidae Lexicon (Lexicographi Graeci 1; Lipsiae: Teubneri 1928-1938) I-V.
Allen, D.S., The World of Prometheus: The Politics of Punishing in Democratic Athens (Princeton, NJ – Oxford, UK: Princeton University Press 2000).
Allen, D.S., „Envisaging the Body of the Condemned: The Power of Platonic Symbols”, Classical Philology 95 (2000) 133-150.
Amigues, S., Théophraste: recherches sur les plantes (Collection des Universités de France, Série grecque 446; Paris: Belles Lettres 1988-2006) I-V.
Amigues, S., Théophraste: Les causes des phénomènes végétaux (Collection des Universités de France, Série grecque 490, 513, 529; Paris: Belles Lettres 2012-2017) I-III.
von Arnim, I., Stoicorum veterum fragmenta (Stutgardiae: Teubneri 1903-1924) I-IV (=SVF).
Aujac, G., Denys d’Halicarnasse: Opuscules rhétoriques (Collection des Universités de France, Série grecque; Paris: Belles Lettres 1978-1992) I-V.
Bauer, W. – Danker, F.W. – Arndt, W.F. – Gingrich, F.W., A Greek-English Lexicon of the New Testament and Other Early Christian Literature, wyd. 4 (Chicago, IL: University of Chicago Press – Cambridge, UK: Cambridge University Press 1959) (=BDAG).
Beckby, H., Anthologia Graeca, wyd. 2 (Tusculum; München: Heimeran 1957-1958) I-IV.
Beekes, R.S., Etymological Dictionary of Greek (Leiden Indo-European Etymological Dictionary Series 10; Leiden: Brill 2010).
Bethe, E., Pollucis Onomasticon (Lexicographi Graeci 9; Leipzig: Teubner 1900-1931) I-II.
Boissevain, U.P., Excerpta historica iussu imp. Constantini Porphyrogeniti confecta. IV. Excerpta de Sententiis (Berolini: apud Weidmannos 1906).
Büttner-Wobst, Th., Polybii Historiae, wyd. 2 (BSGRT; Stutgardiae: Teubneri 1993-2001) I-V.
Carnuth, O., Aristonici Περὶ σημείων Ὀδυσσείας: religuiae emendatiores (Lipsiae: Hirzelium 1869).
Chantraine, P. et al., Dictionnaire étymologique de la langue grecque: histoire des mots (Paris: Klincksieck 1968-1980) I-IV.
Diels, H. – Kranz, W., Die Fragmente der Vorsokratiker, wyd. 6 (Berlin: Weidmann 1951-1952) I-III (=D-K).
Diller, A., The Tradition of the Minor Greek Geographers (Philological Monographs of the American Philological Association 14; New York: American Philological Association 1952).
Diller, A., „The Authors Named Pausanias”, Transactions and Proceedings of the American Philological Association 86 (1955) 268-279.
Dilts, M.R., Scholia Demosthenica (BSGRT; Leipzig: Teubner 1983-1986) I-II.
Goukowsky, P. – Cohen-Skalli, A., Diodore de Sicile: Bibliothèque historique: Fragments (Collection des Universités de France, Série grecque; Paris: Belles Lettres 2006-2014) I-IV (=DS frs.).
Greene, W.C., Scholia Platonica (Philological Monographs 8; Haverfordiae: Societas Philologica Americana 1938).
Hammer, S. – Brożek, M., Polibiusz: Dzieje (Biblioteka Przekładów z Literatury Antycznej 3-4; Wrocław: Ossolineum 1957-1962) I-II.
Hammond, N.G.L., Dzieje Grecji (tłum. A. Świderkówna) (Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy 1973).
Hansen, P.A. – Cunningham, I.C., Hesychii Alexandrini Lexicon (Sammlung griechischer und lateinischer Grammatiker 11; Berlin: de Gruyter 2005-2009) III-IV.
Hornblower, S., A Commentary on Thucydides (Oxford: Clarendon Press 1991-2008) I-III.
Hude, C., Scholia in Thucydidem ad optimos codices collata (BSGRT; Lipsiae: Teubneri 1927).
Hunter, V., „Plato's Prisons”, Greece & Rome 55 (2008) 193-201.
Jacoby, C., Dionysii Halicarnasei Antiquitatum romanarum quae supersunt, wyd. 2 (BSGRT; Stutgardiae – Lipsiae: 1995-1998) I-V (=DH).
Jacoby, F. et al., Die Fragmente der griechischen Historiker (Berlin: Weidmann 1923- ) I-. (=FGrHist).
Kahn, C., „On the Relative Date of the Gorgias and the Protagoras”, Oxford Studies in Ancient Philosophy (red. J. Annas) (Oxford: Clarendon Press 1988) VI, 69-102.
Kalamakis, D., Λεξικὰ τῶν ἐπῶν τοῦ Γρηγορίου τοῦ θεολόγου μετὰ γενικῆς θεωρήσεως τῆς πατερικῆς λεξικογραφίας (Athens: Papadakis 1992).
Keaney, J.J., Harpocration: Lexeis of the Ten Orators (Amsterdam: Hakkert 1991).
Kittel, G., Theologisches Wörterbuch zum Neuen Testament (Stuttgart: Kohlhammer 1938) III (=TWNT III).
Krońska, I. et al., Diogenes Laertios: Żywoty i poglądy słynnych filozofów, wyd. 3 (Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe 1984).
Latte, K., Hesychii Alexandrini Lexicon (Hauniae: Munksgaard 1953-1966) I-II.
Leśniak, K. et al., Arystoteles: Dzieła wszystkie (Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN 2001-2003) IV-VI (=DW).
Liddell, H.G. – Scott, R. – Jones, H.S., Greek-English Lexicon, wyd. 9 (Oxford: Clarendon 1996) (=LSJ).
Littré, É., Oeuvres complètes d'Hippocrate (Paris: Baillière 1839-1861) I-IX.
Long, A.G., „Subtexts, Connections and Open Opposition”, Plato and the Stoics (red. A.G. Long) (Cambridge: Cambridge University Press 2013) 106-127.
Mackenzie, M.M., Plato on Punishment (Berkeley, CA: University of California Press 1985).
Marcovich, M., Hippolytus: Refutatio omnium haeresium (Patristische Texte und Studien 25; Berlin – New York: de Gruyter 1986).
Meliadò, C., „Mythography”, Brill’s Companion to Ancient Greek Scholarship (red. F. Montanari – S. Matthaios – A. Rengakos) (Brill’s Companions in Classical Studies; Leiden: Brill 2015) II 1057-1089.
Montanari, F. et al., The Brill Dictionary of Ancient Greek (Leiden: Brill 2015) (=Montanari).
Mullachius, F.G.A., Fragmenta philosophorum Graecorum (Paris: Didot 1860-1881) I-III. (=FPhGr).
Mutschmann, H., Divisiones quae vulgo dicuntur Aristoteleae (BSGRT; Leipzig: Teubner 1906).
Müllerus, C., Fragmenta historicorum Graecorum (Paris: Didot 1841-1884) I-V (=FHG).
Nauck, A., Lexicon Vindobonense (Petropoli: Eggers – Lipsiae: Voss 1867).
Obbink, D., Philodemus On Piety (Oxford: Clarendon 1996) I.
Pacewicz, A., „Dionizjos z Halikarnasu: List do Gnejusza Pompejusza”, Studia Antyczne i Mediewistyczne 12 (2014) 19-35.
Parry, A., „Thucydides’ Use of Abstract Language”, Yale French Studies 45 (1970) 3-20.
Pepe, C., The Genres of Rhetorical Speeches in Greek and Roman Antiquity (International Studies in the History of Rhetoric 5; Leiden – Boston, MA: Brill 2013).
Radt, S., Strabons Geographika (Göttingen: Vandenhoeck & Ruprecht 2002-2005) I-IV.
Rose, V., Aristotelis qui ferebantur librorum fragmenta (BSGRT; Leipzig: Teubner 1886).
Saunders, T.J., Plato’s Penal Code: Tradition, Controversy, and Reform in Greek Penology (Oxford: Clarendon Press 1991).
Schnayder, J., Teofrast: Badania nad roślinami (Kraków: Polska Akademia Nauk 1961).
Schuchhardt, C., Andronici Rhodii qui fertur libelli Περὶ παθῶν: Pars altera de virtutibus et vitiis (Darmstadiae: Winteri 1883).
Schwartz, E., Scholia in Euripidem (Berlin: Reimer 1887-1891) I-II.
Smith, W.D., Hippocrates: Pseudepigraphic Writings (Studies in Ancient Medicine 2; Leiden: Brill 1990).
Stalley, R.F., „Punishment in Plato’s Protagoras”, Phronesis 40 (1995) 1-19.
de Stefani, A., Etymologicum Gudianum quod vocatur (Lipsiae: G. Teubneri 1909-) I-.
Stern, M., Greek and Latin Authors on Jews and Judaism. I. From Herodotus to Plutarch (Publications of the Israel Academy of Sciences and Humanities; Jerusalem: Israel Academy of Sciences and Humanities 1976) (=GLAJJ I).
Theiler, W., Posidonios: Die Fragmente (Texte und Kommentare 10/1; Berlin: de Gruyter 1982) I.
Theodoridis, C., Die Fragmente des Grammatikers Philoxenos (Sammlung griechischer und lateinischer Grammatiker 2; Berlin – New York: de Gruyter 1976).
Thesleff, H., The Pythagorean Texts of the Hellenistic Period (Acta Academiae Aboensis. Ser. A, Humaniora 30/1; Åbo: Åbo Akademi 1965).
Valente, S., I lessici a Platone di Timeo Sofista e Pseudo-Didimo (Sammlung griechischer und lateinischer Grammatiker 14; Berlin: de Gruyter 2012).
Vogel, F. – Fischer, C.T., Diodorus: Bibliotheca historica, wyd. 3 (BSGRT; Stutgardiae: Teubneri 1985) I-V (=DS).
Walton, F.R., Diodorus of Sicily. XI. Fragments (Loeb Classical Library; London: Heinemann – Cambridge, MA: Harvard University Press 1957).
Wehrli, F., Die Schule des Aristoteles, wyd. 2 (Basel – Stuttgart: Schwabe 1967-1969) I-X.
Wójtowicz, H., Teofrast: Przyczyny powstawania i rozwoju roślin: Fizjologia roślin (Źródła i Monografie 242; Lublin: Towarzystwo Naukowe Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego 2002).
Pobierz

Opublikowane : 2019-07-23


Osek, E. (2019). Κόλασις w literaturze helleńskiej: od Tukidydesa do Pseudo-Timajosa. Verbum Vitae, (36), 335-372. https://doi.org/10.31743/vv.3317

Ewa Osek  ewaosek@wp.pl
Katolicki Uniwersytet Lubelski Jana Pawła II  Polska
https://orcid.org/0000-0002-9407-4435

Ewa Osek, filolog klasyczny, pracownik naukowo-dydaktyczny w Instytucie Literaturoznawstwa KUL, doktor habilitowany nauk humanistycznych w dyscyplinie literaturoznawstwo, profesor nadzwyczajny KUL, członek International Society for Neoplatonic Studies. Główne obszary zainteresowań: filologia klasyczna, literatura starogrecka, religia w literaturze późnego antyku, tak zwana literatura orficka, neoplatonizm. Autorka kilku książek, kilkudziesięciu artykułów naukowych oraz kilkunastu tłumaczeń tekstów autorów starogreckich, m.in. Platona, Porfiriusza z Tyru, Marinusa z Samarii. Uczestniczyła czynnie w wielu konferencjach naukowych w Polsce i zagranicą.






Creative Commons License

Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.

  1. W myśl regulacji prawnych zawartych w ustawie o prawie autorskim i prawach pokrewnych z dnia 4 lutego 1994 r., autor przekazuje autorskie prawa majątkowe dotyczące składanego dzieła wydawcy czasopisma "Verbum Vitae". Przeniesienie praw autorskich do składanego dzieła następuje na wszystkich polach eksploatacji, w szczególności tych wymienionych w art. 50 ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych: 1. W zakresie utrwalania i zwielokrotniania utworu – wytwarzanie określoną techniką egzemplarzy dzieła, w tym techniką drukarską, reprograficzną, zapisu magnetycznego oraz techniką cyfrową. 2. W zakresie obrotu oryginałem albo egzemplarzami , na których dzieło utrwalono – wprowadzanie do obrotu, użyczenie lub najem oryginału albo egzemplarzy. 3. W zakresie rozpowszechniania utworu w sposób inny niż określony w pkt. 2 – publiczne wykonanie, wystawienie, wyświetlenie, odtworzenie oraz nadawanie i reemitowanie, a także publiczne udostępnianie utworu, aby każdy mógł mieć do niego dostęp w miejscu i czasie przez siebie wybranym.
  2. Za zgodą Redakcji czasopisma artykuły i recenzje opublikowane w półroczniku "Verbum Vitae" mogą być przedrukowywane w innych publikacjach.
  3. Autor, w celach niekomercyjnych, może w dowolny sposób, bez zgody Redakcji, rozpowszechniać swój tekst w wersji elektronicznej.
  4. Redakcja publikuje teksty on-line na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa-Bez utworów zależnych 4.0 Internationl