Ekonomiczne aspekty dziedzictwa sakralnego
Beata Sadowska
Uniwersytet Szczeciński , Polskahttps://orcid.org/0000-0003-4190-9440
Katarzyna Chudy-Laskowska
Politechnika Rzeszowska , Polskahttps://orcid.org/0000-0002-7797-2858
Nina Stępnicka
Uniwersytet Jana Kochanowskiego w Kielcach , Polskahttps://orcid.org/0000-0002-3060-2876
Małgorzata Węgrzyńska
Uniwersytet Przyrodniczy w Poznaniu , Polskahttps://orcid.org/0000-0003-3967-2632
Ewa Zimon
Wojewódzka i Miejska Biblioteka Publiczna w Rzeszowie , Polskahttps://orcid.org/0009-0005-1521-0531
Grzegorz Zimon
Politechnika Rzeszowska , Polskahttps://orcid.org/0000-0002-2040-4438
Abstrakt
Głównym celem badania było postrzeganie zabytków sztuki sakralnej przez jednostkę społeczną z perspektywy ekonomii behawioralnej i finansów behawioralnych. Konkretnym celem jest znalezienie odpowiedzi na pytanie: Czy jednostka społeczna byłaby skłonna płacić podatek za ochronę zabytków sztuki sakralnej i jeśli „tak”, to w jakiej wysokości? Opracowanie przygotowano na podstawie przeglądu literatury źródłowej oraz wyników własnych badań empirycznych autorów. W badaniu zastosowano analizę literatury wtórnej, metodę jakościową (podejście oparte na analizie dokumentów i obserwację) oraz metody ilościowe (ankiety). Zastosowano test ANOVA Kruskala-Wallisa i test chi-kwadrat Pearsona. Kościół jest obiektem najczęściej kojarzonym z zabytkiem sztuki sakralnej, osoby badane najwyżej oceniły rozwój turystyki poprzez lokowanie zabytków sztuki sakralnej w danej miejscowości, zaś najniżej walory jednostki społecznej. Ekonomię i finanse postrzega się tu jako dziedziny, na które wpływ ma fakt, że zabytek sztuki sakralnej jest częścią danej miejscowości – rozwój turystyki religijnej generuje większe dochody dla budżetów samorządów lokalnych i pozwala na rozwój miast czy regionów. Jednocześnie te korzyści materialne dotyczą poziomu makro, podczas gdy na poziomie mikro (jednostka, osoba) zamiast materialnych występują korzyści duchowe i emocjonalne. Tylko 5% ankietowanych jest skłonnych płacić podatek za konserwację zabytków.
Słowa kluczowe:
ekonomia behawioralna, finanse behawioralne, zabytki sakralne, wartość, dziedzictwoBibliografia
Act of 23 July 2003 on the Protection and Care of Monuments, Art. 3, par. 1, “Journal of Laws”, 162 (2003) no. 1568.
Advances in Behavioral Finance, vol. II, ed. R.H. Thaler, Princeton 2005.
Artienwicz Nelli, Rachunkowość behawioralna, Warszawa 2018.
Ashworth Gregory J., From History to Heritage − From Heritage to History, in: Building a New Heritage: Tourism, Culture and Identity in the New Europe, eds. G.J. Ashworth, P.J. Larkham, London 1994, p. 13−30.
Baker H. Kent, Ricciardi Victor, Investor Behavior: The Psychology of Financial Planning and Investing, Hoboken–New Jersey 2014. (Crossref)
Behavioral Economics and Its Applications, eds. P. Diamond, H. Vartiainen, Princeton 2007.
Brooks Ernest H., Pandemics and Behavior Finance Control Wall Street Volatility: Where Emotions Rule, Meadville 2021.
Brown Thomas C., The Concept of Value in Resource Allocation, “Land Economics”, 60 (1984) no. 3, p. 231–246. (Crossref)
Brzeziński Michał, Gorynia Marian, Hockuba Zbigniew, Ekonomia a inne nauki społeczne na początku XXI w. Między imperializmem a kooperacją, “Ekonomista”, (2016) no. 2, p. 151–166.
Buchanan Sarah, Coleman Steve, Deterioration Survey of the Stanford University Libraries Green Library Stack Collection, Unpublished Report, Stanford University Libraries, 1979, in: Preservation Planning Program. Resource Notebook, Revised Edition, Washington 1987, p. 189–222.
Cassar May, Sustainable Heritage: Challenges and Strategies for the Twenty-First Century, “Journal Preservative Technology”, 40 (2009) no. 1, p. 3–11.
Daxhammer Rolf J., Facsar Matte, Behavioral Finance: Limited Rationality in Financial Markets, Dischingerweg 2018. (Crossref)
Demas Martha, Planning for Conservation and Management of Archeological Sites: A Values-Based Approach, in: Management Planning for Archeological Sites, eds. J.M. Teutonico, G. Palumbo, Los Angeles 2002, p. 27–54.
Douglas–Jones Rachel, Hughes John, Jones Sian, Yarrow Thomas, Science, value and material decay in the conservation of historic environments, “Journal of Cultural Heritage”, (2016) no. 21, p. 823–833. (Crossref)
Etlin Richard A., In Defence of Humanism: Value in the Arts and Letters, Cambridge 1996. (Crossref)
Havermans John, Marres Pieter, Defize Peter, The Development of a Universal Procedure of Archive Assesment, “Restaurator”, 20 (1999) no. 1, p. 48–55. (Crossref)
Hersh Shefrin, Behavioral Corporate Finance: Decisions that Create Value, Boston 2007.
Hońko Stanisław, Wycena w rachunkowości. Znaczenie, podstawy, parametry i zasady, Szczecin 2013.
Johnston Chris, What is Social Value?, Canberra 1992.
Kobyliński Zygmunt, Czym jest, komu jest potrzebne i do kogo należy dziedzictwo kulturowe?, “Mazowsze. Studia Regionalne”, (2011) no. 7, p. 21–47.
Mason Randall, Assessing Values in Conservation Planning: Methodological Issues and Choices, in: Assessing the Values of Cultural Heritage, ed. M. de la Torre, Los Angeles 2002, p. 5–30.
Melchior Małgorzata, Społeczna tożsamość jednostki (w świetle wywiadów z Polakami pochodzenia żydowskiego w latach 1944–1955), Warszawa 1990.
Mine Tanaç Zeren, Adaptive re-use of monuments “restoring religious buildings with different uses”, “Journal of Cultural Heritage”, 14 (2013) no. 3, p. S14–S19. (Crossref)
Moczydłowska Joanna M., Przedsiębiorczość – perspektywa behawioralna, in: Behawioralne determinanty rozwoju przedsiębiorczości w Polsce, eds. P. Kulawczuk, A. Poszewicki, Gdańsk 2010, p. 134–140.
Pompian Michael M., Behavioral Finance and Wealth Management: How to Build Investment Strategies. That Account for Investor Biases, Hoboken–New York 2012. (Crossref)
Pronobis-Gajdzis Małgorzata, Analiza wartościująca zabytkowych kodeksów, księgozbiorów i bibliotek podstawą projektu konserwatorskiego, “Bibliotheca Nostra. Śląski Kwartalnik Naukowy”, 1 (2017) no. 4, p. 55–77.
Rokeach Milton, The Role of Values in Public Opinion Research, “The Public Opinion Quarterly”, 32 (1968) no. 4, p. 547–559. (Crossref)
Sroczyńska Jolanta, Wartość społeczna zabytków architektury w świetle wybranych dokumentów UNESCO, IOMOS, Rady Europy, kształtujących teorię ochrony dziedzictwa kulturowego, “Wiadomości Konserwatorskie”, (2021) no. 65, p. 7–19.
Śmigielska Dorota, Grabarczyk Ewa, Zasada rozdzielania zysków – teoria a rzeczywistość.
Ekonomia behawioralna w praktyce, “Studia Prawno-Ekonomiczne”, (2021) no. 11, p. 321–340.
The Behavioural Finance Revolution: A New Approach to Financial Policies and Regulations, eds. R. Viale, S. Mousavi, B. Alemanni, U. F ilotto, Cheltenham–Northampton 2018.
Throsby David, Economic and Cultural Value in the Work of Creative Artists, in: Values and Heritage Conservation, eds. E. Avrami, R. Mason, M. de la Torre, Los Angeles 2000, p. 26–31.
Torre Marta de la, Values and Heritage Conservation, “Heritage Sociology”, 60 (2013) no. 2, p. 155–166. (Crossref)
Vecco Marilena, A definition of cultural heritage: From the tangible to the intangible, “Journal of Cultural Heritage”, 11 (2010) no. 3, p. 321–324. (Crossref)
Volzone Rolando, Niglio Olimpia, Becherini Pietro, Integration of knowledge – based documentation methodologies and digital information for the study of religious complex heritage in the South of Portugal, “Digital Applicatios in Archeology and Cultural Heritage”, (2022) no. 24, p. 00208. (Crossref)
Walker Meredith, Marquis-Kyle Peter, The Illustrated Burra Charter: good practice for heritage places, Burwood 2004.
Weber Martin, Camerer Colin F., The Disposition Effect in Securities: An Experimental Analysis, „Journal of Economic Behavior and Organization”, 33 (1998) no. 2, p. 167–185. (Crossref)
Whitman Glen, Austrian behavioral economics, “Journal of Institutional Economics”, 18 (2022) no. 3, p. 449–466. (Crossref)
Netography
Charter for the Conservation of Historic Towns and Urban Areas (Washington Charter 1987), https://www.icomos.org.tr/Dosyalar/ICOMOSTR_en0627717001536681570.pdf (access: 22.09.2025).
Convention for the Protection of the Architectural Heritage of Europe, https://rm.coe.int/168007a087 (access: 2.08.2025).
Convention for the Protection of the Architectural Heritage of Europe adopted in Amsterdam in 1975, https://www.icomos.org/en/and/169-the-declaration-of-amsterdam (access: 2.08.2025).
Council of Europe Framework Convention on the Value of Cultural Heritage for Society, https://rm.coe.int/1680083746 (access: 2.08.2025).
Declaration of Dresden (1982), http://orcp.hustoj.com/declaration-of-dresden-1982/ (access: 30.07.2025).
ICOMOS–Ename Charter for the Interpretation of Cultural Heritage Sites, https://www.jstor.org/stable/43597974 (access: 2.08.2025).
The European Landscape Convention (Florence, 2000), https://www.coe.int/en/web/landscape/the-european-landscape-convention (access: 1.08.2025).
Wojewódzka i Miejska Biblioteka Publiczna w Rzeszowie https://orcid.org/0009-0005-1521-0531
Licencja
Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne – Na tych samych warunkach 4.0 Międzynarodowe.
