Destruction of places of worship and religious cultural property in the diocese of Katowice in the years 1939-1945

Źródła rękopiśmienne

Archiwum Akt Nowych w Warszawie (AAN)

sygn. 387/152, Zespół: Ministerstwo Kultury i Sztuki – Biuro Rewindykacji i Odszkodowań,

Teczka: Wykaz dzwonów kościelnych zebranych przez Niemców z diecezji katowickiej.

Archiwum Archidiecezjalne w Katowicach (AAKat)

sygn. AL 46/340, Bzie Zameckie, Akta Lokalne: Ogólne, T. 1: 1852-1976.

sygn. 46/846, Jastrzębie-Zdrój (wcześniej Jastrzębie Górne), Akta Lokalne: Budowy, T. 3: 1916-1982.

sygn. 46/2469, Woszczyce, Akta Lokalne: Obsadzenia, T. 5: 1934-1985.

sygn. 46/2471, Woszczyce, Akta Lokalne: Ogólne, T. 2: 1929-1977.

sygn. 47/34, Dokumenty erekcyjne parafii śląskich, T. 2: 1913-1929.

sygn. 47/94, Śląsk Zaolziański, T. 1: 1938-1939. (Crossref)

sygn. 47/753, Dzwony, T. 2: 1945-1969. (Crossref)

sygn. 47/756, Dzwony, T. 1: 1940-1944. (Crossref)

sygn. 47/779, Statystyki, T. 2: 1941-1961.

Archiwum ks. H. Olszara

bez sygn., Marcol Milena, Duszpasterstwo i jego rozwój w parafii św. Michała Archanioła

w Skrzyszowie w latach 1922-2007, Cieszyn 2008 [mps].

Archiwum Państwowe w Katowicach (APK)

sygn. 1768 a, Urząd Wojewódzki Śląski – Wydział Administracyjny, Utworzenie diecezji

śląskiej.

sygn. 110, Wydział Ogólny (1945-1950).

sygn. Verv 4275a, 4275b, 4275c, Zespół: Provinzialverwaltung Oberschlesien.

Archiwum Parafii Świętego Anioła Stróża w Gorzycach

bez sygn., Musioł Ludwik, Gorzyce. Monografia historyczna wsi, kościoła oraz parafii, Gorzyce 1965 [mps].

Archiwum Parafii Świętego Jana Chrzciciela w Pawłowicach Śląskich

bez sygn., Jochemczyk Antoni, Materiały do kroniki 1942-1945 (b.p.).

Archiwum Parafii Świętego Jerzego w Goczałkowicach-Zdroju

bez sygn., Maroń Franciszek, Kronika parafii pod wezwaniem św. Jerzego w Goczałkowicach

Zdroju aż do roku 1979 [mps].

Archiwum Parafii Świętego Jerzego w Mszanie

bez sygn., Kronika parafii św. Jerzego w Mszanie [rps].

Archiwum Parafii Świętego Józefa Robotnika w Godowie

Musioł Ludwik, Lipiński Fryderyk, Godów. Monografia wsi i parafii, Katowice 1964 [mps].

Archiwum Parafii Świętego Michała Archanioła w Krzyżowicach

bez sygn., Griman Ludwik, Materiały do kroniki z 1945 roku (b.p.).

Archiwum Parafii Świętego Urbana w Woli

bez. sygn., Teczka dotycząca dzwonów, Zdjęcia.

Archiwum Parafii Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny w Wodzisławiu Śląskim

bez sygn., Musioł Ludwik, Wodzisław Śl. Monografia miasta i parafii, Wodzisław Śląski 1965 [rps].

Archiwum Parafii Wszystkich Świętych w Jastrzębiu-Zdroju-Szerokiej

bez sygn., Kloch Leon, Kronika parafialna 1944-1946 (b.p.).

Archiwum Sióstr Boromeuszek w Mikołowie (ASBM)

bez sygn., Caritas, 1946.

bez sygn., Kronika Zgromadzenia Sióstr Boromeuszek. Wodzisław Śląski – Zakład św. Józefa.

bez sygn., Kronika Zgromadzenia Sióstr Boromeuszek. Żory – szpital miejski, z. 2.

Biblioteka Teologiczna. Oddział Specjalistyczny Biblioteki Uniwersytetu Śląskiego w Katowicach

sygn. A 0025 III, Frysz Damian, Dzieje parafii Wszystkich Świętych w Szerokiej w latach 1925-1985, Katowice 1988 [mps].

sygn. A 0330 III, Piwowarczyk Przemysław, Dzieje parafii Brzęczkowice od chwili powstania do 1990, Katowice 1993 [mps].

sygn. A 2998 III, Krętosz Adam, Zniszczenia obiektów sakralnych dekanatu żorskiego w 1945 roku i ich odbudowa, Katowice 2009 [mps].

Źródła drukowane

Bulla „Vixdum Poloniae unitas”, „Wiadomości Diecezjalne” (Katowice), 1 (1925) nr 1, poz. 1, s. 1-4.

Cimała Bogdan, Żory – zarys dziejów – wypisy, Żory 1994.

Cimała Bogdan, Porwoł Paweł, Wieczorek Wacław, Wypisy do dziejów Rybnika i Wodzisławia Śląskiego, Opole 1985.

Inter Sanctam Sedem et Poloniae Republicam sollemnis Conventio, „Acta Apostolicae Sedis”, 17 (1925) numi 8, s. 273-284.

Jubileuszowy schematyzm archidiecezji katowickiej, cz. 1, Parafie, Katowice 2015.

Rocznik Diecezji Katowickiej, Katowice 1970.

Rocznik Diecezji Śląskiej (Katowickiej), Katowice 1938.

„Wiadomości Diecezjalne” (Katowice), 13 (1938) nr 11, poz. 207, s. 408; poz. 209, s. 409- 411; poz. 210, s. 411-415.

Opracowania

Badanie historii Śląska. Będzie jeszcze wiele niespodzianek. Rozmowa z prof. dr. hab. Ryszardem Kaczmarkiem, „Śląsk”, 18 (2012) nr 9, s. 18-21.

Berezowski Stanisław, Turystyczno-krajoznawczy przewodnik po województwie śląskim, Katowice 1937.

Bończa-Bystrzycki Lech, Grabież mienia związków wyznaniowych na ziemiach polskich „wcielonych do Rzeszy” w okresie hitlerowskiej okupacji (1939-1945), w: Kościół katolicki na ziemiach polskich w czasie II wojny światowej, t. 4, red. F. Stopniak, Warszawa 1979, s. 7-110.

Borek Ryszard, Godów 1294-1994, Godów 1994. (Crossref)

Chmiel Alfons, Budowali Kościół Boży. Ks. Emanuel Piwoń i ludzie z jego kręgu – duchowni i laicy, Brenna-Hołcyna 2004.

Cieszyński Nikodem Lubomir, Rozpadająca się mozaika, „Roczniki Katolickie”, 16 (1939) s. 93-96.

Dekanat Orzesze, red. R. Ratajczak, S. Zarzycka, Czerwionka-Leszczyny 2009.

Dziećkowice, red. A. Liskowacka, R. Brom, Katowice 2005.

Dzieje kościoła i parafii pw. Opatrzności Bożej w Ligocie 1806-2006, red. J. Miłkowski, Czechowice-Dziedzice-Ligota 2006.

Dzieje Parafii Świętej Katarzyny w Jastrzębiu Górnym na tle historii Górnego Śląska. Wydano w 175. rocznicę budowy kościoła murowanego 1825-2000, red. W. Lesiuk, E. Dawidejt-Jastrzębska, Opole-Jastrzębie-Zdrój 2000.

Dzieje Parafii Świętych Apostołów Piotra i Pawła w Bziu na tle historii ziemi pszczyńskiej, red. W. Lesiuk, E. Dawidejt-Jastrzębska, Opole 2003.

Dziurok Adam, Lata 1939-1945, w: Rybnik. Dzieje miasta i jego dzielnic, t. 2, red. Z. Hojka, B. Kloch, Rybnik 2017, s. 285-335.

Górecki Jan, Ks. Biskup Juliusz Bieniek (1895-1978) Studium historyczno-pastoralne, Katowice 2010.

Gryz Ryszard, Zniszczenia świątyń katolickich w Polsce pod okupacją niemiecką, „Biuletyn Instytutu Pamięci Narodowej”, (2007) nr 3, s. 31-45.

Grzegorzek Jan, Z kart historii wsi i parafii Krzyżowice. Zapiski z okazji 700-lecia, Krzyżowice 2006.

Gumbrycht Dariusz, Obiekty sakralne, w: Kościół katolicki w Polsce 1918-1990. Rocznik statystyczny, red. L. Adamczuk, W. Zdaniewicz, Warszawa 1991, s. 202-203.

Gwizdoń Krzysztof, Hojka Zbigniew, Parafia pod wezwaniem Apostołów Piotra i Pawła w Woszczycach, Katowice 2007.

Gwóźdź Hilary, Kwestia jurysdykcji kanonicznej w diecezji katowickiej w l. 1939-1945, „Śląskie Studia Historyczno-Teologiczne”, 18 (1985) s. 27-33.

Halas Jan, Dzieje Mazańcowic, Mazańcowice 2001.

Hojka Paweł, Wodzisław Śląski i ziemia wodzisławska w czasie II wojny światowej, Wodzisław Śląski 2011.

Kaczmarek Ryszard, Historia Polski 1914-1989, Warszawa 2014.

Kaczmarek Ryszard, Pod rządami gauleiterów. Elity i instancje władzy w rejencji katowickiej w latach 1939-1945, Katowice 1998.

Kajzer Karol, Dzieje wsi Ochaby, Skoczów 2007.

Kalinowska Barbara, W okresie II wojny światowej, w: Dzieje Orzesza, red. R. Ratajczak, Orzesze 2002, s. 322-345.

Kiedos Józef, Olszar Henryk, Losy gmachu Wyższego Śląskiego Seminarium Duchownego w Katowicach, „Śląskie Studia Historyczno-Teologiczne”, 15 (1982) s. 43-58.

Kine Anna, Życie religijno-kulturalne w parafii św. Stanisława Biskupa i Męczennika w Suszcu w latach 1920-1956, Suszec 2002.

Kloch Bogdan, Grabiec Aleksandra, Kościół p.w. św. Antoniego Padewskiego w Rybniku, Rybnik 2006.

Kościół katolicki w Polsce 1945-1972. Duchowieństwo i wierni. Miejsca kultu. Życie religijne, oprac. W. Zdaniewicz, Poznań-Warszawa 1978.

Kowalczyk (Dudała) Halina, Ks. Alojzy Gałuszka (1881-1945) oraz Ks. Emil Skudrzyk

(1907-1945). Wspomnienie w 50-tą rocznicę śmierci, w: Wspomnienia tragedii strumieńskiej, red. O. Kuśka, M. Fres, Cieszyn-Strumień 1995, s. 21-27.

Krajczok Jan, Joseph Benedict Polednik (1798-1882). Szkic historyczny twórcy fundacji dobroczynnej w Lyskach, Krzyżanowice 2020.

Krasowski Krzysztof, Biskupi katoliccy II Rzeczypospolitej. Słownik biograficzny, Poznań 1996.

Krętosz Józef, Przeszłość Bronowa i parafii oraz jej duchowa spuścizna, Czechowice- -Dziedzice 2000.

Król Helena, Straty wojenne w zbiorach sztuki cechowej i użytkowej Muzeum Śląskiego w Katowicach, w: Muzeum Śląskie. Szkice z przeszłości, red. Z. Gorczyca, Katowice 1984, s. 184-189.

Kulpa Sławomir, Bańczyk Natana, Dzieje Zgromadzenia Sióstr Miłosierdzia św. Karola Boromeusza w Wodzisławiu Śląskim (1865-2015), Wodzisław Śląski 2015.

Kuś Wiesław, Z dziejów ochabskiego kościoła, „Kalendarz Skoczowski 1997”, Skoczów 1996, s. 221-222.

Londzin Józef, Kościoły drewniane na Śląsku Cieszyńskim, z pośmiertnych zapisków Autora przejrzał, uzupełnił i do druku przygotował ks. R. Tomanek, Cieszyn 1932.

Ludność – Population, „Śląskie Wiadomości Statystyczne”, 1 (1934) z. 1, s. 3-7.

Łopatecki Karol, Problemy z obsadzeniem nuncjatury w Polsce (XI 1935 – V 1937), „Zeszyty Prawnicze”, 13 (2013) z. 1, s. 125-152. (Crossref)

Łyko Agnieszka, Drewniany kościół pod wezwaniem św. Jadwigi w Pszczynie. Studia zabytkowe i założenia do projektu rekonstrukcji, Pszczyna 1998.

Manvell Roger, Fraenkel Heinrich, Göring, Wrocław 2007.

Matuszczyk-Kotulska Aleksandra, Rydułtowy. Zarys dziejów, Rydułtowy 1997.

Monografia gminy i parafii Chełm Śląski, red. J. Myszor, Chełm Śląski 2004.

Musioł Ludwik, Lyski – monografia historyczna gminy i parafii, Katowice 1998.

Myszor Jerzy, Diecezja katowicka w okresie okupacji hitlerowskiej 1939-1945 – stan badań, „Śląskie Studia Historyczno-Teologiczne”, 23-24 (1990-1991) s. 263-268.

Myszor Jerzy, Historia diecezji katowickiej, Katowice 1999.

Myszor Jerzy, Muzeum Diecezjalne w Katowicach, „Archiwa, Biblioteki i Muzea Kościelne”, 54 (1987) s. 100-102. (Crossref)

Myszor Jerzy, Stosunki Kościół – państwo okupacyjne w diecezji katowickiej 1939-1945, Katowice 1992.

Nasze kościoły w czasie nawałnicy wojennej, „Gość Niedzielny”, 18 (1945) nr 4, s. 23-24.

Oleksik Alojzy, 700 lat parafii świętego Jerzego w Jasienicy, Jasienica 1987.

Olszar Henryk, Duchowieństwo katolickie diecezji śląskiej (katowickiej) w Drugiej Rzeczypospolitej, Katowice 2000.

Olszar Henryk, Stolica Apostolska wobec aneksji Śląska Zaolziańskiego przez Polskę, w: Wokół Kościoła i władzy. Studia dedykowane ks. prof. dr. hab. Zygmuntowi Zielińskiemu w 90 rocznicę urodzin, red. R. Łatka, J. Wołczański i D. Zamiatała, Warszawa 2021, s. 195-224.

Olszar Henryk, Śląski Kościół z nastaniem okupacji, „Śląsk”, 18 (2012) nr 9, s. 16-18.

Orlik Zygmunt, Szkice z dziejów Starej Wsi, Pszczyna 2000.

Parafia NSPJ w Rogowie – zarys monograficzny, pod red. K. Witosza, E. Spirydowicz, E. Poloczek, Krzyżanowice 2015.

Pawlik Jerzy, Diecezja katowicka, w: Życie religijne w Polsce pod okupacją hitlerowską 1939-1945, pod red. Z. Zielińskiego, Warszawa 1982, s. 218-233.

Pietrzak Jerzy, Pirożyński Marian, w: Polski słownik biograficzny, t. 26, red. E Rostworowski, Wrocław-Warszawa-Kraków-Gdańsk-Łódź 1981, s. 539.

Pisarek Stanisław, 700-lecie parafii (1293-1993) i 400-lecie kościoła pw. św. Jana Chrzciciela (1596-1996) w Pawłowicach, Pawłowice 1996.

Radomski Jerzy Adam, Misje wojskowe na Zachodzie z ramienia komunistycznych władz z Polski i ich zadania 1945-1948, „Zeszyty Historyczne”, 12 (2013) s. 419-432.

Rak Romuald, Biskup Adamski a Volkslista. W odpowiedzi p. Józefowi Garlińskiemu z Londynu, „Śląskie Studia Historyczno-Teologiczne”, 18 (1985) s. 263-267.

Rusok Agnieszka, Pstrążna. Moja wioska ukochana, Pstrążna 2006.

Ryszka Leon, Dzieje Jejkowic, Jejkowice 1999.

Sarapkiewicz Małgorzata, Na wojennych zgliszczach, „Tygodnik Rybnicki”, 7 (2012) nr 18, s. 9.

Sarapkiewicz Małgorzata, Wiara przetrwała tu ponad sześć wieków, „Tygodnik Rybnicki”, 7 (2012), nr 38, s. 17.

Schwierskott Konrad, Deutscher Schulatlas. Heimatteil Gau Oberschlesien, Breslau 1943.

Skworc Wiktor, Budownictwo kościołów w diecezji katowickiej w latach 1945-1989, Katowice 1996.

Słownik biograficzny (archi)diecezji katowickiej 1922-2008, red. J. Myszor, Katowice 2009.

Słownik biograficzny katolickiego duchowieństwa śląskiego XIX i XX wieku, red. M. Pater, Katowice 1996.

Straty wojenne. Zabytkowe dzwony utracone w latach 1939-1945 w granicach Polski po 1945, t. 3, Województwo Śląskie, cz. 1, Diecezja katowicka wraz z częścią diecezji częstochowskiej, oprac. P. Nadolski, Katowice 2008.

Strzelczyk Małgorzata, To był piątek…, „Gazeta Łaziska”, 9 (2009) nr 17, s. 12-13.

Tureczek Marceli, Leihglocken. Dzwony z obszaru Polski w granicach po 1945 roku przechowywane

na terenie Niemiec = Bells from territories within post-1945 borders of Poland stored in Germany, Warszawa 2011.

Wichura-Zajdel Edward, Z dziejów duchowieństwa śląskiego w czasie wojny 1939-1945, Warszawa 1968.

Wiek XX – czas męczenników. W 100 rocznicę urodzin ks. Jana Machy, red. D. Bednarski, Katowice 2014.

Zabytkowe kościoły drewniane w województwie śląskim, oprac. E. Wieczorek, Bydgoszcz 2003.

Zgoł Edward, Woszczyce, Orzesze 2000.

Zyzak Marek, Dzieje Wyższego Śląskiego Seminarium Duchownego po II wojnie światowej, w: Wyższe Śląskie Seminarium Duchowne 1924-2004, red. J. Kupny, Katowice 2004, s. 51-78.

Netografia

[kk], Kościół pw. Najświętszej Maryi Panny Królowej Pokoju w Olzie, https://plusydlabiznesu.pl/aktualnosci/1641/kosciol-pw-najswietszej-maryi-panny-krolowej-pokoju-w--olzie (dostęp: 9.10.2023).

Pieniądz do 1939 roku. Waluta złotowa 1924-1939. Bank Polski, https://blog.starepapiery.com/o-papierach/pieniadz/4/ (dostęp: 9.10.2023).

Strumień – historia parafii, http://strumien.duszpasterstwa.bielsko.pl/historia-parafii/ (dostęp: 12.10.2023).

Wywiady

Rozmowa ks. Henryka Olszara z ks. Damianem Bednarskim z Woli z 28 września 2023 roku.

Rozmowa ks. Henryka Olszara z ks. Witoldem Tatarczykiem ze Skrzyszowa z 15 lipca 2023 roku.

Rozmowa ks. Henryka Olszara z s. Marią Nataną Bańczyk SCB z Mikołowa z 12 października 2023 roku.