Odwołania do Boga w konstytucjach państw współczesnych. Studium komparatystyczne


Abstrakt

W artykule przedstawiono rezultaty ilościowo-jakościowego komparatystycznego studium konstytucji państw współczesnych pod kątem obecności w nich bezpośrednich odniesień do Boga. Odwołania do Boga występujące w ustawach zasadniczych blisko 2/3 państw globu posiadają różną postać językową i pełnią kilka funkcji. Najczęściej przybierają formę invocatio lub nominatio Dei w preambułach oraz pojawiają się w rotach przysięgi funkcjonariuszy publicznych, rzadziej są natomiast udziałem innych postanowień konstytucji, np. tych określających oficjalne symbole państwowe, jak flaga, hymn czy godło. Odwołania do Boga w ustawach zasadniczych nie mają wymiaru teologicznego, lecz stanowią przejaw responsywności ustrojodawcy wobec przekonań i wierzeń obywateli o Bogu. W ocenie autora, decyzja o zamieszczeniu, niezamieszczeniu lub usunięciu odniesienia do Boga w konstytucji powinna stanowić wypadkową ewoluującej doniosłości sfery sacrum dla społeczeństwa danego państwa jako politycznego suwerena.


Słowa kluczowe

Bóg; konstytucja; komparatystyka; kulturowy wymiar prawa; prawo wyznaniowe; prawo konstytucyjne; aksjologia prawa; Invocatio Dei

Bała Paweł. 2010. Pod wezwaniem Boga czy Narodu? Religia a ustrój – studium przypadku polskich konstytucji. Warszawa: Wydawnictwo von Borowiecky.
Bała, Paweł. 2011. „Invocatio Dei w Konstytucji RP z 2 kwietnia 1997 r. w perspektywie porównawczej i historycznej”. Studia Erasmiana Wratislaviensia 5: 305-333.
Bar, Wiesław. 2004. „Kwestie wyznaniowe w konstytucjach Ameryki łacińskiej i Karaibów”. W: Prawo wyznaniowe w systemie prawa polskiego. Materiały I Ogólnopolskiego Sympozjum Prawa Wyznaniowego (Kazimierz Dolny, 14–16 stycznia 2003), 158-190, red. Artur Mezglewski. Lublin: Wydawnictwo KUL.
Berger, Peter. 2008. The Desecularization of the World: Resurgent Religion and World Politics. Washington: Ethics and Public Policy Center.
Borecki, Paweł. 2017. „Znamiona państwa wyznaniowego – uwagi na kanwie dorobku współczesnego konstytucjonalizmu”. Studia z Prawa Wyznaniowego 20: 223-248.
Brining, Margaret, Steven Nock. 1999. „Convenant and Contract”. Regent University Law Review 12: 9-26.
Brzozowski, Wojciech. 2010. Bezstronność światopoglądowa władz publicznych w Konstytucji RP. Warszawa: Wolters Kluwer.
Casanova, José. 2005. Religie publiczne w nowoczesnym świecie. Kraków: Zakład Wydawniczy Nomos.
Derlatka, Marek. 2018. „Konstytucyjność zakazu odmowy świadczenia z art. 138 k.w. – na marginesie postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 14 czerwca 2018 r., sygn. II KK 333/17”. Prokuratura i Prawo 12: 119-124.
Domingo, Rafael. 2014. „The Metalegal God”. Ecclesiastical Law Journal 16(2): 147-167.
Domingo, Rafael. 2016. God and the Secular Legal System. New York: Cambridge University Press.
Grześkowiak, Alicja. 1996. Imię Boga w Konstytucji. Częstochowa: Tygodnik Katolicki Niedziela.
Henry, Eron. 2018. Constitutionally Religious: What the Constitutions of 180 Countries Say About Religion and Belief. Alexandria: b.w.
Iban, Iván. 2013. „God in Constitutions and Godless Constitutions”. W: Law, Religion, Constitution: Freedom of Religion, Equal Treatment, and the Law, ed. Cole Durham, Ferrari Silvo, Cianitto Cristina, Thayer Donlu, 37-55. Farnham: Ashgate.
Krukowski, Józef. 1996. „«Invocatio Dei» w konstytucjach współczesnych państw demokratycznych. Refleksja w związku z debatą nad projektem Konstytucji RP”. Ethos: Kwartalnik Instytutu Jana Pawła II KUL 3/4: 202-214.
Łączkowski, Wojciech. 2006. „«Bezstronność» władz publicznych”. Ruch Prawniczy, Ekonomiczny i Socjologiczny 2: 209-219.
Mack, Michelle. 1999. „Religious Human Rights and the International Human Rights Community: Finding Common Ground – Without Compromise”. Notre Dame Journal of Law, Ethics & Public Policy 13(2): 455-497.
Małajny, Ryszard. 2007. „III Rzeczpospolita państwem quasi-wyznaniowym (10 lat obowiązywania konfesyjnych postanowień Konstytucji z 1997 r.)”. W: Dziesięć lat Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, red. Ewa Gdulewicz, Halina Zięba-Załucka, 184-199. Rzeszów: Wydawnictwo Uniwersytetu Rzeszowskiego.
Mariański, Janusz. 2013. Sekularyzacja. Desekularyzacja. Nowa duchowość. Studium socjologiczne. Kraków: Wydawnictwo Nomos.
Maroń, Grzegorz. 2012. „Instytucja przysięgi głowy państwa w państwach europejskich”. Przegląd Prawa Konstytucyjnego 1: 151-178.
Maroń, Grzegorz. 2014. „Bóg w polskim porządku prawnym”. Przegląd Prawa Wyznaniowego 6: 57-76.
Maroń, Grzegorz. 2015. „Responsywność porządku prawnego wobec tożsamości religijnej obywateli jako czynnik sprzyjający jego społecznej legitymizacji”. Przegląd Prawa Publicznego 7-8: 209-220.
Maroń, Grzegorz. 2017. „Konstytucyjność aktów ceremonialnego deizmu w świetle orzecznictwa sądów USA”. Przegląd Prawa Konstytucyjnego 3: 31-51.
Maroń, Grzegorz. 2018. Integralność religijna sędziego oraz argumentacja religijna w amerykańskim procesie orzeczniczym. Rzeszów: Wydawnictwo Uniwersytetu Rzeszowskiego.
Neo, Jaclyn. 2017. „Express Recognition of Deity in Constitutions”. W: Max Planck Encyclopedia of Comparative Constitutional Law, ed. Rainer Grote, Frauke Lachenmann, Rüdiger Wolfrum. Oxford: Oxford University Press.
Nikołajew, Jerzy. 2015. „Konstytucja Islamskiej Republiki Iranu. Zagadnienia wyznaniowe”. Nurt SVD 2: 191-212.
Schmid, Konrad. 2004. „In the Name of God? The Problem of Religious or Non-religious Preambles to State Constitutions in Post-atheistic Contexts”. Religion in Eastern Europe 24: 19-32.
Temperman, Jeroen. 2010. State-Religion Relationships and Human Rights Law: Towards a Right to Religiously Neutral Governance. Leiden-Boston: Martinus Nijhoff Publishers.
Pobierz

Opublikowane : 2019-12-30


Maroń, G. (2019). Odwołania do Boga w konstytucjach państw współczesnych. Studium komparatystyczne. Studia Z Prawa Wyznaniowego, 22, 5-40. https://doi.org/10.31743/spw.4795

Grzegorz Maroń  grzegorzmaron@op.pl
Uniwersytet Rzeszowski  Polska
https://orcid.org/0000-0002-3861-9103

Dr hab., prof. UR, Katedra Nauk Historyczno i Teoretycznoprawnych, Instytut Nauk Prawnych, Uniwersytet Rzeszowski, ul. Grunwaldzka 13, 35-068 Rzeszów






Creative Commons License

Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa 4.0 Międzynarodowe.

  1. Zgodnie z ustawą z dnia 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych, autor publikacji przenosi na wydawcę autorskie prawa majątkowe do utworu na wszelkich polach eksploatacji znanych w chwili zawarcia umowy.
  2. Teksty składane do publikacji w „Studiach z Prawa Wyznaniowego" nie mogą naruszać praw autorskich osób trzecich. Oryginalność publikacji naukowej autor potwierdza w składanym oświadczeniu i w podpisywanej umowie wydawniczej.
  3. Za zgodą redakcji opublikowane w czasopiśmie teksty mogą być przedrukowywane w innych publikacjach (ze wskazaniem miejsca ich pierwotnej publikacji). 
  4. Redakcja nie pobiera od autorów żadnych opłat za zgłoszenie tekstu, jego opracowanie oraz publikację, ani nie wypłaca honorariów autorskich. 
  5. Autorzy mają prawo zamieszczać swoje prace (w wersji udostępnionej przez wydawcę) w Internecie (np. w repozytoriach instytucjonalnych lub na własnej stronie internetowej) dopiero po ich opublikowaniu w niniejszym czasopiśmie.
  6. Redakcja zapewnia bezpłatny i otwarty dostęp (ang. open access) do całej zawartości czasopisma, zgodnie z definicją otwartego dostępu BOAI (Budapest Open Access Initiative), co czyni wyniki badań bardziej dostępnymi i wspiera wymianę wiedzy na poziomie krajowym i międzynarodowym.
  7. Teksty opublikowane w tomach 1-13 udostępniane są na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa - Użycie niekomercyjne - Bez utworów zależnych (CC BY-NC-ND 4.0). Obecnie, od tomu 14, teksty opublikowane w "Studiach z Prawa Wyznaniowego" są udostępniane na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa CC BY 4.0.