Archival and library manuscript. Two lectures by Piotr Bańkowski delivered during a course for archivists (KUL, Lublin 1956, 1961)
Abstract
The long-standing dispute between archivists and librarians over the distinction between archival manuscripts, and library manuscripts, and consequently over their affiliation with the appropriate institution, reached its peak in the 1950s. During this period, collections, primarily manuscripts, were moved from libraries to archives, despite fierce opposition from the librarian community. These tensions were reflected in two lectures given by Piotr Bańskowski (the then editor of Archeion) during courses for church archivists organized by the Catholic University of Lublin in 1956 and 1961. Both lectures have been preserved in P. Bańkowski's heritage collection in the Archives of the Polish Academy of Sciences and constitute an important voice not only in the matter of archival and library definitions, but also testify to the dissemination of a certain message among church archivists.
Keywords:
codicology, archival science, library manuscript, archival manuscript, Catholic University of LublinReferences
Źródła rękopiśmienne
Archiwum PAN w Warszawie
III-217: Spuścizna Piotra Bańkowskiego, jedn. 49.
Archiwum Państwowe w Przemyślu
sygn. 56/129/0/2.4/428: Liber legum.
Opracowania
Altman Henryk, W dziesięciolecie dekretu o archiwach państwowych, „Archeion”, 37 (1962) s. 7-17.
Bańkowski Piotr, Archiwalia i rękopiśmienne zbiory biblioteczne, „Archeion”, 19-20 (1951) s. 219-229.
Bańkowski Piotr, Dwa teksty „Bogarodzicy” w dwóch rękopiśmiennych statutach litewskich z 1-ej połowy XVI w., „Archeion”, 18 (1948) s. 159-184.
Bańkowski Piotr, [Głos w dyskusji po referacie Z. Kolankowskiego pt. Archiwalne opracowanie spuścizn rękopiśmiennych i jego problemy], w: VIII Powszechny Zjazd Historyków Polskich w Krakowie 14-17 września 1958, t. 2, Referaty i dyskusja. IX. Nauki pomocnicze historii, red. A. G ieysztor, Warszawa 1960, s. 169-178.
Bańkowski Piotr, Nowy inwentarz rękopisów Biblioteki Zakładu Narodowego im. Ossolińskich, „Archeion”, 19/20 (1951) s. 447-461.
[Bańkowski Piotr (?)], Pięćdziesiąt lat archiwistyki radzieckiej, „Archeion”, 49 (1968) s. 9-16.
Bednarczuk Leszek, Starobiałoruski przekład „Bogurodzicy” w „Statucie litewskim” (1529), „Rocznik Przemyski”, 60 (2024) z. 2 (28), s. 35-39. (Crossref)
Belov Gennadi, Nouveau statut du fonds des archives d’État de l’U.R.S.S., w: Mélanges offerts par ses confrères étrangers à Charles Braibant, Directeur général des Archives de France, Président d’honneur du Conseil International des Archives, Bruxelles 1959, s. 43-49.
Bibliografia literatury polskiej. Nowy Korbut, t. 1, Piśmiennictwo staropolskie. Hasła ogólne i anonimowe, red. R. Pollak, Warszawa 1963, s. 191, 196.
Biblioteka Uniwersytecka Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego. Archiwum Jana Steckiego (katalog rękopisów), oprac. H. Ziółek, „Archiwa, Biblioteki i Muzea Kościelne”, 57 (1988) s. 331-446.
Bielińska Maria, Działalność Naczelnej Dyrekcji Archiwów Państwowych w latach 1950 i 1951, „Archeion”, 21 (1952) s. 219-225.
Birkenmajer Aleksander, Rozwój i stan obecny wyższych studiów bibliotekoznawczych w Polskiej Rzeczpospolitej Ludowej. 1957 r., do druku przygotowała B. Bieńkowska, w: Warszawskie uniwersyteckie studia bibliotekoznawcze i informacyjne (1951-2001), red. E.B. Zybert, Warszawa 2002, s. 15-42.
Brenneke Adolf, Archivkunde. Ein Beitrag zur Theorie und Geschichte des Europäischen Geschichtswesens, bearb. W. Lesch, Leipzig 1953 (reprint: München-New York-London 1988). (Crossref)
Buczek Karol, Zbiory rękopisów polskich bibljotek naukowych (zagadnienia i dezyderaty), w: IV Zjazd Bibljotekarzy Polskich w Warszawie dnia 31 maja – 2 czerwca 1936 roku. Referaty, Warszawa 1936, s. 69-85.
Chodkowska Anita, Materiały Piotra Bańkowskiego (1885-1976) (III-217), „Biuletyn Archiwum Polskiej Akademii Nauk”, 49 (2008) s. 13-101.
Chodkowska Anita, Piotr Bańkowski – redaktor „Archeionu”, w: Wkład archiwistów warszawskich w rozwój archiwistyki polskiej. Zbiór studiów poświęconych warszawskiemu środowisku archiwalnemu, red. A. Kulecka, Warszawa 2012, s. 283-302. (Crossref)
Chodkowska Anita, Wprowadzenie, w: P. Bańkowski, Archiwista na powstańczym Żoliborzu. Wspomnienia sierpień-wrzesień 1944, Warszawa 2014, s. 7-11.
Chorążyczewski Waldemar, Polska myśl archiwalna okresu międzywojennego w powszechnym dyskursie archiwistycznym, w: Archiwa w Niepodległej 1919-2019: stulecie Archiwów Państwowych, red. E. Rosowska, Warszawa 2019, s. 37-58.
Czaja Stefan, Aspekty biblioteczne w starych i nowych przepisach archiwalnych, „Studia o Bibliotekach i Zbiorach Polskich”, 1 (1991) s. 93-104.
Dębowska Maria, Ośrodek Archiwów, Bibliotek i Muzeów Kościelnych Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego Jana Pawła II 1956-2006, Lublin 2006.
Drelicharz Wojciech, O kodykologicznym studium kolekcji Szymona Pośpiecha z Jaworowa zwanej „Liber legum”, „Studia Źródłoznawcze”, 48 (2010) s. 121-134.
Dróżdż Andrzej, Działalność Centralnego Zarządu Bibliotek (1951-1957), w: Oblicza współczesnej bibliologii. Konteksty i transgresje, red. G. Czapnik, Z. G ruszka, J. Ladorucki, Łódź-Warszawa 2014, s. 139-165. (Crossref)
Duchein Michel, Le respect des fonds en archivistique: principes théoriques et problems pratiques, „La Gazette des Archives”, 97 (1977) s. 71-96 (przedruk w numerze tematycznym: tenże, Études d’archivistique 1957-1992, „La Gazette des Archives”, 157 (1992) s. 9-34). (Crossref)
Favier Jean, Les Archives, Paris 1959.
Favier Jean, Les archives d’hier à demain. Continuité et mutations, „Mélanges de l’École française de Rome”, 90 (1978) nr 2, s. 549-561. (Crossref)
Figaszewska Karolina Kinga, Fragmenty rękopisów średniowiecznych – stan badań i perspektywy badawcze. Średniowieczne fragmenty zachowane w Archiwum Państwowym w Szczecinie, „Studia Źródłoznawcze”, 57 (2019) s. 99-112. (Crossref)
Gerber Rafał, Wytyczne do projektu nowelizacji dekretu o państwowej służbie archiwalnej. (Referat wygłoszony dnia 23 września na konferencji archiwalnej we Wrocławiu), „Archeion”, 18 (1948) s. 61-70.
Groniowski Stanisław A., O wspólny związek archiwistów i bibliotekarzy polskich, „Archeion”, 15 (1937-1938) s. 75-90.
Hejnosz Wojciech, Jeszcze o archiwach, bibliotekach i ich publicznej użyteczności naukowej, „Archeion”, 16 (1938-1939) s. 85-94.
Hejnosz Wojciech, Kilka uwag o archiwistach i bibliotekarzach, „Archeion”, 15 (1937- 1938) s. 65-74.
Helena Więckowska. Bibliotekarz, historyk, bibliolog, red. J. Konieczna, M. Rzadkowolska, Łódź 2015.
Helena Więckowska 1897-1984, red. J. Andrzejewski, Łódź 1988.
Horodyski Bogdan, Z pogranicza bibliotekarstwa i archiwistyki, „Przegląd Biblioteczny”, 24 (1956) z. 3, s. 201-212.
Inwentarz rękopisów do połowy XVI wieku w zbiorach Biblioteki Narodowej, oprac. J. Kaliszuk, S. Szyller, Warszawa 2012.
Jenkinson Hilary, A Manual of Archive Administration Including the Problems of War Archives and Archive Making, Oxford 1922 (wyd. 2 – 1937).
Kaczmarczyk Kazimierz, Potrzeby naszych archiwów, „Nauka Polska. Jej Potrzeby, Organizacja i Rozwój”, 10 (1929) s. 518-528.
Kaliszuk Jerzy, Cuda cystersa Christiana – koniec pewnego mitu, w: Polska i jej sąsiedzi w dobie średniowiecza. Kultura umysłowa, życie społeczne, polityka, red. W. Iwańczak, S. Rosik, P. Urbańczyk, Wrocław 2022, s. 21-48.
Katalog krajowego Archiwum Aktów Grodzkich i Ziemskich w Krakowie, wyd. S. Kutrzeba, w: Teka Grona Konserwatorów Galicyi Zachodniej, t. 3, Kraków 1909, s. 1-266.
Katalog rękopisów Biblioteki Narodowej, t. 2, cz. 1, Zbiory Biblioteki Rapperswilskiej, rękopisy 1315-2299, oprac. A. Lewak, H. Więckowska, Warszawa 1938.
Katalog rękopisów Biblioteki Narodowej, t. 3, Zbiory batignolskie i Towarzystwa Przyjaciół Nauk w Londynie: 2300-2666, oprac. H. Więckowska, Warszawa 1933.
Kieniewicz Stefan, [rec.] „Archeion. Organ Naczelnej Dyrekcji Archiwów Państwowych – czasopismo poświęcone sprawom archiwalnym”, red. R. Gerber, t. XIX-XX, Warszawa 1951, str. 536, „Przegląd Historyczny”, 44 (1953) z. 1-2, s. 252-256.
Kolankowski Zygmunt, Archiwalne opracowanie spuścizn rękopiśmiennych i jego problemy, w: VIII Powszechny Zjazd Historyków Polskich w Krakowie 14-17 września 1958, t. 2, Referaty i dyskusja. IX. Nauki pomocnicze historii, red. A. Gieysztor, Warszawa 1960, s. 143-159.
Kolankowski Zygmunt, Granice spuścizny archiwalnej, „Archeion”, 57 (1972) s. 53-73.
Konarski Kazimierz, Nowożytna archiwistyka polska i jej zadania, Warszawa 1929.
Konarski Kazimierz, Nowożytna archiwistyka polska i jej zadania. Modern Polish Archival Science and Its Purpose, Warszawa 2022.
Konarski Kazimierz, Podstawowe zasady archiwistyki, „Archeion”, 19-20 (1951) s. 19-104.
Krajewska Hanna, Opracowywanie spuścizn w Archiwum Polskiej Akademii Nauk, „Archiwa, Biblioteki i Muzea Kościelne”, 89 (2008) s. 35-42. (Crossref)
Krochmal Jacek, Środowisko katedry przemyskiej w drugiej połowie XV wieku – uwagi do książki Anny Łosowskiej „Kolekcja «Liber legum» i jej miejsce w kulturze umysłowej późnośredniowiecznego Przemyśla”, „Miscellanea Historico-Archivistica”, 15-16 (2010) s. 187-202.
Kupść Bogumił S., Archiwalne i biblioteczne udostępnianie zbiorów rękopiśmiennych, „Przegląd Biblioteczny”, 27 (1959) z. 1-2, s. 45-67.
Kutrzeba Stanisław, Inwentarze a katalogi rękopisów, w: Pamiętnik IV Powszechnego Zjazdu Historyków Polskich w Poznaniu 6-8 grudnia 1925 r., t. I, Referaty, sekcja VIB, Lwów 1925, s. 1-5.
Kwiatkowska Wiesława, Uniwersyteckie kształcenie archiwistów w Polsce: wczoraj i dziś (1951-2019), Warszawa 2020.
Lewandowska Dorota, Osiecka Małgorzata, Spuścizny archiwalne ludzi nauki i kultury w zasobie Archiwum Głównego Akt Dawnych, „Miscellanea Historico-Archivistica”, 23 (2016) s. 282-284.
Listy emigracyjne Joachima Lelewela, t. 1-4, red. H. Więckowska, Kraków 1948-1952.
Löher Franz von, Archivlehre. Grundzüge der Geschichte, Aufgaben und Einrichtung unserer Archive, Paderborn 1890.
Łodyński Marian, Archiwiści i bibliotekarze, „Przegląd Biblioteczny”, 11 (1937) z. 4, s. 279-288.
Łodyński Marian, Czy archiwa są instytucjami „publicznej użyteczności naukowej”?, „Przegląd Biblioteczny”, 12 (1938) z. 2, s. 103-106.
Łosowska Anna, Kolekcja „Liber legum” i jej miejsce w kulturze umysłowej późnośredniowiecznego Przemyśla, Warszawa-Przemyśl 2007.
Mamczak-Gadkowska Irena, Powstanie i rozwój sieci archiwów państwowych i naczelnych organów archiwalnych w niepodległej Polsce, w: Archiwa w Niepodległej 1919- 2019: stulecie Archiwów Państwowych, red. E. Rosowska, Warszawa 2019, s. 13-35.
Marzec Andrzej, Pergamin wydobyty ze starych opraw. O nieznanym dokumencie króla
Władysława Łokietka, w: Vir sapiens. Księga dedykowana Profesorowi Krzysztofowi Ożogowi, red. L. Korczak, M.D. Kowalski, S.A. Sroka, Kraków 2024, s. 315-326.
Mrozowicz Wojciech, Archivalien in der Universitätsbibliothek. Am Beispiel der Handschriftenabteilung der Universitätsbibliothek Wrocław (Breslau), „Biuletyn Polskiej Misji Historycznej”, 6 (2011) s. 250-270. (Crossref)
Muller Samuel, Feith Johan A., Fruin Robert, Handleiding voor het ordenen en beschrijven van archieven, Groningen 1898 (tłum. niem. – S. Muller, J.A. Feith, R. Fruin, Anleitung zum Ordnen und Beschreiben von Archiven, übers. H. Kaiser, Leipzig-Groningen 1905).
Nowak Łukasz Piotr, Holenderski „podręcznik do porządkowania i opisu archiwów” autorstwa
S. Mullera, J. Feitha i R. Fruina z 1898 r. i jego późniejsze wydania, „Archiwa – Kancelarie – Zbiory”, 12 (2021) s. 89-109.
Pietrzkiewicz Dorota, Spory o zbiory. Piotr Bańkowski – rewindykacja i ochrona dziedzictwa piśmienniczego, Pułtusk-Warszawa 2019.
Pietrzkiewicz Dorota, Życie i praca Piotra Bańkowskiego (1885-1976), „Z Badań nad Książką i Księgozbiorami Historycznymi”, 6 (2012) s. 51-64. (Crossref)
Płuciennik Monika, Polska terminologia archiwalna w źródłach prawa, Warszawa 2020.
Ryszewski Bohdan, Archiwa i biblioteki. Uwagi o zakresie gromadzenia rękopisów i metodach ich opracowywania, „Studia o Bibliotekach i Zbiorach Polskich”, 3 (1992) s. 113-121.
Siemieński Józef, Katalogowanie archiwów po bibljotekarsku. (Z powodu rzekomego archiwum Kuratorii Czartoryskiego), „Archeion”, 1 (1927) s. 125-134.
Siemieński Józef, Przewodnik po archiwach polskich, t. I, Archiwa dawnej Rzeczypospolitej, Warszawa 1933.
Siemieński Józef, Rozstrząsania terminologiczne, „Archeion”, 3 (1928) s. 12-22.
Siemieński Józef, Scalanie archiwów i bibljotecznych zbiorów szczególnych, w: Pamiętnik IV Powszechnego Zjazdu Historyków Polskich w Poznaniu 6-8 grudnia 1925 r., t. I, Referaty, serja VI, Lwów 1925, s. 1-15.
Siemieński Józef, Stan i sprawa archiwów polskich, „Nauka Polska. Jej Potrzeby, Organizacja i Rozwój”, 10 (1929) s. 499-517.
Starzyński Marcin, Particulae. Studia nad fragmentami rękopisów karolińskich ze zbiorów krakowskich, Warszawa 2025 (w druku).
Stebelski Adam, Rękopis archiwalny i biblioteczny, „Archeion”, 19-20 (1951) s. 230-240.
Striedinger Ivo, Was ist Archiv-, was Bibliotheksgut, „Archivalische Zeitschrift”, 36 (1926) s. 151-163. (Crossref)
Suchodolski Witold, Organizacja archiwów w Rosji sowieckiej, „Archeion”, 3 (1928) s. 71-83.
Suchodolski Witold, Potrzeby archiwów państwowych w świetle wniosków zgłoszonych na wrocławskiej konferencji archiwistów, „Archeion”, 18 (1948) s. 47-60.
Supruniuk Mirosław A., Gromadzenie i opracowywanie kolekcji archiwalnych w bibliotekach naukowych na przykładzie Archiwum Emigracji Biblioteki Uniwersyteckiej w Toruniu, „Bibliotheca Nostra”, 3/4 (2010) s. 24-38.
Wąsowicz Michał, Piotr Bańkowski (12 IX 1885 – 16 II 1976), „Archeion”, 65 (1977) s. 337-350.
Więckowska Helena, Archiwum a bibljoteka. Odmienność materiału i metod pracy, „Przegląd Biblioteczny”, 3 (1929) z. 1, s. 14-27.
Więckowska Helena, Rękopisy batignolskie Biblioteki Narodowej, Warszawa 1932.
Więckowska Helena, Scalanie zbiorów rękopiśmiennych w bibljotekach, w: IV Zjazd Bibljotekarzy Polskich w Warszawie dnia 31 maja – 2 czerwca 1936 roku. Referaty, Warszawa 1936, s. 149-159.
Wnioski zespołu podsekcji: Historii, Archiwoznawstwa i Bibliotekoznawstwa sekcji nauk społecznych i humanistycznych I-go Kongresu Nauki Polskiej, „Archeion”, 21 (1952) s. 242-247.
Wokół spuścizn archiwalnych, red. D. Magier, Siedlce 2024.
Wskazówki do katalogowania rękopisów w zbiorach bibliotecznych, Kraków 1935.
Wytyczne opracowania archiwalnego spuścizn rękopiśmiennych. Projekt, oprac. pod kierunkiem Z. Kolankowskiego, [mps, Archiwum PAN], Warszawa 1958.
Wytyczne opracowania rękopisów w bibliotekach polskich, oprac. zespół na podstawie projektów B. Horodyskiego i H. Więckowskiej, Wrocław 1955.
Wytyczne opracowania spuścizn archiwalnych po uczonych, oprac. H. Dymnicka-Wołoszyńska, Z. Kolankowski, Warszawa 1990.
Zielińska Teresa, Zbiór Aleksandra Czołowskiego w Archiwum Głównym Akt Dawnych, „Archeion”, 89 (1991) s. 37-60.
Żurek Waldemar W., Ośrodek Archiwów, Bibliotek i Muzeów Kościelnych Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego Jana Pawła II w mijającym półwieczu, „Archiwa, Biblioteki i Muzea Kościelne”, 86 (2006) s. 75-82. (Crossref)
License

This work is licensed under a Creative Commons Attribution-NonCommercial-ShareAlike 4.0 International License.






