Średniowieczne biskupie insygnia i inne metalowe akcesoria grobowe w zbiorach Muzeum Archidiecezjalnego we Wrocławiu
Romuald Kaczmarek
Uniwersytet Wrocławski , Polskahttps://orcid.org/0000-0003-0230-9696
Jacek Witkowski
Uniwersytet Wrocławski , Polskahttps://orcid.org/0000-0001-6047-2868
Abstrakt
Zestaw dziewięciu średniowiecznych przedmiotów pochodzących z grobów biskupich we wrocławskiej katedrze to drugi najliczniejszy tego typu zespół w Polsce. Ma on zróżnicowaną chronologię, od XIII do XV wieku. Są to kielichy z patenami, pektorał, pierścienie, zapinka. Literatura im poświęcona nie jest obfita. Celem artykułu jest porządkująca prezentacja tego zespołu wraz ze wstępną charakterystyką poszczególnych zabytków, rozszerzoną o nowe spostrzeżenia, a w niektórych przypadkach także z krytyką wyrażonych dotąd sądów. Dzięki przeprowadzonym badaniom spektometryczym uzyskano też pewność co do materiałów użytych do wykonania dzieł.
Srebrny kielich z pateną pozyskano w 1887 roku z grobu bp. Jodoka z Rožemberka (1456-1467), są one dziełem drugiej połowy XIII wieku i zostały użyte wtórnie przy pochówku. Wszystkie pozostałe przedmioty były wydobyte w ciągu kilku dni w grudniu 1950 roku, w trakcie prac przy odbudowie katedry po zniszczeniach II wojny światowej. Pierścień z grobu biskupa Lubusza (Lebus) - Apteczki z Ząbkowic/Frankenstein (1345-1352), pochowanego w katedrze wrocławskiej, wykonano ze złota i ozdobiono szafirem. Zapinka brązowa i zapewne pierwotnie złocona z grobu bp. Henryka z Wierzbnej (1302-1319) jest przedmiotem innego gatunku, wręcz pospolitym i może użytym tylko do pochówku. Ostatnia grupa to przedmioty z grobu biskupa wrocławskiego Konrada IV Oleśnickiego 91417-1447): kielich z pateną, pierścień i pektorał. Miedziane naczynia liturgiczne nie noszą żadnych ślaów złoceń, są typowymi przedmiotami wykonanymi na potrzeby pochówku. Pierścień był bardzo prowizorycznie naprawiany, chyba tuż przed pochówkiem. Rozpłaszczone końce obrączki są zdobione intrygującym motywem korony, a nieduży kamień bądź imitacja ma ksztalt piramidalny. Niewątpliwie najcenniejszy jest srebrny, złocony pektorał w formie krucyfiksu, który mógł należeć do Konrada, jeszcze zanim został biskupem.
Słowa kluczowe:
katedra wrocławska, insygnia biskupie, średniowieczne pochówki biskupie, złotnictwoInstytucje wspierające:
Narodowy Program Rozwoju HumanistykiBibliografia
Źródła rękopiśmienne
Archiwum Archidiecezjalne we Wrocławiu
sygn. III-c-61, Journal des Museums – 1898, nr 1-1632.
Opracowania
Bogacka Katarzyna, Insygnia biskupie w Polsce. Pierścień, pektorał, infuła, XI-XVIII w., Warszawa 2008.
Dąbrowska Elżbieta, Groby, relikwie i insygnia. Studia z dziejów mentalności średniowiecznej, Warszawa 2008.
Dąbrowska Elżbieta, Średniowieczny ceremoniał pogrzebowy wyższego duchowieństwa polskiego – studium archeologiczno-historyczne, „Studia Źródłoznawcze”, 36 (1997) s. 9-29.
Die Kunstdenkmäler der Stadt Breslau, Bd. 1, Hg. L. Burgemeister, Breslau 1930. Glanz von Glaube und Frömmigkeit. Der Domschatz von Rottenburg, Hg. H. Kiebler, dargestellt u. erschlossen W. Urban, Lindenberg im Allgäu 2012.
Goldschmiedekunst des Mittelalters. Im Gebrauch der Gemeinden über Jahrhunderte bewahrt, Hg. B. Seyderhelm, Dresden 2001.
Józefowiczówna Krystyna, Sprawozdanie z prac naukowo-badawczych prowadzonych w katedrze poznańskiej w 1954 r., „Sprawozdania Archeologiczne”, 2 (1956) s. 150- 159.
Józefowiczówna Krystyna, Z badań nad architekturą przedromańską i romańską w Poznaniu, Wrocław 1963.
Nowakowski Dominik, Die Motten Schlesiens im Lichte archäologischer und schriftlicher Quellen, w: A castle as a status symbol, ed. A. Boguszewicz, J. Radziszewska, Wrocław 2020, s. 129-145.
Pietrusińska Maria, Katalog i bibliografia zabytków, w: Sztuka polska przedromańska i romańska do schyłku XIII wieku, cz. 2, red. M. Walicki, Warszawa 1971.
Sabisch Alfred, Die ältesten Bischofsgräber im Breslauer Dom. Studien zur Freilegung der Grüfte im unteren Planum des Hohen Chores (November 1950 bis März 1951), „Archiv für Schlesische Kirchengeschichte”, 20 (1962) s. 126-225.
Sawicki Jakub, Akcesoria stroju, w: Rytm rozwoju miasta na kulturowym pograniczu: studium strefy Placu Nowy Targ we Wrocławiu. The Rythm of the City Development at the Cultural Frontier: Study of Nowy Targ Square Zone in Wrocław, cz. 2, red. J. Piekalski, K. Wachowski, Wrocław 2018, s. 905-974.
Siebert Kristine, Kelche der ausgehenden Romanik bis zur Spätgotik. Ihre Ikonographie und formale Gestaltung, Göttingen 2015.
Soćko Adam, Sztuka w służbie wiary, w: Imagines Medii Aevi. Wystawa z okazji 1050. Rocznicy chrztu Polski, red. A. Soćko, Poznań 2016, s. 41-149.
Stasińska Agata, Tomyślak Mateusz, Śląska „ars moriendi”. Średniowieczne metalowe płyty nagrobne, Wrocław 2023.
Urban Wincenty, Muzeum Archidiecezjalne we Wrocławiu oraz katalog jego zbiorów, „Archiwa, Biblioteki i Muzea Kościelne”, 29 (1974) s. 221-259. (Crossref)
Walicki Michał, Wyposażenie artystyczne dworu i kościoła, w: Sztuka polska przedromańska i romańska do schyłku XIII wieku, cz. 1, red. M. Walicki, Warszawa 1971, s. 249- 303.
Wojcieszak Magdalena, Nekropole średniowiecznego i wczesnonowożytnego Wrocławia, Wrocław 2012.
Woźniak Michał, [Rec.: Elżbieta Dąbrowska, Groby, relikwie i insygnia. Studia z dziejów mentalności średniowiecznej (Collectio archeologica, historica et ethnologica, vol. II, red. Andrzej Janeczek), Instytut Archeologii i Etnologii PAN, Warszawa 2008, ss. 376], „Biuletyn Historii Sztuki”, 71 (2009) nr 4, s. 585-589.
Wrześniowski Zygmunt, Przewodnik po Muzeum Archidiecezjalnym we Wrocławiu, Wrocław 1952.
Uniwersytet Wrocławski https://orcid.org/0000-0003-0230-9696
Licencja
Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne – Na tych samych warunkach 4.0 Międzynarodowe.
