Duch Paraklet a pamięć Kościoła w ujęciu czwartej Ewangelii


Abstrakt

Jezus w mowie pożegnalnej zapowiada przyjście Parakleta (J 14,26), którego zadaniem będzie przypominać uczniom Jezusa to, czego ich Chrystus nauczał. Artykuł podejmuje kwestię wpływu Parakleta na pamięć uczniów i odpowiada na pytanie: Jak należy rozumieć to działanie Ducha wobec uczniów? Autor artykułu podejmuje to zagadnienie z perspektywy teologii biblijnej z uwzględnieniem elementów teorii pamięci społecznej. Najpierw przedstawia w sposób syntetyczny rozumienie pamięci w Biblii oraz podstawowe założenia teorii pamięci społecznej. Następnie analizuje tekst i dokonuje interpretacji teologicznej obietnicy Parakleta z J 14,26 oraz w świetle tych tekstów czwartej Ewangelii, w których występuje motyw pamięci (2,17.22; 12,16). Pamięć jest bardzo ważnym elementem doświadczenia Kościoła popaschalnego. Działalność Ducha łączy teraźniejszość Kościoła z przeszłością ziemskiego Jezusa. Przedmiotem pamięci ożywianej przez Parakleta i oświecanej przez doświadczenie Zmartwychwstania są słowa Pisma oraz słowa Jezusa. Pamięć społeczna Kościoła Janowego nie jest samowystarczalna. Potrzebuje ona działania Ducha Świętego, żeby mogła być skuteczna w procesie budowania tożsamości wspólnoty.


Słowa kluczowe

Pamięć; Paraklet; czwarta Ewangelia; J 14,26; Kościół popaschalny; pamięć społeczna

Almášiová, A., Sociológia (Ružomberok: Verbum 2012).
Assmann, A., Erinnerungsräume: Formen und Wandlungen des kulturellen Gedächtnisses (München: Beck 2018).
Assmann, J., „Das kulturelle Gedächtnis”, Erwägen, Wissen, Ethik 13 (2002) 239-247.
Assmann, J., Pamie̜ć kulturowa: pismo, zapamie̜tywanie i polityczna tożsamość w cywilizacjach starożytnych (Warszawa: Wydawnictwo UW 2008).
Assmann, J., Religion und kulturelles Gedächtnis: Zehn Studien, wyd. 3 (München: Beck 2007).
Bartels, K.H. – Brown, C., „Remember, remembrance”, The New International Dictionary of New Testament Theology, wyd. 6 (red. C. Brown) (Grand Rapids, MI: Zondervan – Devon, UK: Paternoster 1981) III, 230-247.
Beutler, J., Das Johannesevangelium: Kommentar (Freiburg – Basel – Wien: Herder 2013).
Blair, E.P., „An Appeal to Remembrance: The Memory Motif in Deuteronomy”, Interpretation: A Journal of Bible and Theology 15/1 (1961) 41-47.
Blenkinsopp, J., „Memory, Tradition, and the Construction of the Past in Ancient Israel”, Biblical Theology Bulletin 27/3 (1997), 76-82.
Bonnard, P., „L’anamnèse, structure fondamentale de la théologie du Nouveau Testament”, Cahiers de la Revue de théologie et de philosophie 3 (1980) 1-11.
Bradshaw, A.E., „The Eucharistic Memory of Jesus’ Words in First Corinthians”, Harvard Theological Review 90/4 (1997) 359-370.
Braulik, G., „Das Deuteronomium und die Gedächtniskultur Israels: Redaktionsgeschichtliche Beobachtungen zur Verwendung von למד", Biblische Theologie und gesellschaftlicher Wandel: Für Norbert Lohfink (red. G. Braulik – W. Gross – S. McEvenue) (Freiburg: Herder 1993) 9-31.
Brown, R.E., The Gospel According to John, I-XII: Introduction, Translation, and Notes (Anchor Bible 29a; New York: Doubleday 1966).
Brown, R.E., The Gospel According to John, XIII-XXI: Introduction, Translation, and Notes (Anchor Bible 29b; New York: Doubleday 1970).
Brown, T.G., Spirit in the Writings of John: Johannine Pneumatology in Social-Scientific Perspective (London – New York: Clark 2004).
Byrskog, S., „A New Quest for the Sitz Im Leben: Social Memory, the Jesus Tradition and the Gospel of Matthew”, New Testament Studies 52/3 (2006) 319-336.
Culpepper, R.A., Anatomy of the Fourth Gospel: A Study in Literary Design (Philadelphia, PA: Fortress 1987).
Dąbek, T.M., „Przywołany – Posłany – Obecny. Bogactwo misji Ducha Parakleta obecnego wśród uczniów Jezusa na podstawie J 14-16”, Ruch Biblijny i Liturgiczny 60/1 (2007) 17-28.
Eckstein, H.J., „Das Johannesevangelium als Erinnerung an die Zukunft der Vergangenheit: Gegenwärtiges Erinnern und modalisierte Zeit”, Memory in the Bible and Antiquity, The Fifth Durham-Tübingen Research Symposium (Durham, September 2004) (red. S.C. Barton – L.T. Stuckenbruck – B.G. Wold) (WUNT 212; Tübingen: Mohr Siebeck 2007) 299-319.
Eising, H., „zākhar, zēkher, zikkārôn, ʾazkʾārāh”, Theological Dictionary of the Old Testament (red. J.G. Botterweck – H. Ringgren) (Grand Rapids, MI: Eerdmans 1980) IV, 64-82.
Eve, E., „Memory, Orality and the Synoptic Problem”, Early Christianity 6/3 (2015) 311-333.
Feník, J., „Ježišova telesnosť v Jánovom evanjeliu”, Verba Theologica 18/1 (2019) 74-85.
Ferraro, G., Il Paraclito, Cristo, il Padre nel quarto vangelo (Città del Vaticano: Libreria Editrice Vaticana 1996).
Foster, P., „Memory, Orality, and the Fourth Gospel: Three Dead-Ends in Historical Jesus Research”, Journal for the Study of the Historical Jesus 10/3 (2012) 191-227.
Frey, J., „The Gospel of John as a Narrative Memory of Jesus”, Memory and Memories in Early Christianity: Proceedings of the International Conference Held at the Universities of Geneva and Lausanne (June 2-3, 2016) (red. S. Butticaz – E. Norelli) (WUNT 398; Tübingen: Mohr Siebeck 2018) 261-284.
Gärtner, J., „From Generation to Generation: Remembered History in Psalm 78”, Remembering and Forgetting in Early Second Temple Judah (red. E. Ben Zvi – C. Levin) (FAT 85; Tübingen: Mohr Siebeck 2012) 269-278.
Gnilka, J., Johannesevangelium (Die Neue Echter Bibel: Kommentar zum Neuen Testament mit der Einheitsübersetzung 4; Würzburg: Echter 1983).
Gregory, A., „Memory as Method: Some Observations on Two Recent Accounts”, Journal for the Study of the Historical Jesus 16/1 (2018) 52-61.
Guijarro, S., „Cultural Memory and Group Identity in Q”, Biblical Theology Bulletin 37/3 (2007) 90-100.
Halbwachs, M., La Topographie légendaire des évangiles en terre sainte: étude de mémoire collective (Paris: Presses Universitaires de France 1942).
Halbwachs, M., Le mémoire collective (Paris: Presses Universitaires de France 1950).
Halbwachs, M., Les cadres sociaux de la mémoire (Paris: Arno 1952).
Halbwachs, M., Społeczne ramy pamięci, wyd. 2 (Warszawa: PWN 2008).
Hendel, R., „The Exodus in Biblical Memory”, Journal of Biblical Literature 120/4 (2001) 601-622.
Hroboň, B. (red.), Žalmy 51 – 75 (Komentáre k Starému zákonu 5; Trnava: Dobrá kniha 2017).
Hübenthal, S., „Social and Cultural Memory in Biblical Exegesis”, Cultural Memory in Biblical Exegesis (red. P. Carstens – T. Hasselbalch – N.P. Lemche) (Perspectives on Hebrew Scriptures and its Contexts; Piscataway, NJ: Gorgias Press 2012) 175-199. https://doi.org/10.31826/9781463234690
Jan Paweł II, Encyklika „Dominum et Vivificantem” Ojca Świętego Jana Pawła II o Duchu Świętym w życiu Kościoła i świata (Wrocław: TUM 1998).
Jankowski, A. „Paraklet: geneza i znaczenie terminu”, Egzegeza Ewangelii Św. Jana: Kluczowe teksty i tematy teologiczne, wyd. 2 (red. F. Gryglewicz) (Lublin: Wydawnictwo KUL 1992) 183-206.
Keener, C. S., The Gospel of John: A Commentary (Peabody, MA: Hendrickson 2003) II.
Keith, C., „Memory and Authenticity: Jesus Tradition and What Really Happened”, Zeitschrift für die neutestamentliche Wissenschaft und die Kunde der älteren Kirche 102/2 (2011) 155-177.
Keith, C., „Social Memory Theory and Gospels Research: The First Decade (Part One)”, Early Christianity 6/3 (2015) 354-376.
Keith, C., „The Narratives of the Gospels and the Historical Jesus: Current Debates, Prior Debates and the Goal of Historical Jesus Research”, Journal for the Study of the New Testament 38/4 (2016) 426-455.
Kirk, A., „Jesus Tradition as Social Memory”, Memory, Tradition and Text: Uses of the Past in Early Christianity (red. T. Thatcher) (SemeiaSt 52; Atlanta, GA: Society of Biblical Literature 2005) 25-42.
Kľuska, B., Uczeń ikoną Chrystusa: Studium egzegetyczno-teologiczne Mowy pożegnalnej J 13,31–16,33 (Studia Biblica Lublinensia 3; Lublin: Wydawnictwo KUL 2007).
Kľusková, M., „Prawda o Bogu i Jego planie dla Izraela w Ps 105 i 106”, The Biblical Annals 7/2 (2017) 207-233.
Kot, P., „Popaschalne świadectwo Parakleta o sądzie Boga nad «światem» w ujęciu J 16, 8-11”, Verbum Vitae 26 (2014) 71-93.
Kowalski, M., „Retoryka i socjo-retoryka w lekturze tekstów Nowego Testamentu, Cz. 2: Socjo-retoryka – projekt holistycznej lektury tekstu”, The Biblical Annals 7/1 (2017) 107-147.
Kubiś, A., The Book of Zechariah in the Gospel of John (Pendé: Gabalda 2012).
Kudasiewicz, J., „Pamięć w Biblii”, W Drodze 344 (2002) 40-53.
Le Donne, A., „Memory, Commemoration and History in John 2:19-22: A Critique and Application of Social Memory”, The Fourth Gospel in First-Century Media Culture (red. A. Le Donne – T. Thatcher) (LNTS 426; London: Clark 2011) 186-204.
Lapko, R. (red.), Jánovo evanjelium: Nový preklad a krátky komentár (Bratislava: Veda 2019).
Leivestad, R. „μιμνῄσκομαι”, Exegetical Dictionary of the New Testament (ed. G. Schneider – H. Balz) (Grand Rapids, MI: Eerdmans 1990) II, 430-431.
Malina, B.J. – Rohrbaugh, R.L., Social-Science Commentary on the Gospel of John (Minneapolis, MN: Fortress 1998).
Michel, O., „μιμνῄσκομαι κτλ.”, Theological Dictionary of the New Testament (red. G. Kittel – G. Friedrich – G.W. Bromiley) (Grand Rapids, MI: Eerdmans 1971) IV, 675-83.
Mlakuzhyil, G., The Christocentric Literary Structure of the Fourth Gospel, wyd. 2 (Analecta Biblica 117; Roma: Gregorian & Biblical Press 2011).
Moloney, F.J., Belief in the Word: Reading John 1–4 (Minneapolis, MN: Fortress 1993).
Painter, J., „The Farewell Discourses and the History of Johannine Christianity”, New Testament Studies 27/4 (1981) 525-543.
Pavan, M., He Remembered That They Were but Flesh, a Breath That Passes and Does Not Return (Ps 78-39): The Theme of Memory and Forgetting in the Third Book of the Psalter (Pss 73-89) (New York: Lang 2014).
Pavan, M., „La memoria nel Salmo 77”, Rivista Biblica 60/1 (2012) 69-90.
Pikor, W., „Rola pamięci w decyzjach moralnych człowieka w świetle Księgi Ezechiela”, Moralność objawiona w Biblii (red. W. Pikor) (Analecta Biblica Lublinensia 7; Lublin: Wydawnictwo KUL 2011) 81-98.
Popović, A., „The Bible as a Book of Memory”, Antonianum 79/3 (2004) 411-443.
Popowski, R., Wielki słownik grecko-polski Nowego Testamentu: wydanie z pełną lokalizacją greckich haseł, kluczem polsko-greckim oraz indeksem form czasownikowych, wyd. 3 (Warszawa: Vocatio 1997).
Rajewski, A., „Rozważania na temat Assmanowskiej teorii pamięci”, Rocznik Antropologii Historii 3/1 (2013) 187-202.
Ravasi, G., Il libro dei salmi (Bologna: Dehoniane 1983) II.
Robbins, V.K., The Tapestry of Early Christian Discourse: Rhetoric, Society, and Ideology. (London: Routledge 1996).
Schenke, L., Johannes: Kommentar (Düsseldorf: Patmos 1998).
Schnackenburg, R., Das Johannesevangelium. III. Kommentar zu Kapitel 13–21, wyd. specjalne (Herders Theologischer Kommentar zum Neuen Testament 4/3; Freiburg – Basel – Wien: Herder 2000).
Schnelle, U., „Die Abschiedsreden im Johannesevangelium”, Zeitschrift für die neutestamentliche Wissenschaft und die Kunde der älteren Kirche 80/1-2 (1989) 64-79.
Scholtissek, K., „Abschied und neue Gegenwart: Exegetische und theologische Reflexionen zur johanneischen Abschiedsrede 13,31 – 17,26”, Ephemerides Theologicae Lovanienses 75/4 (1999) 332-358.
Schröter, J., „Nicht nur eine Erinnerung, sondern eine narrative Vergegenwärtigung. Erwägungen zur Hermeneutik der Evangelienschreibung”, Zeitschrift für Theologie und Kirche 108/2 (2011) 119-137.
Segovia, F.F., „The Structure, Tendenz, and Sitz im Leben of John 13:31-14:31”, Journal of Biblical Literature 104/3 (1985) 471-493.
Smith, M.S. „Remembering God: Collective Memory in Israelite Religion”, Catholic Biblical Quarterly 64/4 (2002) 631-651.
Smith, M.S. The Memoirs of God: History, Memory and the Experience of the Divine in Ancient Israel (Minneapolis, MN: Fortress 2004).
Thatcher, T., „John’s Memory Theater: The Fourth Gospel and Ancient Mnemo-Rhetoric”, The Catholic Biblical Quarterly 69/3 (2007) 487-505.
Thatcher, T., Why John Wrote a Gospel: Jesus – Memory – History (Eugene, OR: Wipf and Stock 2012).
Tillmann, N., „Das Wasser bis zum Hals!”: Gestalt, Geschichte und Theologie des 69. Psalms (Altenberge: Oros 1993).
Trstenský, F., Svet Nového zákona (Svit: Katolícke biblické dielo 2008).
Vouga, F., „Erinnerung an Jesus im Johannesevangelium”, Zeitschrift für Neues Testament 10/2 (2007) 28-37.
Wengst, K., Das Johannesevangelium: Kapitel 1-10, wyd. 2 (Theologischer Kommentar zum Neuen Testament 4; Stuttgart: Kohlhammer 2004).
Wilson, B.R., Magic and the Millennium: A Sociological Study of Religious Movements of Protest among Tribal and Third-World Peoples (New York: Harper & Row 1973).
Wischermann, C., „Geschichte als Wissen, Gedächtnis oder Erinnerung? Bedeutsamkeit und Sinnlosigkeit in Vergangenheitskonzeptionen der Wissenschaften vom Menschen”. Die Legitimität der Erinnerung und die Geschichtswissenschaft (red. C. Wischermann) (Wiesbaden: Steiner 1996) 55-85.
Witczyk, H., „Paraklet duchem Nowego Przymierza (J 14,15-17)”, Roczniki Teologiczne 46/1 (1999) 77-91.
Wróbel, M., „Historia i teologia czwartej ewangelii w świetle «Żydów» Janowych”, Colloquia Theologica Ottoniana 1 (2018) 107-145.
Zenger, E., „Lieder der Gotteserinnerung. Psalm 137 im Kontext seiner Nachbarpsalmen”, Für alle Zeiten zur Erinnerung (Jos 4,7): Beiträge zu einer biblischen Gedächtniskultur (red. M. Theobald - R. Hoppe) (SBS 209; Stuttgart: Katholisches Bibelwerk 2006) 55-85.
Pobierz

Opublikowane : 2020-06-26


Kluska, B. (2020). Duch Paraklet a pamięć Kościoła w ujęciu czwartej Ewangelii. Verbum Vitae, 37(1), 91-109. https://doi.org/10.31743/vv.7133

Branislav Kluska  branislav.kluska@ku.sk
Catholic University in Ruzomberok (Slovakia). Faculty of Education  Słowacja
https://orcid.org/0000-0003-1186-7673

Kľuska Branislav, doktor teologii biblijnej, absolwent Instytutu Nauk Biblijnych KUL. Docent na Wydziale Pedagogicznym Katolickiego Uniwersytetu w Ružomberoku na Słowacji. Wykładowca teologii biblijnej i egzegezy Nowego Testamentu oraz katechezy biblijnej. Autor i współautor licznych publikacji w języku polskim, słowackim, niemieckim i angielskim, m.in. Uczeń ikoną Chrystusa. Studium egzegetyczno-teologiczne Mowy pożegnalnej J 13,31-16,33 (Lublin: Wydawnictwo KUL 2007); Marek: komentáre k Novému zakonu. 1. zväzok (Trnava: Dobrá kniha 2013); „Bibeldidaktik – Neue Medien : das Heilsgeschehen ins Hier und Jetzt holen”, Zeitschrift für Integrative Gestaltpädagogik und Seelsorge 19/73 (2014) 53-54.






Creative Commons License

Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.

  1. W myśl regulacji prawnych zawartych w ustawie o prawie autorskim i prawach pokrewnych z dnia 4 lutego 1994 r., autor przekazuje autorskie prawa majątkowe dotyczące składanego dzieła wydawcy czasopisma "Verbum Vitae". Przeniesienie praw autorskich do składanego dzieła następuje na wszystkich polach eksploatacji, w szczególności tych wymienionych w art. 50 ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych: 1. W zakresie utrwalania i zwielokrotniania utworu – wytwarzanie określoną techniką egzemplarzy dzieła, w tym techniką drukarską, reprograficzną, zapisu magnetycznego oraz techniką cyfrową. 2. W zakresie obrotu oryginałem albo egzemplarzami , na których dzieło utrwalono – wprowadzanie do obrotu, użyczenie lub najem oryginału albo egzemplarzy. 3. W zakresie rozpowszechniania utworu w sposób inny niż określony w pkt. 2 – publiczne wykonanie, wystawienie, wyświetlenie, odtworzenie oraz nadawanie i reemitowanie, a także publiczne udostępnianie utworu, aby każdy mógł mieć do niego dostęp w miejscu i czasie przez siebie wybranym.
  2. Za zgodą Redakcji czasopisma artykuły i recenzje opublikowane w półroczniku "Verbum Vitae" mogą być przedrukowywane w innych publikacjach.
  3. Autor, w celach niekomercyjnych, może w dowolny sposób, bez zgody Redakcji, rozpowszechniać swój tekst w wersji elektronicznej.
  4. Redakcja publikuje teksty on-line na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa-Bez utworów zależnych 4.0 Internationl