Organizacje religijne na Ukrainie po rosyjskiej agresji w 2022 r. a ustawa z 2024 r. o ochronie porządku konstytucyjnego w sferze działalności organizacji religijnych
Abstrakt
Podstawowym celem niniejszego opracowania jest analiza przepisów ukraińskiej ustawy z 2024 r. o ochronie porządku konstytucyjnego w sferze działalności organizacji religijnych, która wprowadziła do ukraińskiego porządku prawnego pojęcie zagranicznych organizacji religijnych. Została ona przyjęta w celu ochrony bezpieczeństwa narodowego i publicznego oraz praw i wolności człowieka. Określiła kryteria kwalifikacji zagranicznych organizacji religijnych do kategorii zakazanych, konsekwencje wprowadzonych zakazów oraz procedurę administracyjną dotyczącą rozwiązania związku religijnego zagrażającego bezpieczeństwu Ukrainy. Zakazano w niej także wykorzystywania organizacji religijnych do propagowania ideologii „rosyjskiego świata” pozostającej w sprzeczności z interesami bezpieczeństwa i integralności Ukrainy. Zmiany w prawie były konsekwencją rosyjskiej agresji na Ukrainę w 2022 r., wyłączając organizacje religijne powiązane z Federacją Rosyjską spod relatywnie liberalnej – jeśli chodzi o rejestrację i działalność organizacji religijnych mających siedzibę poza terytorium Ukrainy – ustawy z 1991 r. o wolności sumienia i organizacjach religijnych. Nowe przepisy zostały dostosowane do wymogów bezpieczeństwa państwa i podporządkowane ochronie interesu publicznego, co doprowadziło do wprowadzenia uzasadnionych ograniczeń w realizacji wolności sumienia i religii.
Słowa kluczowe:
Ukraina, wolność sumienia i religii, organizacje religijne, zagraniczne organizacje religijne, bezpieczeństwo państwaBibliografia
Bilash, Oleksandr, Tetyana Karabin. 2023. „Funding of the Activities of Religious Organization in Ukraine”. Studia z Prawa Wyznaniowego 26: 115–132. https://doi.org/10.31743/spw.16426. (Crossref)
Derkač, Andrìj. 2009. Deržavno-cerkovnì vìdnosini. Kiïv: Bidavnictvo Ante.
Gerycz, Włodzimierz, Mariusz Skorniewski. 2013. „Własność i ochrona zabytków w świetle uregulowań prawodawstwa polskiego i ukraińskiego (wybrane zagadnienia)”. W: Prawo ukraińskie. Wybrane zagadnienia, red. Monika Bartnik, Marek Bielecki, Jerzy Nikołajew, 363–381. Poznań: Towarzystwo Wydawnictw Naukowych Libropolis.
Hofman, Jurij. 2012. Administracja wyznaniowa Ukrainy. Lublin [niepublikowana rozprawa doktorska, KUL].
Mehtìêva, Tetâna. 2011. Zakon pro reêstracìû. Kiïv: Vidavnictvo Dnìpro.
Melnyk, Marek. 2025. „Sakralizacja wojny… à la russe”. eKAI, 22.09.2025: 4–5. https://misyjne.pl/prof-marek-melnyk-sakralizacja-wojny-a-la-russe/ [dostęp: 8.12.2025].
Nikołajew, Jerzy. 2016a. „Status prawny i stan faktyczny krymskich organizacji religijnych w kontekście bezpieczeństwa narodowego, kulturowego i ładu religijnego”. W: Integracja i bezpieczeństwo jako wartości we współczesnym świecie, red. Wojciech Gizicki, 129–162. Lublin: Instytut Sądecko-Lubelski.
Nikołajew, Jerzy. 2016b. Wspólnotowy wymiar wolności światopoglądu i przekonań religijnych oraz jej realizacja w ukraińskim systemie prawnym. Lublin: Wydawnictwo Unitas.
Nikołajew, Jerzy. 2018a. „Mienie organizacji religijnych na Ukrainie. Wybrane zagadnienia”. W: Kwestie majątkowe w prawie wyznaniowym, red. Marek Bielecki, 199–228. Lublin: Wydawnictwo KUL.
Nikołajew, Jerzy. 2018b. „Status ukraińskich kościołów mniejszościowych w Donbasie”. W: Narody, mniejszości religijne, grupy etniczne i ich miejsce we współczesnych państwach, red. Izabela Rycerska, Michał Gołoś, 63–74. Chełm: Wyższa Szkoła Stosunków Międzynarodowych i Komunikacji Społecznej w Chełmie.
Nikołajew, Jerzy. 2019. „Ukrainian Inter-Faith Relations after 2014 within the Context of Cross-Border Security for Poland and Ukraine”. W: Polish – Ukrainian Cross-Border Cooperation. Opportunities and Challeges, red. Wojciech Gizicki, Pavlo Sheremeta, Olena Kovalchuk, 15–33. Toruń: Wydawnictwo Adam Marszałek.
Nikołajew, Jerzy. 2021. „Autokefalia dla ukraińskiego prawosławia. Między historią a współczesnością. Między prawem, religią a polityką”. W: Iura et leges – między Wschodem a Zachodem, red. Ewa Kozerska, Piotr Sadowski, Andrzej Szymański, 21–35. Opole: Wydawnictwo Uniwersytetu Opolskiego.
Nikołajew, Jerzy. 2024a. „The Position of the Ukrainian Council of Churches and Religious Organizations after the Outbreak of the War in Ukraine in 2022”. TEKA Komisji Prawniczej PAN – Oddział w Lublinie (17)2: 331–247. https://doi.org/10.32084/tkp.9063. (Crossref)
Nikołajew, Jerzy. 2024b. „Rejestracja organizacji religijnych w prawie i praktyce Ukrainy”. Przegląd Prawa Wyznaniowego 16: 105–122.
Nikołajew, Jerzy. 2025. „Wpływ rosyjskiej agresji na prawną i faktyczną sytuację organizacji religijnych w Ukrainie (według raportów IRS)”. Nurt SVD 157(1): 155–168.
Rzeszów University
Dr hab., prof. UR, Zakład Prawa Karnego Procesowego, Wydział Prawa i Administracji, Uniwersytet Rzeszowski, ul. Grunwaldzka 13, 35-068 Rzeszów
https://orcid.org/0000-0003-1505-9710Licencja
Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa 4.0 Międzynarodowe.
- Zgodnie z ustawą z dnia 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych, autor publikacji przenosi na wydawcę autorskie prawa majątkowe do utworu na wszelkich polach eksploatacji znanych w chwili zawarcia umowy.
- Teksty składane do publikacji w „Studiach z Prawa Wyznaniowego" nie mogą naruszać praw autorskich osób trzecich. Oryginalność publikacji naukowej autor potwierdza w oświadczeniu składanym w trakcie zgłaszania tekstu oraz w podpisywanej umowie wydawniczej.
- Autorzy mają prawo zamieszczać swoje prace (w wersji udostępnionej przez wydawcę) w Internecie (np. w repozytoriach instytucjonalnych, academia.edu, researchgate.net lub na własnej stronie internetowej) dopiero po ich opublikowaniu w niniejszym czasopiśmie.
- Za zgodą redakcji opublikowane w czasopiśmie teksty mogą być przedrukowywane w innych publikacjach (ze wskazaniem miejsca ich pierwotnej publikacji).
- Redakcja zapewnia bezpłatny i otwarty dostęp (ang. open access) do całej zawartości czasopisma, zgodnie z definicją otwartego dostępu BOAI (Budapest Open Access Initiative).
