Spis nowicjuszy klasztoru kanoników regularnych z Żagania w średniowieczu. Przyczynek do badań nad składem osobowym konwentu
Abstrakt
W artykule przeprowadzono analizę osób przyjmowanych do klasztoru Kanoników Regularnych w Żaganiu do początku XVI wieku. Jako podstawę źródłową wykorzystano wiadomości zawarte w kronice klasztornej oraz spisie nowicjuszy, który obecnie przechowywany jest w Archiwum Archidiecezjalnym we Wrocławiu. W pracy skupiono się na następujących zagadnieniach: prezentacja osób przyjmowanych do zakonu, wskazanie miejsc, z których się rekrutowały, jakie nosily imiona, czy wśród wstępujących powtarzały się nazwiska, jaki był ich wiek oraz czy i ile lat po wstąpieniu przyjmowali oni funkcję opata. Dodatkowo analizowano, kiedy rekrutacja do opactwa była największa i czy mogła mieć na to wpływ osoba sprawująca wówczas urząd opata.
Słowa kluczowe:
kanonicy regularni, opactwo żagańskie, spis nowicjuszyBibliografia
Źródła rękopiśmienne
Archiwum Państwowe we Wrocławiu
Klasztor Augustianów w Żaganiu, sygn. Rep. 116.
Kopiarz klasztoru kanoników regularnych św. Augustyna w Żaganiu, Rep. 135, sygn. 419.
Archiwum Państwowe w Zielonej Górze
Akta miasta Zielona Góra, sygn. 5.
Akta miasta Żagań, sygn. 1520.
Archiwum Archidiecezjalne we Wrocławiu
Incipiunt Nomina Canonicorum Regularium Sancti Augustini Monasterii Saganensis, sygn. Vb.
-1440 Incipit registrum monasterii Saganensis compilatum per dominum Ludolfum abbatem ibidem Descriptum per D. Benedictum Abbatem anno 1780, sygn. V 74a.
Sächsisches Staatsarchiv Dresden
Haushaltungssachen des (Augustinerchorherren-)Stifts Sagan, nr Loc.08971/24, Die Vorwerke des Saganer Stiftes 1543, k. 45-54.
Haushaltungssachen des (Augustinerchorherren-)Stifts Sagan, nr Loc.08971/24, Einkommen des Saganer Stiftes 1543, k. 5-11.
Wojewódzka i Miejska Biblioteka Publiczna imienia C. Norwida w Zielonej Górze. Dział Rękopisów
Miscellanea żagańskie, sygn. R-55.
Źródła drukowane
Catalogus abbatum Saganensium, w: Scriptores rerum Silesiacarum oder Sammlung schlesischer Geschichtschreiber, Bd. I, Hg. G.A. Stenzel, Breslau 1835, s. 172-528.
Chronica abbatum beate Mariae Virginis in Arena, w: Scriptores rerum Silesiacarum oder Sammlung schlesischer Geschichtschreiber, Bd. 2, Hg. G.A. Stenzel, Breslau 1839, s. 156-286.
Codex diplomaticus Saxoniae regiae, Ht. 2, Bd. 16, Die Matrikel der Universität Leipzig, Bd. 1, Die Immatrikulationen von 1409-1559, Hg. G. Erler, Leipzig 1895.
Codex diplomaticus Saxoniae regiae, Ht. 2, Bd. 17, Die Matrikel der Universität Leipzig, Bd. 2, Die Promotionen von 1409-1559, Hg. G. Erler, Leipzig 1897.
Corpus Inscriptionum Poloniae, t. 10, z. 13, Inskrypcje województwa lubuskiego. Powiat żagański (do 1815 roku), red. J. Zdrenka, Toruń 2019.
Dlugos Jan, Chronik der Propstei Naumburg am Bober, Grünberg 1926.
Foerstermann Eduard Carl, Album academiae Vitenbergensis ad a. Ch. MDII usque ad a. MDLX, Lipsiae 1841.
Kodeks dyplomatyczny Śląska, t. III, red. K. Maleczyński, A. Skowrońska, Wrocław 1964.
Loserth Johann, Geschichtsschreiber der hussitischen Bewegung, vol. 3, Vienna 1856-1866.
Opracowania
Bahlow Hans, Schlesisches Namenbuch, Kitzingen/Main 1953.
Bosl Karl, Das Jahrhundert der Augustiner Chorherren, w: Historiographia Mediaevalis. Studien zur Geschichtsschreibung und Quellenkunde des Mittelalters. Festschrift für Franz-Josef Schmale zum 65. Geburstag, Hg. F.J. Schmale, D. Berg, H.W. Goetz, Darmstadt 1988, s. 1-17.
Cetwiński Marek, Rycerstwo śląskie do końca XIII w., Wrocław 1980.
Chmielewska Katarzyna, Klasztor i jego problemy w średniowiecznych śląskich i kłodzkich kronikach kanoników regularnych, Częstochowa 2015.
Chmielewska Katarzyna, Między chęcią a zakazem. Trudy kierowania klasztorem w czasach konfliktów między władzą świecką a kościelną w relacjach średniowiecznych kronik śląskich, w: W poszukiwaniu prawdy. Chrześcijańska Europa między wiarą a polityką, t. 2, red. A. Szyndler, Częstochowa 2010, s. 111-122.
Chmielewska Katarzyna, Uczeni w średniowiecznych klasztorach. Wykształceni zakonnicy – w relacjach kronikarskich, w: Uczeni z odległej i nieodległej przeszłości. Rekonstrukcje, interpretacje, refleksje, red. A. Żywczok, M. Kitliński-Król, Katowice 2019, s. 37-42.
Dola Kazimierz, Szpitale średniowieczne Śląska. Rozwój historyczny, „Rocznik Teologiczny Śląska Opolskiego”, 1 (1968) s. 239-292.
Drabina Jan, Mikołaj z Gliwic – średniowieczny protektor studiującej młodzieży, „Roczniki Muzeum w Gliwicach”, (1987) nr 3, s. 33-41.
Dziewulski Wadysław, Skład osobowy klasztoru kanoników regularnych w Kłodzku w początku XV wieku, „Pamiętnik Literacki”, 45 (1954) z. 1, s. 141-144.
Filipek-Misiak Aleksandra, Obcy nie (zawsze) znaczy zły – czyli o przybyszach w konwencie wedle Catalogus abbatum Saganensium Ludolfa z Żagania, w: Obcy w mieście, obcy w klasztorze. Ciągłość i zmiana w życiu wspólnot lokalnych na ziemiach polskich w średniowieczu, red. A. Pobóg-Lenartowicz, R. Trawka, L. Poniewozik, Rzeszów 2019, s. 49-60.
Filipek-Misiak Aleksandra, W ogrodzie cnót, wad i grzechów. Problematyka cnót w wybranych średniowiecznych kronikach klasztornych na Śląsku i w Czechach, Kraków 2016.
Germania canonico-Augustiniana ordine alphabetico in V. partes divisa, multorum annorum studio ac labore magnisque sumptibus collecta a R. D. Franciscus Petro, Can. Reg. S. Augustini imperialis canoniae Wettenhasanae quondam capitulari ac senior opus posthumum, pars V, Ginzburgi ad Danubium 1766.
Gottschalk Joseph, Oberschleseir auf dem Universitätem des Mittelalters. Beiträge zur Heimatkunde Oberschlesiens, Bd. 2, Leobschütz 1934.
Kapłon Marian, Książęta śląscy a klasztor kanoników regularnych w Żaganiu w latach 1217-1439, „Acta Universitatis Wratislaviensis. Historia”, 19 (1970) s. 133-147.
Karczewska Joanna, Opat w trudnych czasach? Marcin Rinkenberg i jego opackie rządy w klasztorze Kanoników Regularnych w Żaganiu (1468-1489), „Saeculum Christianum”, 30 (2023) z. 2, s. 68-78. (Crossref)
Karczewska Joanna, Rodzina von Leslav i jej działalność w XIV-XV wieku, „Studia Zachodnie”, 9 (2007) s. 75-80.
Karczewska Joanna, Uwagi prozopograficzne nad składem klasztoru kanoników regularnych w Żaganiu w połowie XV w., „Śląski Kwartalnik Historyczny Sobótka”, 62 (2007) z. 3, s. 349-355.
Klasztor Augustianów w Żaganiu. Zarys dziejów, red. S. Kowalski, Żary 1999.
Kogut Mieczysław, Początki klasztoru Kanoników Regularnych w Nowogrodzie Bobrzańskim, „Wrocławski Przegląd Teologiczny”, 16 (2008) z. 1, s. 203-210.
Kowalczyk Agnieszka, Biblioteka kanoników regularnych w Czerwińsku, „Notatki Płockie”, 54 (2009) nr 1, s. 3-10.
Kozaczewski Tadeusz, Fundacje klasztorne Henryka Brodatego i Henryka Pobożnego.
Zagadnienie wielkości i chronologii fundacji, „Śląski Kwartalnik Historyczny Sobótka”, 28 (1973) z. 4, s. 429-440.
Lawrens Hugh Clifford, Monastycyzm średniowieczny, Warszawa 2005.
Leszczyńska Barbara, W sprawie monografii Ludolfa z Żagania, „Acta Universitatis Wratislaviensis. Historia”, 8 (1964) s. 147-159.
Łatak Kazimierz, Biblioteka kanoników regularnych w Krakowie do końca XVI wieku, „Echa Przeszłości”, 3 (2002) s. 27-47.
Łatak Kazimierz, Kanonicy regularni laterańscy na Kazimierzu w Krakowie do końca XV wieku, Ełk 1999.
Łatak Kazimierz, Kanonicy regularni w dawnej i współczesnej Polsce, w: Przemijanie i trwanie. Kanonicy Regularni Laterańscy w dawnej i współczesnej Polsce. Materiały z międzynarodowej konferencji zorganizowanej z okazji 600-lecia fundacji opactwa Bożego Ciała w Krakowie, red. K. Łatak, I. Makarczyk, Kraków 2008, s. 17-38.
Łatak Kazimierz, Początki ruchu kanonickiego na ziemiach polskich, w: Miscellanea scientifica in honorem Beatissimi Patris Ioannis Pauli II, red. S. Strękowski, Ełk 1999, s. 231-239.
Machilek Franz, Ludolf von Sagan, w: Die deutsche Literatur des Mittelalters, Verfassenrlexicon, Bd. 5, Berlin-New York 1985, s. 974-984.
Machilek Franz, Ludolf von Sagan und seine Stellung in der Auseinandersetzung um Konziliarismus und Hussitismus, München 1967.
Milis Ludovicus, L’Ordre chanoines réguliers d’Arrouaise son histoire et son organisation, de la fondation de l’abbaye-mère vers 1090 à la fin des chapitres annuels en 1471, t. I, Brugge 1969.
Mrozowicz Wojciech, Konflikty między miastem Wrocław a klasztorem kanoników Regularnych na Piasku w późnym średniowieczu, w: Klasztor w mieście średniowiecznym i nowożytnym. Materiały z międzynarodowej konferencji zorganizowanej w Turawie w dniach 6-8 V 1999 r. przez Instytut Historii Uniwersytetu Opolskiego i Instytut Historyczny Uniwersytetu Wrocławskiego, red. M. Derwich, A. Pobóg-Lenartowicz, Wrocław-Opole, 2000, s. 393-400.
Mrozowicz Wojciech, Ludolf of Żagań, w: The encyclopedia of the medieval chronicle, vol. 2, J-Z, red. T. Andrews, S. Bagge, K. Bate, M. Derwich, G. Dunphy, Leiden-Boston 2010, s. 1049-1050.
Mrozowicz Wojciech, Wokół przeniesienia klasztoru kanoników regularnych św. Augustyna z Nowogrodu Bobrzańskiego do Żagania (w świetle nieznanego dokumentu z 20 IX 1284 r.), w: „Memoriae amici et magistri”. Studia historyczne poświęcone pamięci prof. Wacława Korty (1919-1999), red. M. Derwich, W. Mrozowicz, R. Żerelik, Wrocław 2001, s. 101-108.
Nalbach Stanisław, Ze studiów nad kulturą umysłową kanoników regularnych krakowskiej prepozytury Bożego Ciała w XV i XVI wieku, Kraków 2009.
Pietrzkiewicz Iwona, Biblioteka kanoników regularnych w Krakowie w XV i XVI wieku, Kraków 2003.
Pobóg-Lenartowicz Anna, Kanonicy regularni a miasto na przykładzie Żagania, w: Klasztor w mieście średniowiecznym i nowożytnym. Materiały z międzynarodowej konferencji zorganizowanej w Turawie w dniach 6-8 V 1999 r. przez Instytut Historii Uniwersytetu Opolskiego i Instytut Historyczny Uniwersytetu Wrocławskiego, red. M. Derwich, A. Pobóg-Lenartowicz, Wrocław-Opole, 2000, s. 383-392.
Pobóg-Lenartowicz Anna, Z badań nad studiami uniwersyteckimi śląskich kanoników regularnych w średniowieczu, w: Kultura edukacyjna na Górnym Śląsku, red. A. Barciak, Katowice 2002, s. 248-262.
Pobóg-Lenartowicz Anna, Silvestres in moribus erant. O wyższości miasta nad wsią na przykładzie kanoników regularnych w Żaganiu, w: Człowiek, sacrum, środowisko. Miejsca kultu we wczesnym średniowieczu, red. S. Moździoch, Wrocław 2000, s. 235-242.
Pobóg-Lenartowicz Anna, Formacja intelektualna śląskich kanoników regularnych w średniowieczu, w: Źródła kultury umysłowej w Europie Środkowej ze szczególnym uwzględnieniem Śląska, red. A. Barciak, Katowice 2005, s. 180-195.
Pobóg-Lenartowicz Anna, A czyny ich były liczne i godne pamięci. Konwent klasztoru kanoników regularnych NMP na Piasku we Wrocławiu, Opole 2007.
Pobóg-Lenartowicz Anna, Księżniczki śląskie wobec śląskich klasztorów kanoników regularnych, w: Klasztor w państwie średniowiecznym i nowożytnym, red. M. Derwich, A. Pobóg-Lenartowicz, Wrocław-Opole-Warszawa 2005, s. 57-64.
Pobóg-Lenartowicz Anna, Kanonicy regularni na Śląsku. Życie konwentów w śląskich klasztorach kanoników regularnych w średniowieczu, Opole 1999.
Pobóg-Lenartowicz Anna, Ideał opata w śląskich średniowiecznych kronikach kanoników regularnych, w: Człowiek i Kościół w dziejach. Księga pamiątkowa dedykowana księdzu profesorowi Kazimierzowi Doli z okazji 65. rocznicy urodzin, red. J. Kopiec, N. Widok, Opole 1999, s. 103-118.
Pobóg-Lenartowicz Anna, Witczak Zbigniew, Miasto czy wieś? Dylemat śląskich kanoników regularnych w średniowieczu, w: Miasto i wieś na przestrzeni dziejów w Europie Środkowej ze szczególnym uwzględnieniem Górnego Śląska, red. A. Barciak, Katowice-Zabrze 2023, s. 107-114.
Proksch Constance, Klosterreform und Geschichtsschreibung im Spätmittelalter, Köln 1994.
Ryłko Stefan, Reguła św. Augustyna z klasztoru kanoników regularnych w czeskim Rudniku, Kraków 1993.
Sivéry Gérard, Les chanoines d`Arrouaise et la Pologne, w: Les contacts religieux Franco-Polonais du Moyen Age a nous Jours. Relations, influences, images d’un pays vu par l’autre, Paris 1985, s. 53-82.
Steller Georg, Die Anfänge des (Saganer) Augustinerstiftes in Naumburg am Bober (1217-1284), „Archiv für schlesische Kirchengeschichte”, T. 1, 26 (1968) s. 19-63, T. 2, 27 (1969) s. 30-52.
Stelmach Roman, Henryk I Brodaty jako fundator i donator klasztorów śląskich, w: Klasztor w państwie średniowiecznym i nowożytnym, red. M. Derwich, A. Pobóg-Lenartowicz, Wrocław-Opole-Warszawa 2005, s. 45-55.
Sobeczko Jan Helmut, Średniowieczny kult liturgiczny czterech głównych patronów Śląska, w: Człowiek i Kościół w dziejach. Księga pamiątkowa dedykowana księdzu profesorowi Kazimierzowi Doli z okazji 65. rocznicy urodzin, red. J. Kopiec, N. Widok, Opole 1999, s. 131-138.
Surdacki Marian, Szpitalnictwo zakonne w średniowiecznej Polsce, „Roczniki Humanistyczne”, 63 (2015) nr 2, s. 49-98. (Crossref)
Szetelnicki Wacław, Szkolnictwo kanoników regularnych na Śląsku w świetle reform podejmowanych przez opata Johanna Ignaca Melchiora von Felbigera – wybrane aspekty, „Nasza Przeszłość”, 117 (2012) s. 259-300. (Crossref)
Świerk Alfred, Średniowieczna biblioteka klasztoru kanoników regularnych w Żaganiu, Wrocław 1965.
Wiszewski Przemysław, Zakonnicy i dworzanie – tradycje fundacji klasztorów w średniowiecznym dziejopisarstwie śląskim XIII-XV w., „Acta Universitatis Wratislaviensis. Historia”, 153 (2001) s. 179-198.
Witczak Zbigniew, Działalność gospodarcza i uposażenie klasztoru kanoników regularnych w Żaganiu do początku XVI wieku, Opole 2023.
Witczak Zbigniew, Konflikty między miastem Żagań a klasztorem kanoników regularnych św. Augustyna w średniowieczu, w: Konflikt w ujęciu interdyscyplinarnym, red. A.S. Kotowski, M. Rajewska, Bydgoszcz 2021, s. 250-257.
Witczak Zbigniew, Nie tylko Primus reformator klasztoru żagańskiego. Działalność gospodarcza opata Trudwina I, „Studia Teologiczno-Historyczne Śląska Opolskiego”, 39 (2019) z. 1, s. 189-209. (Crossref)
Witczak Zbigniew, Pieniądze, władza, pozycja czy ambicja? Przyczyny konfliktu księdza Jana I z opatem kanoników regularnych w Żaganiu Henrykiem Leslavem w pierwszej połowie XV wieku, w: Zazdrość, nienawiść, gniew w przestrzeni historycznej, red. N. Majoch, J. Pieczara, Kraków 2020, s. 95-116.
Witczak Zbigniew, Skomplikowane losy opata klasztoru kanoników regularnych w Żaganiu Pawła II (1522-1525), „Studia Teologiczno-Historyczne Śląska Opolskiego”, 43 (2023) z. 2, s. 161-178. (Crossref)
Witczak Zbigniew, Stan badań nad klasztorem kanoników regularnych w Żaganiu w średniowieczu, „Studia Zachodnie”, 21 (2019) s. 9-26. (Crossref)
Witczak Zbigniew, The Relocation of the Canons Regular Monastery in Żagań as an Element in the Reform of Interior Life, „Folia Historica Cracoviensia”, 25 (2019) z. 1, s. 215-236. (Crossref)
Wojtyska Henryk Damian, Nauka i nauczanie u kanoników regularnych (na przykładzie Kongregacji Bożego Ciała), w: Dzieje teologii katolickiej w Polsce, t. 2, cz. 2, red. M. Rechowicz, Lublin 1975, s. 451-507.
Wółkiewicz Ewa, Mieszczanie w klasztorze. Skład osobowy konwentu bożogrobców w Nysie w średniowieczu, w: Klasztor w mieście średniowiecznym i nowożytnym. Materiały z międzynarodowej konferencji zorganizowanej w Turawie w dniach 6-8 V 1999 r. przez Instytut Historii Uniwersytetu Opolskiego i Instytut Historyczny Uniwersytetu Wrocławskiego, red. M. Derwich, A. Pobóg-Lenartowicz, Wrocław-Opole, 2000, s. 427-448.
Zielińska Ewa, Biblioteka klasztoru kanoników regularnych w Kraśniku w II połowie XV w., w: Klasztor w kulturze średniowiecznej Polski. Materiały z ogólnopolskiej konferencji naukowej zorganizowanej w Dąbrowie Niemodlińskiej w dniach 4-6 XI 1993 przez Instytut Historii WSP w Opolu i Instytut Historyczny Uniwersytetu Wrocławskiego, red. M. Derwich, A. Pobóg-Lenartowicz, Opole 1995, s. 105-112.
Licencja

Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne – Na tych samych warunkach 4.0 Międzynarodowe.






