Rękopis archiwalny i biblioteczny. Dwa wykłady Piotra Bańkowskiego wygłoszone w trakcie kursu dla archiwistów (KUL, Lublin 1956, 1961)
Abstrakt
Długoletni spór między archiwistami i bibliotekarzami o rozgraniczenie rękopisów o charakterze archiwalnym od rękopisów o charakterze biblioteczym i w konsekwencji o ich przynależność do odpowiedniej instytucji osiągnął swoje apogeum w latach 50. XX wieku. W tym okresie doszło do przemieszczeń zbiorów, przede wszystkim rękopisów z bibliotek do archiwów, przy gwałtownym sprzeciwie środowiska bibliotekarskiego. Tarcia te znalazły odzwierciedlenie w dwóch wykładach Piotra Bańskowskiego (w owym czasie redaktora "Archeionu"), wygłoszonych w trakcie organizowanych przez KUL kursów dla archiwistów kościelnych - w 1956 i 1961 roku. Oba wykłady zachowały się w spuściźnie P. Bańskowskiego w Archiwum PAN i stanowią ważny głos nie tylko w kwestii definicji archiwalnych i bibliotecznych, ale także są świadectwem upowszechniania określonych treści w środowisku archiwistów kościelnych.
Słowa kluczowe:
kodykologia, archiwistyka, rękopis biblioteczny, rękopis archiwalny, Katolicki Uniwersytet LubelskiBibliografia
Źródła rękopiśmienne
Archiwum PAN w Warszawie
III-217: Spuścizna Piotra Bańkowskiego, jedn. 49.
Archiwum Państwowe w Przemyślu
sygn. 56/129/0/2.4/428: Liber legum.
Opracowania
Altman Henryk, W dziesięciolecie dekretu o archiwach państwowych, „Archeion”, 37 (1962) s. 7-17.
Bańkowski Piotr, Archiwalia i rękopiśmienne zbiory biblioteczne, „Archeion”, 19-20 (1951) s. 219-229.
Bańkowski Piotr, Dwa teksty „Bogarodzicy” w dwóch rękopiśmiennych statutach litewskich z 1-ej połowy XVI w., „Archeion”, 18 (1948) s. 159-184.
Bańkowski Piotr, [Głos w dyskusji po referacie Z. Kolankowskiego pt. Archiwalne opracowanie spuścizn rękopiśmiennych i jego problemy], w: VIII Powszechny Zjazd Historyków Polskich w Krakowie 14-17 września 1958, t. 2, Referaty i dyskusja. IX. Nauki pomocnicze historii, red. A. G ieysztor, Warszawa 1960, s. 169-178.
Bańkowski Piotr, Nowy inwentarz rękopisów Biblioteki Zakładu Narodowego im. Ossolińskich, „Archeion”, 19/20 (1951) s. 447-461.
[Bańkowski Piotr (?)], Pięćdziesiąt lat archiwistyki radzieckiej, „Archeion”, 49 (1968) s. 9-16.
Bednarczuk Leszek, Starobiałoruski przekład „Bogurodzicy” w „Statucie litewskim” (1529), „Rocznik Przemyski”, 60 (2024) z. 2 (28), s. 35-39. (Crossref)
Belov Gennadi, Nouveau statut du fonds des archives d’État de l’U.R.S.S., w: Mélanges offerts par ses confrères étrangers à Charles Braibant, Directeur général des Archives de France, Président d’honneur du Conseil International des Archives, Bruxelles 1959, s. 43-49.
Bibliografia literatury polskiej. Nowy Korbut, t. 1, Piśmiennictwo staropolskie. Hasła ogólne i anonimowe, red. R. Pollak, Warszawa 1963, s. 191, 196.
Biblioteka Uniwersytecka Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego. Archiwum Jana Steckiego (katalog rękopisów), oprac. H. Ziółek, „Archiwa, Biblioteki i Muzea Kościelne”, 57 (1988) s. 331-446.
Bielińska Maria, Działalność Naczelnej Dyrekcji Archiwów Państwowych w latach 1950 i 1951, „Archeion”, 21 (1952) s. 219-225.
Birkenmajer Aleksander, Rozwój i stan obecny wyższych studiów bibliotekoznawczych w Polskiej Rzeczpospolitej Ludowej. 1957 r., do druku przygotowała B. Bieńkowska, w: Warszawskie uniwersyteckie studia bibliotekoznawcze i informacyjne (1951-2001), red. E.B. Zybert, Warszawa 2002, s. 15-42.
Brenneke Adolf, Archivkunde. Ein Beitrag zur Theorie und Geschichte des Europäischen Geschichtswesens, bearb. W. Lesch, Leipzig 1953 (reprint: München-New York-London 1988). (Crossref)
Buczek Karol, Zbiory rękopisów polskich bibljotek naukowych (zagadnienia i dezyderaty), w: IV Zjazd Bibljotekarzy Polskich w Warszawie dnia 31 maja – 2 czerwca 1936 roku. Referaty, Warszawa 1936, s. 69-85.
Chodkowska Anita, Materiały Piotra Bańkowskiego (1885-1976) (III-217), „Biuletyn Archiwum Polskiej Akademii Nauk”, 49 (2008) s. 13-101.
Chodkowska Anita, Piotr Bańkowski – redaktor „Archeionu”, w: Wkład archiwistów warszawskich w rozwój archiwistyki polskiej. Zbiór studiów poświęconych warszawskiemu środowisku archiwalnemu, red. A. Kulecka, Warszawa 2012, s. 283-302. (Crossref)
Chodkowska Anita, Wprowadzenie, w: P. Bańkowski, Archiwista na powstańczym Żoliborzu. Wspomnienia sierpień-wrzesień 1944, Warszawa 2014, s. 7-11.
Chorążyczewski Waldemar, Polska myśl archiwalna okresu międzywojennego w powszechnym dyskursie archiwistycznym, w: Archiwa w Niepodległej 1919-2019: stulecie Archiwów Państwowych, red. E. Rosowska, Warszawa 2019, s. 37-58.
Czaja Stefan, Aspekty biblioteczne w starych i nowych przepisach archiwalnych, „Studia o Bibliotekach i Zbiorach Polskich”, 1 (1991) s. 93-104.
Dębowska Maria, Ośrodek Archiwów, Bibliotek i Muzeów Kościelnych Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego Jana Pawła II 1956-2006, Lublin 2006.
Drelicharz Wojciech, O kodykologicznym studium kolekcji Szymona Pośpiecha z Jaworowa zwanej „Liber legum”, „Studia Źródłoznawcze”, 48 (2010) s. 121-134.
Dróżdż Andrzej, Działalność Centralnego Zarządu Bibliotek (1951-1957), w: Oblicza współczesnej bibliologii. Konteksty i transgresje, red. G. Czapnik, Z. G ruszka, J. Ladorucki, Łódź-Warszawa 2014, s. 139-165. (Crossref)
Duchein Michel, Le respect des fonds en archivistique: principes théoriques et problems pratiques, „La Gazette des Archives”, 97 (1977) s. 71-96 (przedruk w numerze tematycznym: tenże, Études d’archivistique 1957-1992, „La Gazette des Archives”, 157 (1992) s. 9-34). (Crossref)
Favier Jean, Les Archives, Paris 1959.
Favier Jean, Les archives d’hier à demain. Continuité et mutations, „Mélanges de l’École française de Rome”, 90 (1978) nr 2, s. 549-561. (Crossref)
Figaszewska Karolina Kinga, Fragmenty rękopisów średniowiecznych – stan badań i perspektywy badawcze. Średniowieczne fragmenty zachowane w Archiwum Państwowym w Szczecinie, „Studia Źródłoznawcze”, 57 (2019) s. 99-112. (Crossref)
Gerber Rafał, Wytyczne do projektu nowelizacji dekretu o państwowej służbie archiwalnej. (Referat wygłoszony dnia 23 września na konferencji archiwalnej we Wrocławiu), „Archeion”, 18 (1948) s. 61-70.
Groniowski Stanisław A., O wspólny związek archiwistów i bibliotekarzy polskich, „Archeion”, 15 (1937-1938) s. 75-90.
Hejnosz Wojciech, Jeszcze o archiwach, bibliotekach i ich publicznej użyteczności naukowej, „Archeion”, 16 (1938-1939) s. 85-94.
Hejnosz Wojciech, Kilka uwag o archiwistach i bibliotekarzach, „Archeion”, 15 (1937- 1938) s. 65-74.
Helena Więckowska. Bibliotekarz, historyk, bibliolog, red. J. Konieczna, M. Rzadkowolska, Łódź 2015.
Helena Więckowska 1897-1984, red. J. Andrzejewski, Łódź 1988.
Horodyski Bogdan, Z pogranicza bibliotekarstwa i archiwistyki, „Przegląd Biblioteczny”, 24 (1956) z. 3, s. 201-212.
Inwentarz rękopisów do połowy XVI wieku w zbiorach Biblioteki Narodowej, oprac. J. Kaliszuk, S. Szyller, Warszawa 2012.
Jenkinson Hilary, A Manual of Archive Administration Including the Problems of War Archives and Archive Making, Oxford 1922 (wyd. 2 – 1937).
Kaczmarczyk Kazimierz, Potrzeby naszych archiwów, „Nauka Polska. Jej Potrzeby, Organizacja i Rozwój”, 10 (1929) s. 518-528.
Kaliszuk Jerzy, Cuda cystersa Christiana – koniec pewnego mitu, w: Polska i jej sąsiedzi w dobie średniowiecza. Kultura umysłowa, życie społeczne, polityka, red. W. Iwańczak, S. Rosik, P. Urbańczyk, Wrocław 2022, s. 21-48.
Katalog krajowego Archiwum Aktów Grodzkich i Ziemskich w Krakowie, wyd. S. Kutrzeba, w: Teka Grona Konserwatorów Galicyi Zachodniej, t. 3, Kraków 1909, s. 1-266.
Katalog rękopisów Biblioteki Narodowej, t. 2, cz. 1, Zbiory Biblioteki Rapperswilskiej, rękopisy 1315-2299, oprac. A. Lewak, H. Więckowska, Warszawa 1938.
Katalog rękopisów Biblioteki Narodowej, t. 3, Zbiory batignolskie i Towarzystwa Przyjaciół Nauk w Londynie: 2300-2666, oprac. H. Więckowska, Warszawa 1933.
Kieniewicz Stefan, [rec.] „Archeion. Organ Naczelnej Dyrekcji Archiwów Państwowych – czasopismo poświęcone sprawom archiwalnym”, red. R. Gerber, t. XIX-XX, Warszawa 1951, str. 536, „Przegląd Historyczny”, 44 (1953) z. 1-2, s. 252-256.
Kolankowski Zygmunt, Archiwalne opracowanie spuścizn rękopiśmiennych i jego problemy, w: VIII Powszechny Zjazd Historyków Polskich w Krakowie 14-17 września 1958, t. 2, Referaty i dyskusja. IX. Nauki pomocnicze historii, red. A. Gieysztor, Warszawa 1960, s. 143-159.
Kolankowski Zygmunt, Granice spuścizny archiwalnej, „Archeion”, 57 (1972) s. 53-73.
Konarski Kazimierz, Nowożytna archiwistyka polska i jej zadania, Warszawa 1929.
Konarski Kazimierz, Nowożytna archiwistyka polska i jej zadania. Modern Polish Archival Science and Its Purpose, Warszawa 2022.
Konarski Kazimierz, Podstawowe zasady archiwistyki, „Archeion”, 19-20 (1951) s. 19-104.
Krajewska Hanna, Opracowywanie spuścizn w Archiwum Polskiej Akademii Nauk, „Archiwa, Biblioteki i Muzea Kościelne”, 89 (2008) s. 35-42. (Crossref)
Krochmal Jacek, Środowisko katedry przemyskiej w drugiej połowie XV wieku – uwagi do książki Anny Łosowskiej „Kolekcja «Liber legum» i jej miejsce w kulturze umysłowej późnośredniowiecznego Przemyśla”, „Miscellanea Historico-Archivistica”, 15-16 (2010) s. 187-202.
Kupść Bogumił S., Archiwalne i biblioteczne udostępnianie zbiorów rękopiśmiennych, „Przegląd Biblioteczny”, 27 (1959) z. 1-2, s. 45-67.
Kutrzeba Stanisław, Inwentarze a katalogi rękopisów, w: Pamiętnik IV Powszechnego Zjazdu Historyków Polskich w Poznaniu 6-8 grudnia 1925 r., t. I, Referaty, sekcja VIB, Lwów 1925, s. 1-5.
Kwiatkowska Wiesława, Uniwersyteckie kształcenie archiwistów w Polsce: wczoraj i dziś (1951-2019), Warszawa 2020.
Lewandowska Dorota, Osiecka Małgorzata, Spuścizny archiwalne ludzi nauki i kultury w zasobie Archiwum Głównego Akt Dawnych, „Miscellanea Historico-Archivistica”, 23 (2016) s. 282-284.
Listy emigracyjne Joachima Lelewela, t. 1-4, red. H. Więckowska, Kraków 1948-1952.
Löher Franz von, Archivlehre. Grundzüge der Geschichte, Aufgaben und Einrichtung unserer Archive, Paderborn 1890.
Łodyński Marian, Archiwiści i bibliotekarze, „Przegląd Biblioteczny”, 11 (1937) z. 4, s. 279-288.
Łodyński Marian, Czy archiwa są instytucjami „publicznej użyteczności naukowej”?, „Przegląd Biblioteczny”, 12 (1938) z. 2, s. 103-106.
Łosowska Anna, Kolekcja „Liber legum” i jej miejsce w kulturze umysłowej późnośredniowiecznego Przemyśla, Warszawa-Przemyśl 2007.
Mamczak-Gadkowska Irena, Powstanie i rozwój sieci archiwów państwowych i naczelnych organów archiwalnych w niepodległej Polsce, w: Archiwa w Niepodległej 1919- 2019: stulecie Archiwów Państwowych, red. E. Rosowska, Warszawa 2019, s. 13-35.
Marzec Andrzej, Pergamin wydobyty ze starych opraw. O nieznanym dokumencie króla
Władysława Łokietka, w: Vir sapiens. Księga dedykowana Profesorowi Krzysztofowi Ożogowi, red. L. Korczak, M.D. Kowalski, S.A. Sroka, Kraków 2024, s. 315-326.
Mrozowicz Wojciech, Archivalien in der Universitätsbibliothek. Am Beispiel der Handschriftenabteilung der Universitätsbibliothek Wrocław (Breslau), „Biuletyn Polskiej Misji Historycznej”, 6 (2011) s. 250-270. (Crossref)
Muller Samuel, Feith Johan A., Fruin Robert, Handleiding voor het ordenen en beschrijven van archieven, Groningen 1898 (tłum. niem. – S. Muller, J.A. Feith, R. Fruin, Anleitung zum Ordnen und Beschreiben von Archiven, übers. H. Kaiser, Leipzig-Groningen 1905).
Nowak Łukasz Piotr, Holenderski „podręcznik do porządkowania i opisu archiwów” autorstwa
S. Mullera, J. Feitha i R. Fruina z 1898 r. i jego późniejsze wydania, „Archiwa – Kancelarie – Zbiory”, 12 (2021) s. 89-109.
Pietrzkiewicz Dorota, Spory o zbiory. Piotr Bańkowski – rewindykacja i ochrona dziedzictwa piśmienniczego, Pułtusk-Warszawa 2019.
Pietrzkiewicz Dorota, Życie i praca Piotra Bańkowskiego (1885-1976), „Z Badań nad Książką i Księgozbiorami Historycznymi”, 6 (2012) s. 51-64. (Crossref)
Płuciennik Monika, Polska terminologia archiwalna w źródłach prawa, Warszawa 2020.
Ryszewski Bohdan, Archiwa i biblioteki. Uwagi o zakresie gromadzenia rękopisów i metodach ich opracowywania, „Studia o Bibliotekach i Zbiorach Polskich”, 3 (1992) s. 113-121.
Siemieński Józef, Katalogowanie archiwów po bibljotekarsku. (Z powodu rzekomego archiwum Kuratorii Czartoryskiego), „Archeion”, 1 (1927) s. 125-134.
Siemieński Józef, Przewodnik po archiwach polskich, t. I, Archiwa dawnej Rzeczypospolitej, Warszawa 1933.
Siemieński Józef, Rozstrząsania terminologiczne, „Archeion”, 3 (1928) s. 12-22.
Siemieński Józef, Scalanie archiwów i bibljotecznych zbiorów szczególnych, w: Pamiętnik IV Powszechnego Zjazdu Historyków Polskich w Poznaniu 6-8 grudnia 1925 r., t. I, Referaty, serja VI, Lwów 1925, s. 1-15.
Siemieński Józef, Stan i sprawa archiwów polskich, „Nauka Polska. Jej Potrzeby, Organizacja i Rozwój”, 10 (1929) s. 499-517.
Starzyński Marcin, Particulae. Studia nad fragmentami rękopisów karolińskich ze zbiorów krakowskich, Warszawa 2025 (w druku).
Stebelski Adam, Rękopis archiwalny i biblioteczny, „Archeion”, 19-20 (1951) s. 230-240.
Striedinger Ivo, Was ist Archiv-, was Bibliotheksgut, „Archivalische Zeitschrift”, 36 (1926) s. 151-163. (Crossref)
Suchodolski Witold, Organizacja archiwów w Rosji sowieckiej, „Archeion”, 3 (1928) s. 71-83.
Suchodolski Witold, Potrzeby archiwów państwowych w świetle wniosków zgłoszonych na wrocławskiej konferencji archiwistów, „Archeion”, 18 (1948) s. 47-60.
Supruniuk Mirosław A., Gromadzenie i opracowywanie kolekcji archiwalnych w bibliotekach naukowych na przykładzie Archiwum Emigracji Biblioteki Uniwersyteckiej w Toruniu, „Bibliotheca Nostra”, 3/4 (2010) s. 24-38.
Wąsowicz Michał, Piotr Bańkowski (12 IX 1885 – 16 II 1976), „Archeion”, 65 (1977) s. 337-350.
Więckowska Helena, Archiwum a bibljoteka. Odmienność materiału i metod pracy, „Przegląd Biblioteczny”, 3 (1929) z. 1, s. 14-27.
Więckowska Helena, Rękopisy batignolskie Biblioteki Narodowej, Warszawa 1932.
Więckowska Helena, Scalanie zbiorów rękopiśmiennych w bibljotekach, w: IV Zjazd Bibljotekarzy Polskich w Warszawie dnia 31 maja – 2 czerwca 1936 roku. Referaty, Warszawa 1936, s. 149-159.
Wnioski zespołu podsekcji: Historii, Archiwoznawstwa i Bibliotekoznawstwa sekcji nauk społecznych i humanistycznych I-go Kongresu Nauki Polskiej, „Archeion”, 21 (1952) s. 242-247.
Wokół spuścizn archiwalnych, red. D. Magier, Siedlce 2024.
Wskazówki do katalogowania rękopisów w zbiorach bibliotecznych, Kraków 1935.
Wytyczne opracowania archiwalnego spuścizn rękopiśmiennych. Projekt, oprac. pod kierunkiem Z. Kolankowskiego, [mps, Archiwum PAN], Warszawa 1958.
Wytyczne opracowania rękopisów w bibliotekach polskich, oprac. zespół na podstawie projektów B. Horodyskiego i H. Więckowskiej, Wrocław 1955.
Wytyczne opracowania spuścizn archiwalnych po uczonych, oprac. H. Dymnicka-Wołoszyńska, Z. Kolankowski, Warszawa 1990.
Zielińska Teresa, Zbiór Aleksandra Czołowskiego w Archiwum Głównym Akt Dawnych, „Archeion”, 89 (1991) s. 37-60.
Żurek Waldemar W., Ośrodek Archiwów, Bibliotek i Muzeów Kościelnych Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego Jana Pawła II w mijającym półwieczu, „Archiwa, Biblioteki i Muzea Kościelne”, 86 (2006) s. 75-82. (Crossref)
Licencja

Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne – Na tych samych warunkach 4.0 Międzynarodowe.






