Budowa „Czerwonego kościoła” w Mińsku w relacjach polskiej prasy wileńskiej 1906-1910
Roman Jurkowski
Uniwersytet Warmińsko-Mazurski w Olsztynie , Polskahttps://orcid.org/0000-0002-3424-0307
Abstrakt
Neoromański kościół pw. św. Symeona i św. Heleny, zwany "Czerwonym kościołem" jes jednym z najcenniejszych zabytków architektonicznych Mińska, stolicy Białorusi. Zbudowany został w latach 1906-1910 przez polskiego ziemianina Edwarda Woyniłłowicza dla uczczenia pamięci jego przedwcześnie zmarłych dzieci. Celem artykułu jest pokazanie procesu budowy kościoła przedstawianego w relacjach mińskich korespondentów polskich gazet wychodzących w Wilnie. Artykuł składa się z ośmiu części, zawierających obszerne fragmenty z relacji prasowych dotyczących poświęcenia kamienia węgielnego, powstania i organizacji komitetu budowy, zbierania składek i kwestii własności gruntu pod kościół, opisu samej budowy kościoła i jego wież, urządzania wnętrza kościoła, kontrowersji wokół budowy, stosunku nacjonalistów rosyjskich do katolicyzmu i budowania kościołów, kwestii organizacji nowej parafii. Artykuł zamyka opis uroczystości poświęcenia nowego kościoła w 1910 roku. Wartość naukowa tych relacji prasowych, obok przypomnienia ważnych wydarzeń z dziejów kościoła św. Symeona i św. Heleny, polega także na cennych opisach wyglądu wnętrza świątyni. Jest to szczególnie ważne wobe niemal całkowitego braku dokumentacji fotograficznej przedstawiającej pierwotny wygląd wnętrza kościoła, który w czasach sowieckich był wielokrotnie przebudowywany.
Słowa kluczowe:
Mińsk, kościół pw. Św. Symeona i św. Heleny, budowa kościoła, polska prasa w WilnieBibliografia
Źródła archiwalne
Nacyjanalnyj Istaricznyj Archiw Biełarusi w Minskie
Fond 1781, opis 5, dieło 114 (Ob postrojke w Minskie nowogo katoliczeskogo kostieła),
k. 50.
Zakład Narodowy im. Ossolińskich
Rkps 13542/II, M. Porowski, Wspomnienia 1904-1918.
Źródła drukowane
Umysł miał jasny i serce miłujące. Edward Woyniłłowicz w dokumentach i materiałach, wybór, opracowanie, wstęp i przypisy R. Jurkowski, Olsztyn 2021.
Woyniłłowicz Edward, Wspomnienia 1847-1928, cz. I, Wilno 1931.
Opracowania
Dzianisau Uładzimer, Kastioł sw. Simeona i sw. Aleny, Minsk 1996.
Hardziewicz Witalij, Rimsko-katolicki kastioł na Bełarussii w XX stst. Lios kastioła sw. Simeona i sw. Aleny w Mińskie w chety perjad, Minsk 2006.
Jaroszewski Tadeusz S., Jeszcze o „Czerwonym kościele”, „Spotkania z Zabytkami”, (1992) nr 8, s. 13-14.
Jurkowski Roman, Czy każdy katolik to Polak? – kresowe, narodowo-religijne dylematy rosyjskiej biurokracji w dokumencie Ministerstwa Spraw Wewnętrznych z 1910 roku, „Studia z Dziejów Rosji i Europy Środkowo-Wschodniej”, 52 (2017) nr 2, s. 223-239.
Jurkowski Roman, „Czy nasze racje zawsze służą sprawie polskiej”? Kilka refleksji o kontrowersjach
i sporach między polskimi gazetami w Wilnie w latach 1905-1907, w: Przez region do Europy. Księga Jubileuszowa dedykowana Profesorowi Andrzejowi Staniszewskiemu w 70. rocznicę urodzin, pod red. J. Szydłowskiej, M. Żmijkowskiej, Olsztyn 2019, s. 200-214.
Jurkowski Roman, „Osoba polskiego pochodzenia”. Terminologiczno-prawny aspekt represji po powstaniu styczniowym na Ziemiach Zabranych. „Studia z Dziejów Rosji i Europy Środkowo-Wschodniej”, 54 (2019) nr 1, s. 135-146.
Rudka Szczepan, „Czerwony kościół” w Mińsku, „Spotkania z Zabytkami”, (1992) nr 3, s. 18.
Stefański Krzysztof, Motywy nadreńskie w polskiej architekturze sakralnej początku XX wieku, w: Ars sine scientia nihil est. Księga ofiarowana Profesorowi Zygmuntowi Świechowskiemu, Warszawa 1997, s. 240-246.
Stefański Krzysztof, Polska architektura sakralna. W poszukiwaniu stylu narodowego, Łódź 2000.
Prasa
„Dziennik Wileński”
Wiadomości bieżące. Mińsk. Od naszego korespondenta, nr 34, 10(23) X 1906, s. 3.
„Goniec Wileński”
J.-ski., Z Mińska. Nowy kościół. Wrażenie. Rażąca barwa…, nr 23, 29 I (11 II) 1909, s. 2.
„Kurier Litewski”
E., Listy z Mińska. Korespondencja własna „Kuriera Litewskiego”, nr 200, 8(21) IX 1907, s. 2.
Echa mińskie, nr 119, 25 V (7 VI) 1908, s. 3.
Echa mińskie, nr 135, 15(28) VI 1908, s. 3.
Echa mińskie, nr 32, 8(21) II 1908, s. 3.
Echa mińskie. Kronika, nr 182, 9 (22) VIII 1908, s. 3.
Echa mińskie. Kronika, nr 204, 5(18) IX 1908, s. 3.
Echa mińskie, nr 116, 21 V (3 VI) 1908, s. 3.
Echa mińskie. Kronika, nr 155, 9 (22) VII 1908, s. 3.
Echa mińskie. Kronika. Budowa kościoła, nr 166, 22 VII (4 VIII) 1908, s. 3.
Echa mińskie. Nowy kościół, nr 189, 22 VIII (4 IX) 1909, s. 3.
J. s-i., W sprawie budowy kościołów. Echa mińskie, nr 127, 5(18) VI 1908, s. 3.
Komitet budowy katolickiego kościoła w Mińsku Litewskim ma zaszczyt podać do wiadomości ogółu, nr 159, 21 VII (3 VIII) 1907, s. 4.
Na prowincji. Mińsk, nr 205, 12(25) IX 1906, s. 3.
Z prowincji. Echa mińskie, nr 260, 12(25) XI 1908, s. 3.
Z prowincji. Echa mińskie. Kościół przy ul. Zacharzewskiej, nr 142, 26 VI (9 VII) 1909, s. 3.
Z prowincji. Echa mińskie. Nowy kościół, nr 210, 17(30) IX 1909, s. 2-3.
Z prowincji. Listy z Mińska. Korespondencja własna „Kuriera Litewskiego”, nr 187, 24 VIII (8 IX) 1907, s. 3.
Z prowincji. Echa mińskie. Nowy kościół, nr 256, 7(20) XI 1908, s. 3.
Z prowincji. Echa mińskie. Zmiany w duchowieństwie, nr 217, 25 IX (8 X) 1910, s. 3.
„Kurier Wileński”
Listy do Redakcji, nr 20, 26 X (8 XI) 1910, s. 2.
Prowincja. Nowe napaści czarnej sotni, nr 42, 21 XI (4 XII) 1910, s. 3.
Prowincja. Poświęcenie nowego kościoła, nr 38, 17(30) XI 1910, s. 2.
Prowincja. Poświęcenie nowego kościoła w Mińsku fundacji Woyniłłowiczów, nr 44, 24 XI (7 XII) 1910, s. 2.
Prowincja. Wiadomości kościelne, nr 9, 13(26) X 1910, s. 2.
Prowincja. Wiadomości kościelne, nr 14, 19 X (1 XI) 1910, s. 2.
Prowincja. Nowy kościół, nr 28, 5(18) XI 1910, s. 2. „Nowy Kurier Litewski”
Pietkiewicz Zygmunt Anastazy, Z wrażeń turysty, nr 60, 7(17) III 1917, s. 3. „Tygodnik Wileński”
Ślizień Władysław, Nowy kościół w Mińsku Litewskim, „Tygodnik Wileński”, nr 2, 9(22) I 1911, s. 9.
Uniwersytet Warmińsko-Mazurski w Olsztynie https://orcid.org/0000-0002-3424-0307
Licencja
Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne – Na tych samych warunkach 4.0 Międzynarodowe.
