Postscriptum do badań nad rękopisami kroniki Marcina Polaka w zbiorach polskich: Ms 189 Archiwum Archidiecezjalnego i Biblioteki Kapitulnej we Wrocławiu
Jacek Soszyński
Instytut Historii Nauki im. Ludwika i Aleksandra Birkenmajerów. Polska Akademia Nauk , Polskahttps://orcid.org/0000-0001-7124-3569
Abstrakt
Kronika papieży i cesarzy Marcina Polaka to najpopularniejsza kronika uniwersalna łacińskiej kultury średniowiecznej. Jej tradycja rękopiśmienna na ziemiach polskich została przeanalizowana w monografii opublikowanej przez autora artykułu w 1995 roku. Tymczasem w trakcie prac nad inwentarzem rękopisów średniowiecznych w zbiorach polskich (Manuscirpta.pl) został odkryty kolejny pełen odpis Kroniki Marcina – Ms 189 Archiwum Archidiecezjalnego i Biblioteki Kapitulnej we Wrocławiu. Artykuł niniejszy ma za zadanie opisać i przeanalizować nowoodkryty rękopis oraz skonfrontować wyniki tej analizy z dokonanymi wcześniej badaniami nad całością tradycji rękopiśmiennej w Królestwie Polskim, na Śląsku i Pomorzu. Przeprowadzone badania, w tym analiza statystyczna współczynnika podobieństwa rękopisów, umiejscowiły rps 189 w jednym z trzech rozgałęzień tradycji rękopiśmiennej, plasując go w bliskim towarzystwie trzech innych kodeksów o proweniencji śląskiej i krakowskiej. Wszystkie wyliczenia wykazały współczynnik podobieństwa w przedziale 0,75 – 0,64 (gdzie 0 oznacza całkowity brak zbieżności, a 1 – identyczność przekazów). Ubocznym efektem przeprowadzonej procedury było potwierdzenie prawidłowości pierwotnie przyjętej metodologii badawczej.
Słowa kluczowe:
rękopis średniowieczny, taksonomia numeryczna, kroniki uniwersalne, kodykologia, historiografia średniowiecznaBibliografia
Rękopisy
Archiwum i Biblioteka Krakowskiej Kapituły Katedralnej w Krakowie
rps 219 (MSPL 1106).
Archiwum Archidiecezjalne i Biblioteka Kapitulna we Wrocławiu
Ms 189 (MSPL 8278).
Biblioteka Jagiellońska w Krakowie
rkp 104 (MSPL 1906).
rkp 304 (MSPL 1953).
Biblioteka Narodowa w Warszawie
rps 8065 III (MSPL 1343).
rps BOZ Cim 9 (MSPL 31).
JACEK SOSZYŃSKI
Biblioteca Nazionale Marciana w Wenecji
rps Lat. X,188 (EXPL 207).
Biblioteka Uniwersytecka we Wrocławiu
rps I F 218 (MSPL 2467).
rps I F 244 (MSPL 292).
rps IV F 175 (MSPL 7195).
rps R 445 (MSPL 185).
Muzeum Narodowe w Krakowie
Biblioteka Książąt Czartoryskich
rps 1575 (MSPL 82).
rps 1583 (MSPL 1622).
PAN Biblioteka Gdańska w G dańsku
Ms Mar. F 305 (MSPL 136).
PAN Biblioteka Kórnicka w Kórniku
rps 130 (MSPL 98).
rps 131 (MSPL 201).
Staats- und Universitsätsbibliothek Königsberg
*Ms 1150.
Zakład Narodowy im. Ossolińskich we Wrocławiu
rps 9501/I (MSPL 130).
Edycje źródłowe
Continuatio pontificum Romana, ed. L. Weiland, „Monumenta Germaniae Historica. Scriptores”, 22 (1872) s. 476-482.
[Continuatio pontificum Romana], w: Rerum Italicarum scriptores, ed. L.A. Muratori, t. III, cz. 1, Mediolani 1723, kol. 608-613 (przypisy).
Martin von Troppau, Chronicon Pontificum et Imperatorum, Hg. A.-D. von den Brincken, https://data.mgh.de/ext/epub/mt/ (dostęp: 5.02.2025)
Johannes Marchesinus, Mammotrectus super Bibliam, Strassburg 1494, https://archive.org/details/ita-bnc-in2-00001353-001/mode/2up (dostęp: 5.02.2025).
St Birgitta of Sweden, Revelaciones, ed. C.-G. Undhagen (I); B. Bergh (II, V-VII);
A.-M. Jönsson (III); H. Aili (IV, VIII); L. Hollman (IX); S. Eklund (X-XII); A. Jönsson (XIII), https://www.umilta.net/bk.html (dostęp: 5.02.2025)
Statuty synodalne wieluńsko-kaliskie Mikołaja Trąby z r. 1420, z materiałów przysposobionych przez B. Ulanowskiego uzupełnili i wydali J. Fijałek i A. Vetulani, Kraków 1951.
Opracowania
Bažant Vojtěch, Patterns of Reception of the Chronicon pontificum et imperatorum by
Martin of Opava in the Late Medieval Lands of the Crown of Bohemia, „Mitteilungen des Instituts für Österreichische Geschichtsforschung”, 129 (2021) s. 1-21. (Crossref)
Brincken Anna-Dorothee von den, Studien zur Überlieferung der Chronik Martins von Troppau, „Deutsches Archiv für Erforschung des Mittelalters”, Teil 1, 41 (1985) s. 460-531; Teil 2, 45 (1989) s. 551-591. (Crossref)
Inwentarz rękopisów do połowy XVI wieku w zbiorach Biblioteki Narodowej, oprac. J. Kaliszuk i S. Szyller, Warszawa 2012.
Marcin Polak, Kronika papieży i cesarzy, tekst łaciński wg wyd. L. Weilanda, przekład polski i komentarz A. Fabiańska i J. Soszyński, wstęp J. Soszyński, Kęty 2008.
Matthews William, Martinus Polonus and some later Chroniclers, w: Medieval Literature and Civilization: Studies in Memory of G. N. Garmonsway, ed. D. Pearsall and R.A. Waldron, London 2013, s. 257-288.
Sopko Julius, Stredoveké latinské kódexy slovenskej proveniencie v Maďarsku a v Rumunsku, Martin 1982.
Soszyński Jacek, Kronika Marcina Polaka i jej średniowieczna tradycja rękopiśmienna w Polsce, Warszawa 1995.
Zbiory rękopisów w bibliotekach i muzeach w Polsce. Przewodnik, oprac. D. Kamolowa przy współudziale K. Muszyńskiej (zbiory kościelne), Warszawa 1988.
Instytut Historii Nauki im. Ludwika i Aleksandra Birkenmajerów. Polska Akademia Nauk https://orcid.org/0000-0001-7124-3569
Licencja
Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne – Na tych samych warunkach 4.0 Międzynarodowe.
