The “Temporalization” of God. What Do the Paraphrases of “Anno Domini” on the Title Pages of Old Prints Speak of?


Abstract

In this paper examples of periphrasis of the words “Anno Domini” are presented. The phrases were selected from the title pages of old prints that were published in the 16th and 17th centuries and indexed in Bibliografia Staropolska of Karol Estreicher. The expressions analyzed in the article are particularly distinguished by the inventiveness of their authors and considered especially interesting due to their aesthetics and contexts. A part of this article is devoted to an analysis of chronograms. The scientific reflection referenced in this paper can be treated as prolegomena to further researches, since this phenomenon has thus far been the subject of little study and thus needs to be further analyzed from the theological, literary, and linguistic perspectives. Philological considerations presented in the article are based on intertextual references and reflect the biblical, patristic, and sensu largo cultural contexts.


Keywords

Periphrasis; Chronogram; Anno Domini; Time; Old Print

Ambrosius Aurelius, Enarrationes in XII psalmos Davidicos (PL 14).
Antonius Patavinus, In Festo S. Ioannis Evangelistae, http://www.documentacatholicaomnia.eu/03d/1195-1231,_Antonius_Patavinus,_Sermo_061_in_Festo_S_Ioannis_Evangelistae,_LT.pdf [dostęp: 15.04.2020] 5-6.
Bańko, M., „Peryfrazy w naszym życiu”, Poradnik Językowy 9 (2002) 3-23.
Bańko, M., Słownik peryfraz, czyli wyrażeń omownych (Warszawa: PWN 2003).
Biblia Tysiąclecia (Poznań: Pallotionum 2003).
Biblia Sacra juxta Vulgatam Clementinam, edycja cyfrowa (red. M. Tweedale) (London [s.n.] 2005) http://vulsearch.sourceforge.net/vulgata-2col.pdf [dostęp: 28-10-2020].
Bilska-Wodecka, E. et al., „Kult św. Antoniego w Polsce na przykładzie wezwań parafii i ośrodków sanktuaryjnych”, Peregrinus Cracoviensis 16 (2005) 279-286.
Blume, C. – Dreves, G.M. (ed.), Analecta Hymnica medii aevi (Leipzig: Reisland 1898-1903) I-L.
Bronk, A., „Bohater kulturowy”, Encyklopedia katolicka (Lublin: Towarzystwo Naukowe KUL 1976) II, 731-732.
Cornelius a Lapide, „Commentaria in librum sapientiae”, Commentarii in sacram scripturam (Paris: Vivès 1846) IV, 587-848.
Dogondke, D., „Interpretacja mesjańska wyrażenia „słońce sprawiedliwości” (Ml 3,20)”, Verbum Vitae 26 (2014) 33-47.
Drączkowski, F., „Dionizy Mały”, Encyklopedia katolicka (Lublin: Towarzystwo Naukowe KUL 1979) III, 1340-1341.
Estreicher, K., Bibliografia polska (Kraków: W Drukarni Uniwersytetu Jagiellońskiego 1872-1908) I-XXII.
Forstner, D., Świat symboliki chrześcijańskiej (Warszawa: Instytut Wydawniczy Pax 1990).
Głażewski, J., „Lekcja retoryki doktora Markolfa. Uwagi na temat oralności i piśmienności w kulturze staropolskiej (na przykładzie dzieła Jana z Koszyczek)”, Odrodzenie i Reformacja w Polsce 55 (2011) 91-99.
Głowiński, M., „Peryfrazy współczesne”, Teksty 3 (1972) 48-58.
Hanusz, J., O książce do nabożeństwa króla Zygmunta I w rękopisie monachijskim (Kraków: Drukarnia Uniwersytetu Jagiellońskiego 1884).
Hilton, J., Chronograms Collected. More Than 4000 in Number, Since the Publication of the two Preceding Volumes in 1882 and 1885 (London: Stock 1895).
Hipper, J.J, Maria Virgo Sacratissima Mater Pulchrae Dilectionis Immaculate Concepta In recurrente Anniversario Ejus Conceptionis Festivo die, Anno 1730. Pragae in Ecclesia RR.PP. Minorum Ord. S. Francisci Seraphici Strictioris Observantiae Hybernorum Panegyrico Sermone proposita ([s.l.]: Caroli Joannis Hraba, Inclyt. Regni Bohemiae Statuum Typogr. 1730).
Jacniacka, M., „Hortus conclusus”, Encyklopedia katolicka (Lublin: Towarzystwo Naukowe KUL 1983) VI, 1238.
Klawek, A., „Biblijne symbole maryjne”, Ruch Biblijny i Liturgiczny 9/4-6 (1956) 216-227.
Kowalczyk, S., „Anamneza”, Encyklopedia katolicka (Lublin: Towarzystwo Naukowe KUL 1973) I, 510-511.
Kowalewska, M., „System Elektronicznej Bazy Bibliografii Estreichera (EBBE). Tradycja strzeżona w rekordach”, Nihil sine Litteris. Scripta in honorem Professoris Venceslai Walecki (red. T. Nastulczyk – S. Siess-Krzyszkowski) (Kraków: Wydawnictwo UJ 2017) 385-395.
Lichański, J., „Metafora. Analiza zjawiska na przykładzie polskiej poezji wczesnobarokowej”, Prace Polonistyczne 39 (1983) 205-228.
Machnicka, V., „Konstrukcje peryfrastyczne związane ze śmiercią na tle innych określeń omownych w Faraonie Bolesława Prusa”, Styl [Belgrad] 4 (2005) 343-355.
Majdak, M., Głos. Studium leksykograficzne (Kraków: Instytut Języka Polskiego PAN 2019).
Malińska, A., „Rzecz o ‘mirrowym snopku’. W poszukiwaniu znaczenia i popularności użycia w XVIII wieku”, Bogactwo polszczyzny w świetle jej historii (red. J. Przyklenk) (Katowice: Wydawnictwo UŚ 2014) V, 187-204.
Martinus Legionensis, Sermo XXXII (PL 208,1203-1266).
Mehlmann, J., Natura filii irae. Historia interpretationis Eph. 2, 3 eiusque cum doctrina Peccato Originalis nexus (Analecta Biblica 6; Roma: Pontoficio Instituto Biblico 1957).
Miazek, M. Flora Sinensis Michała Boyma SI (Gniezno: Wydawnictwo Fundacji Collegium Europaeum Gnesnens 2005).
Nadolski, B., Liturgika. II. Liturgia i czas (Poznań: Pallottinum 1991).
Nastulczyk, T., „Elektroniczna Baza Bibliografii Estreichera (EBBE). Nowe funkcjonalności i perspektywy badawcze”, Bibliotheca Nostra 48 (2017) 122-129.
Petrus Lombardus, Collectaneorum in Epistolas Paulum continuatio (PL 192,9-520).
Piotr Chryzolog, „Homilia na Zwiastowanie Najświętszej Panny (1-4)”, Piotr Chryzolog, Teksty o Matce Bożej. II. Ojcowie Kościoła łacińscy (tł. W. Eborowicz – W. Kania; wstęp W. Kania) (Niepokalanów: Wydawnictwo Ojców Franciszkanów 1981) 129-142.
Rej, M., Źwierciadło albo kształt, w którym każdy stan snadnie się może swym sprawam, jako we źwierciadle, przypatrzyć (wyd. J. Czubek – J. Łoś; wstęp I. Chrzanowski) (Kraków: Akademia Umiejętności 1914) I.
Rychłowski, F., Kazania na niedziele całego roku (Kraków: W Drukarni Stanisława Piotrowczyka 1664).
Schultz, Ch., Quaestio an Christus dici possit heros ex hypothesi Platonicorum? [...], (Leipzig: Goetz 1690).
Sedulius Caelius, „Paschale carmen”, Sedulius Caelius, Opera omnia (tł. i red. H. Wójtowicz) (Lublin: Towarzystwo Naukowe KUL 1999) 86-221.
Sobór Watykańskie II, „Konstytucja dogmatyczna o objawieniu Bożym Dei verbum”, Sobór Watykański II. Konstytucje, dekrety, deklaracje. Tekst polski (Poznań: Pallottinum 2002) 350-363.
Szlaga, J., „Anno Domini”, Encyklopedia katolicka (Lublin: Towarzystwo Naukowe KUL 1973) I, 631-632.
Trelińska, B., „Intelektualne zabawy w epigrafice”, Rocznik Łódzki 61 (2014) 175-180.
Vivien, M., Tertullianus Praedicans […] (Augsburg: Schlüter & Happach 1715) I.
Wąsowicz, H., „Era chrześcijańska”, Encyklopedia katolicka (Lublin: Towarzystwo Naukowe KUL 1983) IV, 1050.
Weintraub, W., „Ostatni tom Bibliografii Estreichera”, Nauka i Sztuka 1/2-3 (1945) 236-248.
Wich, U., „Tajemnice warsztatu twórców polskiej poezji mnemotechnicznej (od XIV do XVIIII wieku) na przykładzie akrostychu i chronostychu”, Acta Universitatis Lodzensis. Folia Litteraria Polonica 13 (2010) 19-33.

Published : 2020-12-21


Janus, K. (2020). The “Temporalization” of God. What Do the Paraphrases of “Anno Domini” on the Title Pages of Old Prints Speak of?. Verbum Vitae, 38(1), 301–317. https://doi.org/10.31743/vv.10188

Katarzyna Joanna Janus  katarzynajanusx@wp.pl
Uniwersytet Humanistyczno-Przyrodniczy im. Jana Długosza w Częstochowie  Poland
https://orcid.org/0000-0003-4897-3621

Katarzyna Janus, literaturoznawca, filolog klasyczny, neolatynista, doktor habilitowany, profesor w Instytucie Literaturoznawstwa Uniwersytetu Humanistyczno-Przyrodniczego im. Jana Długosza w Częstochowie. Zajmuje się religijnym piśmiennictwem epok dawnych, średniowiecznymi hymnami liturgicznymi, biblijnymi i apokryficznymi tradycjami pieśni dziadowskich i ludowych. Studia i szkice publikowała m.in. w czasopismach: „Pamiętnik Literacki”, „Collectanea Theologica”, „Roczniki Humanistyczne”, „Studia Classica et Neolatina”, „Teologia w Polsce”, „Literatura Ludowa” oraz w licznych pracach zbiorowych. Autorka monografii Duch Święty w polskim piśmiennictwie. Średniowiecze i długie trwanie. Studia (Częstochowa 2017). 






Creative Commons License

This work is licensed under a Creative Commons Attribution-NoDerivatives 4.0 International License.

Authors who publish with this journal agree to the following terms:

(1) Authors retain copyright and grant the journal right of first publication with the work simultaneously licensed under a Creative Commons Attribution License (CC license Attribution-NoDerivatives 4.0 International) that allows others to share the work with an acknowledgement of the work's authorship and initial publication in this journal. 

(2) Authors are able to enter into separate, additional contractual arrangements for the non-exclusive distribution of the journal's published version of the work (e.g., post it to an institutional repository or publish it in a book), with an acknowledgement of its initial publication in this journal.

(3) Authors are permitted and encouraged to post their work online (e.g., in institutional repositories or on their website) prior to and during the submission process, as it can lead to productive exchanges, as well as earlier and greater citation of published work (See The Effect of Open Access).